Strafrecht
Samenvatting 2024-2025
Strafrecht 2024-2025 |1
,Inhoudstabel
H1. DE STRAFWET.............................................................................................................................................3
AFDELING 1: LEGALITEITSBEGINSEL ........................................................................................................3
AFDELING 2. TOEPASSING VAN DE STRAFWET IN DE TIJD (ratione temporis)........................................6
AFDELING 3. DE TOEPASSING VAN DE WET IN DE RUIMTE (ratione loci)................................................8
AFDELING 4. DE INTERPRETATIE VAN DE STRAFWET............................................................................12
AFDELING 5. TOEPASSING VAN DE STRAFWET OP DE PERSOON (ratio personae) ...............................13
H2. HET MISDRIJF............................................................................................................................................14
AFDELING 1. DE DEFINITIE VAN HET MISDRIJF......................................................................................14
AFDELING 2. DE STRAFBARE POGING....................................................................................................25
AFDELING 3. DE RECHTVAARDIGINGSGRONDEN...................................................................................27
H3. DADER VAN HET MISDRIJF.......................................................................................................................33
AFDELING 1. DADERSCHAP EN STRAFBARE DEELNEMING....................................................................33
AFDELING 2. SCHULDONTHEFFINGSGRONDEN.....................................................................................39
AFDELING 3. GRONDEN VAN NIET-TOEREKENINGSVATBAARHEID.......................................................41
H4. DE STRAFFEN............................................................................................................................................48
AFDELING 1. ALGEMEEN........................................................................................................................48
AFDELING 2. VERSCHONINGSGRONDEN................................................................................................52
AFDELING 3. OP NATUURLIJKE PERSONEN TOEPASSELIJKE STRAFFEN.................................................55
AFDELING 4. OP RECHTSPERSONEN TOEPASSELIJKE STRAFFEN............................................................57
AFDELING 5. VRIJHEIDSBENEMENDE STRAFFEN....................................................................................59
AFDELING 6. VRIJHEIDSBEPERKENDE STRAFFEN...................................................................................63
AFDELING 7. VEROORDELING BIJ SCHULDIGVERKLARING.....................................................................69
AFDELING 8. VERMOGENSSTRAFFEN.....................................................................................................70
AFDELING 9. SPECIFIEKE STRAFFEN TOEPASSELIJK OP DE RECHTSPERSONEN......................................74
AFDELING 10. ANDERE STRAFFEN..........................................................................................................75
AFDELING 11. STRAFTOEMETING...........................................................................................................76
AFDELING 12. OPSCHORTING EN UITSTEL.............................................................................................82
H5. BURGERRECHTELIJKE BEPALINGEN EN BEVEILIGINGSMAATREGELEN....................................................85
H6. TENIETGAAN EN VERJARING VAN STRAFFEN EN VEROORDELINGEN......................................................91
H7. DIVERSE BEPALINGEN...............................................................................................................................94
Strafrecht 2024-2025 |2
,H1. DE STRAFWET
Het eerste hoofdstuk van Boek I van het Sw. bevat een aantal algemene bepalingen met betrekking tot de
strafwet: het legaliteitsbeginsel, de toepassing van de strafwet in de tijd, de toepassing van de strafwet in de
ruimte en de interpretatie van de strafwet.
AFDELING 1: LEGALITEITSBEGINSEL
§1. WETTELIJKE BEPALINGEN
Art. 1 Sw.
Niemand kan worden gestraft voor een misdrijf waarvan de bestanddelen niet in de wet worden
omschreven. (= Nullum crimen, sine lege)
Niemand kan worden gestraft met een straf waarin de wet niet voorziet. (= Nullum poena, sine lege)
Dit artikel staat niet in de weg aan de berechting en bestraffing van iemand die schuldig is aan een handelen
of nalaten dat, ten tijde van het handelen of nalaten, een misdrijf was overeenkomstig de algemene
beginselen die door de internationale volkerengemeenschap worden erkend.
(= Nuremberg Clausule, toegevoegd als nieuwe lid)
“Nullum crimen sine lege, nulla poena sine lege”
Wordt vooreerst beschermd door de Grondwet en door verscheidene bepalingen in internationale verdragen:
Art. 1 Sw.
