ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGI
E
Sociale readaptatiewetenschappen UCLL
2025-2026
Samenvatting van ontwikkelingspsychologie adhv leermateriaal online en het
boek.
Zita Geusens
,Ontwikkelingspsychologie 2026 1SRW Zita Geusens
Inhoudsopgave
Les 1: Terreinverkenning................................................................................................... 2
Doelstellingen:................................................................................................................ 2
Belangrijkste inhoud:...................................................................................................... 3
Terminologie................................................................................................................ 3
Historiek...................................................................................................................... 3
Onderzoeksmethoden.................................................................................................. 3
Factoren die ontwikkeling sturen.................................................................................4
Les 2: Algemene Ontwikkelingstheorieën.......................................................................4
Belangrijkste inhoud.................................................................................................... 5
hoofdstuk 2: de prenatale fase........................................................................................... 8
LES 3: PRENATALE FASE & BABYTIJD...............................................................................8
Doelstellingen.............................................................................................................. 8
Belangrijkste inhoud.................................................................................................... 9
hoofdstuk 3: Babytijd......................................................................................................... 9
Lichamelijke en motorische ontwikkeling.....................................................................9
Ontwikkeling in de waarneming en cognitie..............................................................10
Sociaal & persoonlijkheidsontwikkeling......................................................................11
Dynamisch-affectieve ontwikkeling............................................................................12
hoofdstuk 4: Peutertijd (1-3 jaar).....................................................................................13
Doelstellingen............................................................................................................... 13
Belangrijkste inhoud..................................................................................................... 13
Lichamelijke & motorische ontwikkeling....................................................................13
Ontwikkeling in de waarneming en de cognitie.........................................................14
Sociale en persoonlijkheidsontwikkeling....................................................................16
hoofdstuk 5: KLEUTERTIJD (3-6 JAAR)...............................................................................17
Doelstellingen:.............................................................................................................. 17
Belangrijkste inhoud:.................................................................................................... 17
Lichamelijke & motorische ontwikkeling....................................................................17
ontwikkeling in de waarneming en cognitie...............................................................18
Sociale & persoonlijkheidsontwikkeling......................................................................19
Als opvoeden niet vanzelf gaat..................................................................................20
hoofdstuk 6: Schoolperiode (6-12 jaar)............................................................................21
Doelstellingen............................................................................................................... 21
Belangrijkste inhoud..................................................................................................... 21
Lichamelijke & motorische ontwikkeling....................................................................21
Ontwikkeling in de waarneming en cognitie..............................................................21
1
,Ontwikkelingspsychologie 2026 1SRW Zita Geusens
Sociale en persoonlijkheidsontwikkeling....................................................................23
hoofdstuk 7: Adolescentie (±11-25 jaar)..........................................................................24
Doelstellingen............................................................................................................... 25
Inleiding........................................................................................................................ 25
Belangrijkste inhoud..................................................................................................... 25
Lichamelijke ontwikkeling..........................................................................................25
Cognitieve ontwikkeling.............................................................................................26
Sociale en persoonlijkheidsontwikkeling....................................................................26
Hoofdstuk 8: Volwassenheid (±20-65 jaar)......................................................................29
Doelstellingen............................................................................................................... 29
Belangrijkste inhoud..................................................................................................... 29
Lichamelijke ontwikkeling..........................................................................................30
Cognitieve ontwikkeling.............................................................................................30
Sociale en persoonsontwikkeling...............................................................................31
hoofdstuk 9: Ouderdom (±65+).......................................................................................33
Doelstellingen............................................................................................................... 33
Inleiding........................................................................................................................ 33
Belangrijkste inhoud..................................................................................................... 34
Lichamelijke ontwikkeling..........................................................................................34
Cognitieve ontwikkeling.............................................................................................34
Sociale en persoonlijkheidsontwikkeling....................................................................35
LES 1: TERREINVERKENNING
DOELSTELLINGEN:
Evolutie van ontwikkelingspsychologie schetsen
Bronfenbrenner begrijpen
2
,Ontwikkelingspsychologie 2026 1SRW Zita Geusens
Interactie tussen factoren benoemen
Kritisch nadenken over ontwikkelingspsychologie
BELANGRIJKSTE INHOUD:
TERMINOLOGIE
- Ontwikkeling = veranderingen in denken, voelen, handelen doorheen het leven.
