Inleiding tot het recht
Deel 1: Wat is het Recht?
1. Kenmerken en definitie van het recht
1.1 Wat is het recht
het recht is een geheel van afdwingbare regels, opgelegd door de maatschappij, met als
doel de maatschappij te ordenen
Definitie
- een geheel van regels (wat?)
- het recht heeft als doel de samenleving te ordenen (waarom?)
- het recht wordt opgelegd door de samenleving (van waar?)
- de naleving van het recht kan worden afgedwongen (wat als?)
Een geheel van regels (wat?)
gedragsregels
- wat mag? wat moet? wat mag niet?
1.1.1 Het recht heeft als doel de samenleving te ordenen
noodzaak van handelen
om te overleven, doelen te bereiken, gelukkig zijn moeten mensen actief
handelen → gebeurt niet vanzelf → handelen is essentieel om vooruit te komen in
het leven
middelen voor handelen
voor elke handeling zijn middelen nodig
- eigen vermogens: onze intellectuele en lichamelijke capaciteiten
- materiële middelen: dingen uit de wereld waarop we rechten kunnen uitoefen om
onze doelen te verwezenlijken
bevoegdheid en orde in de samenleving
- samenleving kan enkel ordelijk functioneren → duidelijk is wie welke
middelen mag gebruiken (goederen, geld, rechten)
- wanneer dat niet vastligt → ontstaan er conflicten (omdat mensen elkaars
middelen zouden kunnen betwisten)
regels over middelen bezit
daarom bestaat in alle samenlevingen, van primitief tot complexe regels die bepalen:
- wie er over welke middel mag beschikken
- in welke mate iemand daarover mag beschikken
- welke goederen en rechten van andere gerespecteerd moeten worden
1
,belang van deze regels
deze regels sturen ons gedrag en maken vreedzaam en doelgericht samenleving mogelijk
1.1.2 Het recht wordt opgelegd door de samenleving
1.1.3 De naleving van het recht kan worden afgedwongen
- gevolgen aan niet-naleving → sanctie
1.3 Definitie van het recht
uit het voorgaande kunnen we concluderen dat het recht volgende essentiële kenmerken
heeft
- het recht is een geheel van regels
sommige regels zijn gedragsregels, andere zijn regels die de instellingen en
procedures voorzien voor de toepassing en afdwinging van het recht, nog andere
regels bepalen de instellingen en procedures om bestaande regels te wijzigen
- die regels hebben als doel de maatschappij, via haar vertegenwoordigers
- de overtreding/niet-naleving van die regels wordt gesanctioneerd door een wettelijk
voorzien systeem van sancties
- die regels worden opgelegd door de maatschappij, via haar vertegenwoordigers
In één zin is het recht te definiëren als de geïnstitutionaliseerde ordening van het menselijk
handelen in de samenleving. Of nog: het recht is het geheel van afdwingbare regels die het
menselijke handelen in de samenleving ordenen
1.4 Objectief recht versus subjectieve rechten
objectief recht
- abstracte normen, los van de concrete personen en situaties
waarop ze toepasbaar zijn
- vb. het eigendomsrecht
subjectieve rechten
- rechten die personen of situaties afleiden uit objectieve
rechtsregels
2
, - vb. het recht op je eigendom te verkopen, verhuren, …
1.5 Rechtssubject versus rechtsobject
rechtssubject
- titularis van subjectieve rechten
- natuurlijke personen/rechtspersonen
rechtsobject
- datgene waarover subjectieve rechten gelden
- zaken/rechten
1.5.1 Rechtssubjecten
natuurlijke personen
- mensen van vlees en bloed
rechtspersonen
- ondernemingen, instellingen en organisaties
→ beiden zijn drager van rechten en plichten
- let op! beiden kunnen overlappen
- bv. een natuurlijke persoon richt een vennootschap met rechtspersoonlijkheid op
- onderscheid is van belang voor patrimonium en aansprakelijkheid
soorten rechtspersonen
- privaatrechtelijke rechtspersoon
- publiekrechtelijke rechtspersoon
3
, 1.5.2 Rechtsobjecten
zaken en rechten
- lichamelijke goederen = zaken
- onlichamelijke goederen = rechten
roerende goederen
- uit hun aard
- door wetsbepaling
- vervroegd roerende goederen
onroerende goederen
- uit hun aard
- door bestemming
- door incorporatie
- door het voorwerp waarop ze betrekking hebben
belang
- aankoop
roerende goederen onroerende goederen
onderhandse akte notariële akte
BTW of andere taks registratierechten
1.6 Rechtsmisbruik
het gebruik van subjectieve rechten met als enige bedoeling een ander te schaden, een
uitoefening te kiezen die een ander schaadt zonder eigenbelang of op een manier die de
grenzen van een normale uitoefening te buiten gaat
- oogmerk te schaden
- afwezigheid van belang
- abnormale rechtsuitoefening
→ herstel in natura
→ schadevergoeding
4
Deel 1: Wat is het Recht?