Art.12, tweede lid GW
Art. 14 GW
Art. 7 EVRM
Art. 15 IVBPR
Art. 49 Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie
Nurembergclausule
Art. 1 Sw.
Art. 15 IVBPR
Art. 49 Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie
Art. 7 EVRM
Wat houdt de clausule in? Circa na WOII
= Nuremberg Clausule is een naam die afgeleid is van de processen in Nuremberg.
Was de veroordeling van enkele oorlogsmisdadigers na WOII.
Deze misdadigers riepen in dat ze vrijuit moesten gaan omdat er geen wettelijke basis was die hen kon
veroordelen voor wettelijke feiten.
Er was geen wettelijk kader voor genocide, oorlogsmisdaad, …
Ze vulden ook aan dat ze rechtstreeks geen enkele handeling hadden verricht dat tot de duizenden
moorden van de mensen hadden geleid.
⇒ Enkelen werden veroordeeld voor de doodstraf, levenslange gevangenisstraf, …
⇒ Klein aantal werd vrijgesproken
Waarom heeft men zich hierop gebaseerd?
Strafrecht 2024-2025 |3
, Het tribunaal oogde dat er geen twijfel was over strafbaarheid, omdat ze zo wreed waren dat ze
overeenkomen met de internationale volkerengemeenschap. Genocide moest strafbaar worden gesteld.
→ MAAR: Ratificatie Statuut Internationaal Strafhof + art. 82 e.v. Sw.
(Genocide, misdaden tegen de mensheid, oorlogsmisdaden)
Nog belang bij extraterritoriale rechtsmacht
Is er nog relevantie in dit algemene principe?
= De Nuremberg Clausule heeft nog relevantie, omdat de extraterritoriale rechtsmacht van belang is.
België heeft de mogelijkheid hiertoe.
Dit betekent dat een straf dubbel geïncrimineerd gesteld mag worden.
Als dit niet verankerd staat, kan men beroepen op de Nuremberg Clausule om deze persoon toch in
België (ook) te vervolgen.
§2 DE DRAAGWIJDTE VAN HET BEGINSEL
A. DE VORMELIJKE VEREISTE VAN EEN WET
Het legaliteitsprincipe impliceert in eerste instantie dat enkel een wet van een bepaalde gedraging of misdrijf
kan maken en de straffen kan bepalen die hieraan kunnen worden gekoppeld.
Wetgevende macht
Internationaal niveau: Europese richtlijnen → bindend en binnen termijn implementeren
Federale wetten
Decreten en ordonnanties
Zie art. 11 Bijzondere Wet 8.8.1980/Wet 16.7.1993 m.b.t. hervorming instellingen
o Binnen de grenzen van hun bevoegdheid
o Afwijkingen op Boek 1 Sw. mogelijk maar niet op veralgemeende wijze
o Eensluidend advies van federale ministerraad als nieuwe straf of strafbaarstelling waarin
Boek 1 Sw. niet voorziet
Uitvoerende macht
Geen straf kan worden ingevoerd dan “krachtens een wet” (art. 14 GW)
o Kan wel bijzondere strafwetten opleggen
o Vb.: Federale drugswet van 1921, met uitvoeringsbesluiten op deze federale drugswet. In deze
KB staan ook enkele drugsmisdrijven opgelijst.
Gemeenten en provincies
Overtredingen van hun reglementen met bestuurlijke sancties of strafrechtelijke straffen
(Art. 4 § 3 Wet van 24 juni 2013 betreffende de GAS)
o Wanneer de gemeenten en provincies opteren voor de strafrechtelijke straffen, mogen deze
niet meer bedragen dan de politiestraffen.