- Ontwikkelingspsychologen: patronen zoeken, fasen en mechanismen in kaart brengen.
HISTORIEK
- Voorwetenschappelijk: filosofische reflecties.
- Wetenschappelijk:
- Genetische psychologie (Darwin): babybiografieën (= aantekeningen maken van, en eigen kind
observeren), observatie.
o Ontwikkelingspsychologie = levenslang proces
o Evolutie naar levenslooppsychologie (niet enkel kindertijd maar ook adolescentie en
ouderdom) ook vanuit een medisch oogpunt.
- Ontwikkelingspsychologie = levenslang proces. Daarom à psychologie van de levensloop.
ONDERZOEKSMETHODEN
Soorten onderzoek: empirisch-analytisch, statistiek, enquêtes.
Soorten methodes:
- Longitudinale methode: gedrag dat men wil bestuderen wordt op regelmatige
tijdstippen geobserveerd, de resultaten worden dan uitgezet op een tijdslijn.
- Transversale of cross-sectionele methode: soort ‘dwarsdoorsnee’ gemaakt
van een bevolkingsgroep, die verschillende leeftijden omvat. Bv. Adhv
steekproeven bij alle leeftijdsgroepen.
o Nadelen: verschillende leeftijden worden op hetzelfde moment met elkaar
vergeleken à mensen die nu 80 jaar zijn hebben een heel andere jeugd en
andere ontwikkelingsmogelijkheden gehad dan mensen die nu 20 zijn.
- Cohort-sequentiële methode: ook steekproef, maar wordt niet maar 1 keer
uitgevoerd. Ze worden zoals bij longitudinaal onderzoek, na bepaalde
tijdsintervallen, opnieuw getest. (sequentieel = herkaaldelijk) (beste methode om alle
nadelen te vermijden)
Indeling in fasen
Prenataal (9m tussen bevruchting en geboorte) → Babytijd (eerste levensjaar) → Peutertijd (1-3j) →
Kleutertijd (3-6j) → Schoolperiode (6-12j) → Adolescentie (12-20j) → Volwassenheid (20-65j) →
Ouderdom (65j-…)
3
, Ontwikkelingspsychologie 2026 1SRW Zita Geusens
FACTOREN DIE ONTWIKKELING STUREN
- Nature vs Nurture: erfelijkheid vs omgeving. Komt het door beide of door een van de 2 factoren?
- Kritieke periodes (bv. taal). Periodes die belangrijk zijn voor het leren van taal.
- Psychosociale invloeden (opvoeding).
- Interactie erfelijkheid & milieu.
- Bronfenbrenner: ecologisch systeem (micro, meso, exo, macro, chrono).
o Micro: rechtstreeks contact (bv. Vriendenkring, gezin)
o Meso: komen voort uit onderlinge interacties tussen personen uit microsysteem (bv.
Ouders betrokken bij school)
o Exo: geen directe invloed, werken vooral onrechtstreeks in via mensen waar individu
mee omgaat. (bv. Ouders slechte dag op werk, nemen deze negatieve stemming mee
naar huis)
o Macro: bredere cultuur met haar waarden, normen en gebruiken. Ook cultuur zelf
waartoe iemand behoort.
o Chrono: geeft aan dat er in de loop van het leven nogal veranderingen kunnen
plaatsvinden
LES 2: ALGEMENE ONTWIKKELINGSTHEORIEËN
DOELSTELLINGEN :
Freud, Erikson, Piaget, Vygotsky begrijpen en vergelijken.