1. Kenmerken en definitie van het recht
1.1 Wat is het recht
het recht is een geheel van afdwingbare regels, opgelegd door de maatschappij, met als
doel de maatschappij te ordenen
Definitie
- een geheel van regels (wat?)
- het recht heeft als doel de samenleving te ordenen (waarom?)
- het recht wordt opgelegd door de samenleving (van waar?)
- de naleving van het recht kan worden afgedwongen (wat als?)
Een geheel van regels (wat?)
gedragsregels
- wat mag? wat moet? wat mag niet?
1.1.1 Het recht heeft als doel de samenleving te ordenen
noodzaak van handelen
om te overleven, doelen te bereiken, gelukkig zijn moeten mensen actief
handelen → gebeurt niet vanzelf → handelen is essentieel om vooruit te komen in
het leven
middelen voor handelen
voor elke handeling zijn middelen nodig
- eigen vermogens: onze intellectuele en lichamelijke capaciteiten
- materiële middelen: dingen uit de wereld waarop we rechten kunnen uitoefen om
onze doelen te verwezenlijken
bevoegdheid en orde in de samenleving
- samenleving kan enkel ordelijk functioneren → duidelijk is wie welke
middelen mag gebruiken (goederen, geld, rechten)
- wanneer dat niet vastligt → ontstaan er conflicten (omdat mensen elkaars
middelen zouden kunnen betwisten)
regels over middelen bezit
daarom bestaat in alle samenlevingen, van primitief tot complexe regels die bepalen:
- wie er over welke middel mag beschikken
- in welke mate iemand daarover mag beschikken
- welke goederen en rechten van andere gerespecteerd moeten worden
1
,belang van deze regels
deze regels sturen ons gedrag en maken vreedzaam en doelgericht samenleving mogelijk
1.1.2 Het recht wordt opgelegd door de samenleving
1.1.3 De naleving van het recht kan worden afgedwongen
- gevolgen aan niet-naleving → sanctie
1.3 Definitie van het recht
uit het voorgaande kunnen we concluderen dat het recht volgende essentiële kenmerken
heeft
- het recht is een geheel van regels
sommige regels zijn gedragsregels, andere zijn regels die de instellingen en
procedures voorzien voor de toepassing en afdwinging van het recht, nog andere
regels bepalen de instellingen en procedures om bestaande regels te wijzigen
- die regels hebben als doel de maatschappij, via haar vertegenwoordigers
- de overtreding/niet-naleving van die regels wordt gesanctioneerd door een wettelijk
voorzien systeem van sancties
- die regels worden opgelegd door de maatschappij, via haar vertegenwoordigers
In één zin is het recht te definiëren als de geïnstitutionaliseerde ordening van het menselijk
handelen in de samenleving. Of nog: het recht is het geheel van afdwingbare regels die het
menselijke handelen in de samenleving ordenen
1.4 Objectief recht versus subjectieve rechten
objectief recht
- abstracte normen, los van de concrete personen en situaties
waarop ze toepasbaar zijn
- vb. het eigendomsrecht
subjectieve rechten
- rechten die personen of situaties afleiden uit objectieve
rechtsregels
2
, - vb. het recht op je eigendom te verkopen, verhuren, …
1.5 Rechtssubject versus rechtsobject
rechtssubject
- titularis van subjectieve rechten
- natuurlijke personen/rechtspersonen
rechtsobject
- datgene waarover subjectieve rechten gelden
- zaken/rechten
1.5.1 Rechtssubjecten
natuurlijke personen
- mensen van vlees en bloed
rechtspersonen
- ondernemingen, instellingen en organisaties
→ beiden zijn drager van rechten en plichten
- let op! beiden kunnen overlappen
- bv. een natuurlijke persoon richt een vennootschap met rechtspersoonlijkheid op
- onderscheid is van belang voor patrimonium en aansprakelijkheid
soorten rechtspersonen
- privaatrechtelijke rechtspersoon
- publiekrechtelijke rechtspersoon
3
, 1.5.2 Rechtsobjecten
zaken en rechten
- lichamelijke goederen = zaken
- onlichamelijke goederen = rechten
roerende goederen
- uit hun aard
- door wetsbepaling
- vervroegd roerende goederen
onroerende goederen
- uit hun aard
- door bestemming
- door incorporatie
- door het voorwerp waarop ze betrekking hebben
belang
- aankoop
roerende goederen onroerende goederen
onderhandse akte notariële akte
BTW of andere taks registratierechten
1.6 Rechtsmisbruik
het gebruik van subjectieve rechten met als enige bedoeling een ander te schaden, een
uitoefening te kiezen die een ander schaadt zonder eigenbelang of op een manier die de
grenzen van een normale uitoefening te buiten gaat
- oogmerk te schaden
- afwezigheid van belang
- abnormale rechtsuitoefening
→ herstel in natura
→ schadevergoeding
4
