Jeugdrecht aantekeningen hoorcollege 1 t/m 6

Aantekeningen hoorcolleges Jeugdrecht

Hoorcollege 1: Inleiding familierecht
Familierecht

- Jeugdrecht gaat niet alleen over kinderen, maar ook over hun relatie tot andere familieleden
- Met name ouder-kind relatie speelt grote rol in het jeugdrecht
- Daarom nuttig om te weten
o Afstamming (wie zijn juridische jouw ouders?)
o Gezag (wie gaan er over de opvoeding en verzorging van het kind?)
o Minderjarigheid (wat mag een kind juridisch gezien wel en niet, al dan niet zonder
ouders?)

Voorbeeld vraagstukken

- Wat als de echtgenoot van een man zwanger wordt van een andere man? Wie is dan de
juridische ouder?
- Hoe kunnen paren van gelijk geslacht een kind op de wereld zetten? En wie zijn dan de
ouders?
- Wie mag er besluiten over de medische behandeling van een kind?
- Welke rechten en plichten hebben ouders nog als hun gezag door een
kinderbeschermingsmaatregel wordt beëindigd?

Belang internationale normen, want regels uit internationale verdragen hebben voorrang op
nationale regels, zoals de Nederlandse grondwet

- Europees verdrag voor de rechten van de mens (EVRM) + uitspraken van Europees hof
rechten van de mens
o Artikel 8 EVRM: bescherming van familie- en privéleven
- Internationaal kinderrechtenverdrag (IVRK)
o Artikel 3 IVRK: belang van het kind is altijd een eerste overweging
- Grote invloed in het familie en jeugdrecht:
o Wetgeving + toepassing in rechtspraak + praktijk moet verdragsconform zijn
o Internationale normen hebben voorrang op NL recht en kunnen NL recht opzij
schuiven.
- Recent voorbeeld: EHRM zaak Van Slooten t. Nederland  wetgeving + (rechts)praktijk over
beëindigen gezag kan niet in alle gevallen de toets van 8 EVRM doorstaan.
In Nederland werd er gezag beëindigd van moeder en kind, ze heeft het eerst in Nederland
aangevochten en daarna bij het hof op basis van artikel 8, want gezag was binnen vier
maanden volledig beëindigd. Hierdoor moet Nederland goed gaan kijken of de uitspraken in
jeugdbescherming niet tegen de mensenrechten in gaat, want dat was hier wel het geval.

Afstamming

- Wie is volgens de wet familie van elkaar = tussen wie bestaat een familierechtelijke
betrekking (art. 1:197 BW).
- Dwingend recht; afwijken is niet mogelijk, dus je kan niet zomaar juridisch ouders worden
- Maximaal twee juridische ouders hebben (maar: meerouderschap is al aantal jaren
onderwerp van debat + nieuw onderzoek van start gegaan), twee moeders/twee vaders kan
wel.

, - Uitgangspunt = biologische werkelijkheid? Of toch niet? Ze willen zoveel mogelijk biologische
ouders ook de juridische ouders zijn, maar dit is niet meer realistisch in de huidige
samenleving. Rechtszekerheid is ook een uitgangspunt, ben je eenmaal juridisch ouder, dan is
dit moeilijk terug te keren en door een ander in te laten vullen.

Juridische ouders

- Geboortemoeder, degene die het kind gebaard heeft, deze vrouw is ALTIJD de moeder
- Tweede plek van ouder is wat lastiger:
o Echtgenoot/ geregistreerd partner van de geboortemoeder (formele ouders), ALTIJD
automatische juridische ouder.
 Ook als dit biologisch gezien niet de ouder is
 Mee-moeder: aanvullende eis is een anonieme donor, als je een bekende
donor hebt kan de rechter niet zomaar veronderstellen dat deze donor geen
relatie wilt met het kind, want je kan maar twee ouders hebben.
- Niet automatisch juridisch ouders, dan moet je een kind erkennen
o Erkenning, erkennen van een kind zorgt voor juridische ouder
o Gerechtelijke vaststelling (komt relatief weinig voor), als een tweede ouder geen
ouder wil zijn, en niet getrouwd is met de geboortemoeder, dan kan de juridische
moeder de vader verplichten juridisch ouder te worden.
o Adoptie (technisch gezien geen afstammingsrecht)

Erkenning: hoe gaat dat?