4
E
Sociale readaptatiewetenschappen UCLL
2025-2026
Samenvatting van ontwikkelingspsychologie adhv leermateriaal online en het
boek.
Zita Geusens
,Ontwikkelingspsychologie 2026 1SRW Zita Geusens
Inhoudsopgave
Les 1: Terreinverkenning................................................................................................... 2
Doelstellingen:................................................................................................................ 2
Belangrijkste inhoud:...................................................................................................... 3
Terminologie................................................................................................................ 3
Historiek...................................................................................................................... 3
Onderzoeksmethoden.................................................................................................. 3
Factoren die ontwikkeling sturen.................................................................................4
Les 2: Algemene Ontwikkelingstheorieën.......................................................................4
Belangrijkste inhoud.................................................................................................... 5
hoofdstuk 2: de prenatale fase........................................................................................... 8
LES 3: PRENATALE FASE & BABYTIJD...............................................................................8
Doelstellingen.............................................................................................................. 8
Belangrijkste inhoud.................................................................................................... 9
hoofdstuk 3: Babytijd......................................................................................................... 9
Lichamelijke en motorische ontwikkeling.....................................................................9
Ontwikkeling in de waarneming en cognitie..............................................................10
Sociaal & persoonlijkheidsontwikkeling......................................................................11
Dynamisch-affectieve ontwikkeling............................................................................12
hoofdstuk 4: Peutertijd (1-3 jaar).....................................................................................13
Doelstellingen............................................................................................................... 13
Belangrijkste inhoud..................................................................................................... 13
Lichamelijke & motorische ontwikkeling....................................................................13
Ontwikkeling in de waarneming en de cognitie.........................................................14
Sociale en persoonlijkheidsontwikkeling....................................................................16
hoofdstuk 5: KLEUTERTIJD (3-6 JAAR)...............................................................................17
Doelstellingen:.............................................................................................................. 17
Belangrijkste inhoud:.................................................................................................... 17
Lichamelijke & motorische ontwikkeling....................................................................17
ontwikkeling in de waarneming en cognitie...............................................................18
Sociale & persoonlijkheidsontwikkeling......................................................................19
Als opvoeden niet vanzelf gaat..................................................................................20
hoofdstuk 6: Schoolperiode (6-12 jaar)............................................................................21
Doelstellingen............................................................................................................... 21
Belangrijkste inhoud..................................................................................................... 21
Lichamelijke & motorische ontwikkeling....................................................................21
Ontwikkeling in de waarneming en cognitie..............................................................21
1
,Ontwikkelingspsychologie 2026 1SRW Zita Geusens
Sociale en persoonlijkheidsontwikkeling....................................................................23
hoofdstuk 7: Adolescentie (±11-25 jaar)..........................................................................24
Doelstellingen............................................................................................................... 25
Inleiding........................................................................................................................ 25
Belangrijkste inhoud..................................................................................................... 25
Lichamelijke ontwikkeling..........................................................................................25
Cognitieve ontwikkeling.............................................................................................26
Sociale en persoonlijkheidsontwikkeling....................................................................26
Hoofdstuk 8: Volwassenheid (±20-65 jaar)......................................................................29
Doelstellingen............................................................................................................... 29
Belangrijkste inhoud..................................................................................................... 29
Lichamelijke ontwikkeling..........................................................................................30
Cognitieve ontwikkeling.............................................................................................30
Sociale en persoonsontwikkeling...............................................................................31
hoofdstuk 9: Ouderdom (±65+).......................................................................................33
Doelstellingen............................................................................................................... 33
Inleiding........................................................................................................................ 33
Belangrijkste inhoud..................................................................................................... 34
Lichamelijke ontwikkeling..........................................................................................34
Cognitieve ontwikkeling.............................................................................................34
Sociale en persoonlijkheidsontwikkeling....................................................................35
LES 1: TERREINVERKENNING
DOELSTELLINGEN:
Evolutie van ontwikkelingspsychologie schetsen
Bronfenbrenner begrijpen
2
,Ontwikkelingspsychologie 2026 1SRW Zita Geusens
Interactie tussen factoren benoemen
Kritisch nadenken over ontwikkelingspsychologie
BELANGRIJKSTE INHOUD:
TERMINOLOGIE
- Ontwikkeling = veranderingen in denken, voelen, handelen doorheen het leven.
