1 Inleiding – gezonde levensstijl en voeding -
Gezonde voeding vs. Gezonde levensstijl
- Evenwichtige voeding
- Niet roken
- Voldoende
lichaamsbeweging
- Leren omgaan met stress
- “social suport”
- Gezonde
werkomstandigheden
- Veiligheigheid
,Gezonde voeding
- Evenwichtige consumptie van voeding: we zien een te grote inname
van vlees en sterk bewerkte voedingsmiddelen in het westerse
voedingspatroon
- Voedingsmiddelen rijk aan ongeraffineerde of minimaal bewerkte
plantaardige voedingsmiddelen genieten van de voorkeur.
(Mediterrane voeding, Scandinavische voeding, vegetarische
voeding)
Maatlijdpatronen
- Goede frequentie en timing van maaltijden: het bioritme in
stand houden
- Context: eten zonder afleiding maakt je bewust van je keuzes en
resulteert ook in gezondere voeding
1.1 Voeding als een complex geheel
We zien een verschil tussen essentiële voedingsstoffen en gezondheid
bevorderende voedingsmiddelen. Zo hebben we essentiële aminozuren
nodig om te blijven leven, deze worden ook niet door het lichaam
aangemaakt. Maar we onderscheiden ook voedingstoffen zoals bioactieve
stoffen dat de gezondheid kan verhogen. We zien bij personen dat deze
stoffen binnen nemen een lager ziekte cijfer.
1.1.1 Reductionistische benadering
Hierbij gaan ze een gevolg aan een vaste oorzaak koppelen. Bijvoorbeeld
werden klachten als overgewicht gekoppeld aan een overdaad aan
calorieën.
- Historisch ontstond dit door gezondheidsproblemen door tekorten
van bepaalde voedingsstoffen waaruit de “aanbevolen dagelijkse
hoeveelheden” ontstonden
1.1.2 Holistische benadering
Deze gaat juist kijken naar het grotere geheel en probleem van
deficiënties of hypo. Voedingsmiddelen krijgen hier een goed/slecht
stempel door een overvloed in vet of suiker.
We blijven een behoefte hebben aan voedingstoffen waaruit de Hoge
Gezondheidsraad (HGR) een aanbevelingen lijst heeft opgesteld.
1.2 Relatie tussen voedingsmiddelen en gezondheid
In de voedingsdriehoek worden voedingsmiddelen gesorteerd volgens hun
effect op de gezondheid dit gaat verder dan de samenstelling. Minimaal
bewerkte plantaardige voeding werken beschermend tegen het ontstaan
van risicofactoren van tal van chronische ziekten. Een voedingspatroon
omvat zowel hoe we eten, wanneer, weke frequentie, in welke context als
ook wat we eten.
- Bepaald door economische, sociale en culturele factoren.
,1.3 Functies van voeding
1.3.1 Biologische functie: eten om te leven
- Brandstoffen/ energieleverende stoffen V en Kh
o 1g eiwit levert 4kcal
o 1g vet levert 9kcal
o 1g koolhydraten levert 4kcal
o 1g alcohol levert 7kcal
- Bouwstenen: eiwitten, water, mineralen
- Regulerende stoffen/ beschermde stoffen: vitamines, mineralen +
sporenelementen, vdvz, bioactieve stoffen
1.3.2 Psychologische functie
Eetlust wordt gestimuleerd of geremd door bepaalde gevoelens
1.3.3 Sociale en culturele functies
Feestjes, gezellig samen zijn, uit eten met gezin eten= belangrijke sociale
gebeurtenis
1.3.4 Medische functies
Voeding kan belangrijke onderdeel zijn van medische behandeling vb.
diabetici
1.4 Overvoeding, wanvoeding en ondervoeding
- Overvoeding: een grotere opname van energie en macronutrienten
(Kh, V, E) dan vereist
- Wanvoeding: gebrek aan 1 of meerdere macro- of micronutriënten
(wan betekend slecht/ verkeerd)
- Ondervoeding: een tekort aan voedsel, essentiele voedingstoffen en/
of energie
2 Het voedingsvoorlichtingsmodel
2.1 Voedingsdriehoek:
- Hoe meer naar de basis hoe meer je er mag van consumeren
- 3 uitgangspunten
o Eet in verhouding meer plantaardige en dierlijke voeding
o Eet en drink zo weinig mogelijk calorieën
o Vermijd voedselverlies en matig je consumptie
- Indeling in zones
o Blauwe zone: onmisbaar en aanbrenger van vocht
o Donkergroene zones: plantaardige voedingsmiddelen gunstig
voor de gezondheid en een lage milieu impact
o Lichtgroene zone: dierlijke oorsprong met een gunstig neutraal
effect op de gezondheid
o Oranje zone: dierlijke of plantaardige oorsprong, mogelijks een
ongunstig effect op de gezondheid
, o Rode zone: Bevat lege calorieën waarvan heel wat suiker, vet
en/of zout is toegevoegd. Zowel dierlijk als plantaardig.
o Grijze zone: niet visueel weergegeven: afgeleid uit de andere
zones maar zijn bepaalde bewerkingen ondergaan zoals vet of
suiker aan toegevoegd.