- Erkenning voor of na de geboorte: bij de burgerlijke stand van de gemeente (waar kind
geboren is bij erkenning na geboorte) en het maakt niet uit hoe oud het kind is, kan ook als
het kind al dertig jaar oud is
- Erkennen niet nodig als ouders een formele relatie hebben, zoals trouwen of geregistreerd
partnerschap
- Eisen (art. 1:204 BW). Erkenning is nietig als:
o Bij een huwelijksbeletsel tussen erkenner en moeder (geen broer/zus of erkenning
door grootouder). Een huwelijksbeletsel is dat je niet met elkaar mag trouwen, zoals
broer en zus, en dus mag je ook niet elkaars kinderen erkennen.
o Erkenner is jonger dan 16, dan mag een kind niet erkend worden
o Geen toestemming van de geboortemoeder als het kind nog geen 16 is, onder de
zestien jaar is moet je toestemming hebben van de geboortemoeder, de moeder kan
dus zo bepalen wie de tweede juridische ouder is. moeder kan dus eigenlijk “zelf”
kiezen wie de ouder wordt.
o Geen toestemming van het kind boven de 12 jaar, een kind ouder dan twaalf moet
toestemming geven als een ouder het kind wilt erkennen.’
o Als er al twee juridische ouders zijn dan kan er niet nog iemand het kind erkennen
o De erkenner van een kind moet boven de 16 jaar is

Erkenning en toestemming:

- Kind onder de 16? Toestemming van de geboortemoeder nodig
- Kind boven de 12? Ook toestemming van het kind nodig
- Geen toestemming van de geboortemoeder en/of kind  vervangende toestemming via de
rechter, beide kan je vervangen door de rechter, dus zowel van het kind als de
geboortemoeder, wie mogen er om vervangende toestemming vragen:

, o Persoon is de verwekker, alleen persoon die seks hebben met de geboortemoeder en
dus biologisch de vader is
o Biologische vader, niet verwekker (dus bijvoorbeeld een donor, die hebben geen seks
gehad, maar zijn wel de biologische vader), die een nauwe persoonlijke betrekking
met het kind heeft, zoals het wekelijks zien of bellen van het kind
o Toestemming wordt verleend tenzij: dit de belangen van de moeder bij een
ongestoorde verhouding met het kind schaadt of de ontwikkeling van het kind in
gedrang komt. Bijvoorbeeld bij een verleden van huiselijk geweld, dus dan is een
extra ouder bij een kind niet fijn zijn.
o Geef je op tijd aan dat je als verwekker gezag wilt hebben en er wilt iemand anders
erkennen met toestemming van de moeder dan krijgt de eerste voorlopig gezag en
als dan de vervangende toestemming wordt toegewezen dan vervalt het voorlopige
gezag van de erkenner en krijgt de verwekker toestemming. Anders dan wordt
voorlopig gezag definitief gezag.
- Voorbeelden:
o Man 1 en vrouw zijn getrouwd. Vrouw raakt zwanger van andere man 2. Het huwelijk
houdt wel stand en man 1 en vrouw willen het kind opvoeden alsof man 1 ook de bio
vader is
Wie zijn de ouders?
 Man 1 = juridisch vader op basis van het huwelijk
 Vrouw = juridische moeder als geboortemoeder
 Man 2 opties?
 Ontkenning huwelijkse vaderschap (kan als je de verwekker bent, en
je weet dat de huwelijkspartner niet de vader is, alleen kan man 2
geen verzoek bij de rechter indienen voor zo’n ontkenning) +
vervangende toestemming erkenning. Moeilijke route + in het belang
van het kind (art. 3 IVRK).
 Rechtspositie van ongehuwde verwekker is in dit soort gevallen niet
sterk
o Vrouw 1 en vrouw 2 (gehuwd) krijgen een kind via zelf-inseminatie met zaad van
buurman 1. Vrouw 1 baart het kind.
Wie zijn de ouders?
 Vrouw 1 = juridische ouder als geboortemoeder
 Vrouw 2 = erkenning is nodig want formele relatie hier geen grondslag
vanwege bekende donor.
 Adoptie ligt niet voor de hand.
 Buurman 1 opties?
 Erkenning?
 Vernietiging erkenning + vervangende toestemming erkenning?
o Man 1 en man 2 willen een kind. Vriendin 1 biedt zich aan als draagmoeder. Via zelf-
inseminatie raakt vriendin 1 zwanger van man 1.
 Vriendin 1 is automatisch de juridisch moeder als geboortemoeder
 Man 1 en Man 2
 Een man kan erkennen
 Man 2 kan adopteren nadat banden moeder zijn verbroken en zij het
kind een aantal jaar hebben verzorgd