- Ontwikkelingspsychologen: patronen zoeken, fasen en mechanismen in kaart brengen.
HISTORIEK
- Voorwetenschappelijk: filosofische reflecties.
- Wetenschappelijk:
- Genetische psychologie (Darwin): babybiografieën (= aantekeningen maken van, en eigen kind
observeren), observatie.
o Ontwikkelingspsychologie = levenslang proces
o Evolutie naar levenslooppsychologie (niet enkel kindertijd maar ook adolescentie en
ouderdom) ook vanuit een medisch oogpunt.
- Ontwikkelingspsychologie = levenslang proces. Daarom à psychologie van de levensloop.
ONDERZOEKSMETHODEN
Soorten onderzoek: empirisch-analytisch, statistiek, enquêtes.
Soorten methodes:
- Longitudinale methode: gedrag dat men wil bestuderen wordt op regelmatige
tijdstippen geobserveerd, de resultaten worden dan uitgezet op een tijdslijn.
- Transversale of cross-sectionele methode: soort ‘dwarsdoorsnee’ gemaakt
van een bevolkingsgroep, die verschillende leeftijden omvat. Bv. Adhv
steekproeven bij alle leeftijdsgroepen.
o Nadelen: verschillende leeftijden worden op hetzelfde moment met elkaar
vergeleken à mensen die nu 80 jaar zijn hebben een heel andere jeugd en
andere ontwikkelingsmogelijkheden gehad dan mensen die nu 20 zijn.
- Cohort-sequentiële methode: ook steekproef, maar wordt niet maar 1 keer
uitgevoerd. Ze worden zoals bij longitudinaal onderzoek, na bepaalde
tijdsintervallen, opnieuw getest. (sequentieel = herkaaldelijk) (beste methode om alle
nadelen te vermijden)
Indeling in fasen
Prenataal (9m tussen bevruchting en geboorte) → Babytijd (eerste levensjaar) → Peutertijd (1-3j) →
Kleutertijd (3-6j) → Schoolperiode (6-12j) → Adolescentie (12-20j) → Volwassenheid (20-65j) →
Ouderdom (65j-…)
3
, Ontwikkelingspsychologie 2026 1SRW Zita Geusens
FACTOREN DIE ONTWIKKELING STUREN
- Nature vs Nurture: erfelijkheid vs omgeving. Komt het door beide of door een van de 2 factoren?
- Kritieke periodes (bv. taal). Periodes die belangrijk zijn voor het leren van taal.
- Psychosociale invloeden (opvoeding).
- Interactie erfelijkheid & milieu.
- Bronfenbrenner: ecologisch systeem (micro, meso, exo, macro, chrono).
o Micro: rechtstreeks contact (bv. Vriendenkring, gezin)
o Meso: komen voort uit onderlinge interacties tussen personen uit microsysteem (bv.
Ouders betrokken bij school)
o Exo: geen directe invloed, werken vooral onrechtstreeks in via mensen waar individu
mee omgaat. (bv. Ouders slechte dag op werk, nemen deze negatieve stemming mee
naar huis)
o Macro: bredere cultuur met haar waarden, normen en gebruiken. Ook cultuur zelf
waartoe iemand behoort.
o Chrono: geeft aan dat er in de loop van het leven nogal veranderingen kunnen
plaatsvinden
LES 2: ALGEMENE ONTWIKKELINGSTHEORIEËN
DOELSTELLINGEN :
Freud, Erikson, Piaget, Vygotsky begrijpen en vergelijken.
4