Maar: enkel politiestraffen (die werden afgeschaft met nieuw Sw.): inhoudsloos?
o Nu is er geen onderscheid meer tussen overtreding, misdrijf, misdaad, …
o Het idee was al om de overtredingen te depenaliseren → in Sw. weg
o ⇒ Bestaande bijzondere straffen moeten dus aangepast worden hieraan
Burgemeester
Strafrecht 2024-2025 |4
Samenvatting 2024-2025
Strafrecht 2024-2025 |1
,Inhoudstabel
H1. DE STRAFWET.............................................................................................................................................3
AFDELING 1: LEGALITEITSBEGINSEL ........................................................................................................3
AFDELING 2. TOEPASSING VAN DE STRAFWET IN DE TIJD (ratione temporis)........................................6
AFDELING 3. DE TOEPASSING VAN DE WET IN DE RUIMTE (ratione loci)................................................8
AFDELING 4. DE INTERPRETATIE VAN DE STRAFWET............................................................................12
AFDELING 5. TOEPASSING VAN DE STRAFWET OP DE PERSOON (ratio personae) ...............................13
H2. HET MISDRIJF............................................................................................................................................14
AFDELING 1. DE DEFINITIE VAN HET MISDRIJF......................................................................................14
AFDELING 2. DE STRAFBARE POGING....................................................................................................25
AFDELING 3. DE RECHTVAARDIGINGSGRONDEN...................................................................................27
H3. DADER VAN HET MISDRIJF.......................................................................................................................33
AFDELING 1. DADERSCHAP EN STRAFBARE DEELNEMING....................................................................33
AFDELING 2. SCHULDONTHEFFINGSGRONDEN.....................................................................................39
AFDELING 3. GRONDEN VAN NIET-TOEREKENINGSVATBAARHEID.......................................................41
H4. DE STRAFFEN............................................................................................................................................48
AFDELING 1. ALGEMEEN........................................................................................................................48
AFDELING 2. VERSCHONINGSGRONDEN................................................................................................52
AFDELING 3. OP NATUURLIJKE PERSONEN TOEPASSELIJKE STRAFFEN.................................................55
AFDELING 4. OP RECHTSPERSONEN TOEPASSELIJKE STRAFFEN............................................................57
AFDELING 5. VRIJHEIDSBENEMENDE STRAFFEN....................................................................................59
AFDELING 6. VRIJHEIDSBEPERKENDE STRAFFEN...................................................................................63
AFDELING 7. VEROORDELING BIJ SCHULDIGVERKLARING.....................................................................69
AFDELING 8. VERMOGENSSTRAFFEN.....................................................................................................70
AFDELING 9. SPECIFIEKE STRAFFEN TOEPASSELIJK OP DE RECHTSPERSONEN......................................74
AFDELING 10. ANDERE STRAFFEN..........................................................................................................75
AFDELING 11. STRAFTOEMETING...........................................................................................................76
AFDELING 12. OPSCHORTING EN UITSTEL.............................................................................................82
H5. BURGERRECHTELIJKE BEPALINGEN EN BEVEILIGINGSMAATREGELEN....................................................85
H6. TENIETGAAN EN VERJARING VAN STRAFFEN EN VEROORDELINGEN......................................................91
H7. DIVERSE BEPALINGEN...............................................................................................................................94
Strafrecht 2024-2025 |2
,H1. DE STRAFWET
Het eerste hoofdstuk van Boek I van het Sw. bevat een aantal algemene bepalingen met betrekking tot de
strafwet: het legaliteitsbeginsel, de toepassing van de strafwet in de tijd, de toepassing van de strafwet in de
ruimte en de interpretatie van de strafwet.
AFDELING 1: LEGALITEITSBEGINSEL
§1. WETTELIJKE BEPALINGEN
Art. 1 Sw.
Niemand kan worden gestraft voor een misdrijf waarvan de bestanddelen niet in de wet worden
omschreven. (= Nullum crimen, sine lege)
Niemand kan worden gestraft met een straf waarin de wet niet voorziet. (= Nullum poena, sine lege)
Dit artikel staat niet in de weg aan de berechting en bestraffing van iemand die schuldig is aan een handelen
of nalaten dat, ten tijde van het handelen of nalaten, een misdrijf was overeenkomstig de algemene
beginselen die door de internationale volkerengemeenschap worden erkend.
(= Nuremberg Clausule, toegevoegd als nieuwe lid)
“Nullum crimen sine lege, nulla poena sine lege”
Wordt vooreerst beschermd door de Grondwet en door verscheidene bepalingen in internationale verdragen:
Art. 1 Sw.