, Afstamming: gevolgen

- Gezagsrecht: beslissingen maken voor het kind
- Omgangsrechten: Recht om het kind te zien als je afstamming hebt
- Onderhoudsverplichting: Recht en plicht om je kind te onderhouden, zoals kinderalimentatie
- Erfrechtelijke gevolgen Je erft van je juridische ouders
- Naamrecht: Achternaam is afhankelijk van wie je juridische ouders zijn



Afstammingsinformatie:

- Kinderen hebben recht op afstammingsinformatie, dat is dat je als kind het recht hebt om te
weten wie je op de wereld heeft gezet, zoals wie een zaaddonor is geweest, dit komt uit het
internationale verdragen  art 3, 7 en 8 IVRK en art 8 EVRM
- Valkenhorst rechtspraak: geschil tussen kind en moeder over of een instelling bepaalde
informatie met een kind mag delen terwijl de moeder dat niet wil? Instelling wist wie de
vader van het kind was, maar de moeder wou niet dat dochter het wist, de instelling mocht
het niet vertellen zonder toestemming van de moeder. Bij de procedure won de dochter dat
de moeder verplicht de informatie moest delen. Afstammingsinformatie betekent niet dat
omgang ook nodig is, alleen de kennis.
- Maar geen absoluut recht  soms kan belang ouder bij geheimhouding/ privacy (ook 8
EVRM) zwaarder wegen (niet snel!)

Actuele ontwikkelingen

- Meerouderschap (en meeroudergezag) n.a.v. rapport staatscommissie herijking ouderschap
- Conceptwetsvoorstel draagmoederschap

Gezag

- Alle minderjarigen staan onder gezag
o Door ouders = gezamenlijk gezag
o Eén ouder = eenhoofdig gezag
o Door iemand anders = voogdij
o Maximaal 2 mensen kunnen gezag dragen (wederom onderwerp van discussie)
- Wat omhelst het, dus wat is gezag?
o Recht en plicht tot opvoeding en verzorging van het kind
o Financieel bewind, dus over het vermogen van je kind heb je zeggenschap
o Wettelijke vertegenwoordiging  Maken van allerlei besluiten zoals over de
woonplaats, schoolkeuze, medische behandelingen ect.

Vrijheden en grenzen

- Veel vrijheid om kind op te voeden en te verzorgen
- Geen strakke regels en kader over opvoeding, maar niet grenzeloos
o Art. 1:247 lid 2 BW: geweld/ vernedering is niet toegestaan (wetboek van Strafrecht
idem)
o Leerplichtwet
o Kinderbescherming (ontwikkelingsbedreigingen wegnemen)