Art.12, tweede lid GW
Art. 14 GW
Art. 7 EVRM
Art. 15 IVBPR
Art. 49 Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie
Nurembergclausule
Art. 1 Sw.
Art. 15 IVBPR
Art. 49 Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie
Art. 7 EVRM
Wat houdt de clausule in? Circa na WOII
= Nuremberg Clausule is een naam die afgeleid is van de processen in Nuremberg.
Was de veroordeling van enkele oorlogsmisdadigers na WOII.
Deze misdadigers riepen in dat ze vrijuit moesten gaan omdat er geen wettelijke basis was die hen kon
veroordelen voor wettelijke feiten.
Er was geen wettelijk kader voor genocide, oorlogsmisdaad, …
Ze vulden ook aan dat ze rechtstreeks geen enkele handeling hadden verricht dat tot de duizenden
moorden van de mensen hadden geleid.
⇒ Enkelen werden veroordeeld voor de doodstraf, levenslange gevangenisstraf, …
⇒ Klein aantal werd vrijgesproken
Waarom heeft men zich hierop gebaseerd?
Strafrecht 2024-2025 |3
, Het tribunaal oogde dat er geen twijfel was over strafbaarheid, omdat ze zo wreed waren dat ze
overeenkomen met de internationale volkerengemeenschap. Genocide moest strafbaar worden gesteld.
→ MAAR: Ratificatie Statuut Internationaal Strafhof + art. 82 e.v. Sw.
(Genocide, misdaden tegen de mensheid, oorlogsmisdaden)
Nog belang bij extraterritoriale rechtsmacht
Is er nog relevantie in dit algemene principe?
= De Nuremberg Clausule heeft nog relevantie, omdat de extraterritoriale rechtsmacht van belang is.
België heeft de mogelijkheid hiertoe.
Dit betekent dat een straf dubbel geïncrimineerd gesteld mag worden.
Als dit niet verankerd staat, kan men beroepen op de Nuremberg Clausule om deze persoon toch in
België (ook) te vervolgen.
§2 DE DRAAGWIJDTE VAN HET BEGINSEL
A. DE VORMELIJKE VEREISTE VAN EEN WET
Het legaliteitsprincipe impliceert in eerste instantie dat enkel een wet van een bepaalde gedraging of misdrijf
kan maken en de straffen kan bepalen die hieraan kunnen worden gekoppeld.
Wetgevende macht
Internationaal niveau: Europese richtlijnen → bindend en binnen termijn implementeren
Federale wetten
Decreten en ordonnanties
Zie art. 11 Bijzondere Wet 8.8.1980/Wet 16.7.1993 m.b.t. hervorming instellingen
o Binnen de grenzen van hun bevoegdheid
o Afwijkingen op Boek 1 Sw. mogelijk maar niet op veralgemeende wijze
o Eensluidend advies van federale ministerraad als nieuwe straf of strafbaarstelling waarin
Boek 1 Sw. niet voorziet
Uitvoerende macht
Geen straf kan worden ingevoerd dan “krachtens een wet” (art. 14 GW)
o Kan wel bijzondere strafwetten opleggen
o Vb.: Federale drugswet van 1921, met uitvoeringsbesluiten op deze federale drugswet. In deze
KB staan ook enkele drugsmisdrijven opgelijst.
Gemeenten en provincies
Overtredingen van hun reglementen met bestuurlijke sancties of strafrechtelijke straffen
(Art. 4 § 3 Wet van 24 juni 2013 betreffende de GAS)
o Wanneer de gemeenten en provincies opteren voor de strafrechtelijke straffen, mogen deze
niet meer bedragen dan de politiestraffen.
Maar: enkel politiestraffen (die werden afgeschaft met nieuw Sw.): inhoudsloos?
o Nu is er geen onderscheid meer tussen overtreding, misdrijf, misdaad, …
o Het idee was al om de overtredingen te depenaliseren → in Sw. weg
o ⇒ Bestaande bijzondere straffen moeten dus aangepast worden hieraan
Burgemeester
Strafrecht 2024-2025 |4