3 Voedingsaanbevelingen voor volwassenen
- Aanbevelingen worden niet opgesteld naar de algemene standaard
om gezond te blijven, maar zijn opgesteld om te maken dat niemand
een tekort heeft.
o Hiervoor wordt rekening gehouden met: gemiddelde behoefte,
aanbevolen hoeveelheid, adequate inname, aanvaardbare
bovengrens van inname
- Opgesteld in een Gauss Curve om zo de gehele populatie te kunnen
omschrijven
3.1 Gauss Curve
- Top Gauss-Curve: gemidelde behoefte: Average Requirement (AR)
o 50% van de bevolking is voorzien met deze inname
o Aanbevolen hoeveelheid ligt steeds hoger
- Aanbevolen dagelijkese hoeveelheid (ADH)
o 97,5% van de bevolking wordt voorzien met deze aanbeveling
o Gemiddelde behoefte +2SD (standaarddeviatie)
o ≠ minimumniveau van opname
- Adequate inname (AI)
o laagste niveau van inname dat toereikend lijkt te zijn voor
vrijwel de gehele populatie; veelal hoger dan de ADH wanneer
deze toch kon vastgesteld worden
o wordt gebruikt bij te weinig kennis over AR en ADH
- MTI: maximaal toelaatbare inname: aanvaarbare bovengrens van
inname
o Het hoogste niveau van inname waarbij geen schadelijke
gezondheidseffecten waargenomen worden of te verwachten
zijn
- NOAEL: NO OBSERVED ADVERSE EFFECT LEVEL
o hoogste niveau van inname waarbij geen effecten van
overdosering zijn waargenomen
o incl onzekerheidsfactor MTI
Gezonde voeding vs. Gezonde levensstijl
- Evenwichtige voeding
- Niet roken
- Voldoende
lichaamsbeweging
- Leren omgaan met stress
- “social suport”
- Gezonde
werkomstandigheden
- Veiligheigheid
,Gezonde voeding
- Evenwichtige consumptie van voeding: we zien een te grote inname
van vlees en sterk bewerkte voedingsmiddelen in het westerse
voedingspatroon
- Voedingsmiddelen rijk aan ongeraffineerde of minimaal bewerkte
plantaardige voedingsmiddelen genieten van de voorkeur.
(Mediterrane voeding, Scandinavische voeding, vegetarische
voeding)
Maatlijdpatronen
- Goede frequentie en timing van maaltijden: het bioritme in
stand houden
- Context: eten zonder afleiding maakt je bewust van je keuzes en
resulteert ook in gezondere voeding
1.1 Voeding als een complex geheel
We zien een verschil tussen essentiële voedingsstoffen en gezondheid
bevorderende voedingsmiddelen. Zo hebben we essentiële aminozuren
nodig om te blijven leven, deze worden ook niet door het lichaam
aangemaakt. Maar we onderscheiden ook voedingstoffen zoals bioactieve
stoffen dat de gezondheid kan verhogen. We zien bij personen dat deze
stoffen binnen nemen een lager ziekte cijfer.
1.1.1 Reductionistische benadering
Hierbij gaan ze een gevolg aan een vaste oorzaak koppelen. Bijvoorbeeld
werden klachten als overgewicht gekoppeld aan een overdaad aan
calorieën.
- Historisch ontstond dit door gezondheidsproblemen door tekorten
van bepaalde voedingsstoffen waaruit de “aanbevolen dagelijkse
hoeveelheden” ontstonden
1.1.2 Holistische benadering
Deze gaat juist kijken naar het grotere geheel en probleem van
deficiënties of hypo. Voedingsmiddelen krijgen hier een goed/slecht
stempel door een overvloed in vet of suiker.
We blijven een behoefte hebben aan voedingstoffen waaruit de Hoge
Gezondheidsraad (HGR) een aanbevelingen lijst heeft opgesteld.
1.2 Relatie tussen voedingsmiddelen en gezondheid
In de voedingsdriehoek worden voedingsmiddelen gesorteerd volgens hun
effect op de gezondheid dit gaat verder dan de samenstelling. Minimaal
bewerkte plantaardige voeding werken beschermend tegen het ontstaan
van risicofactoren van tal van chronische ziekten. Een voedingspatroon
omvat zowel hoe we eten, wanneer, weke frequentie, in welke context als
ook wat we eten.
- Bepaald door economische, sociale en culturele factoren.
,1.3 Functies van voeding
1.3.1 Biologische functie: eten om te leven
- Brandstoffen/ energieleverende stoffen V en Kh
o 1g eiwit levert 4kcal
o 1g vet levert 9kcal
o 1g koolhydraten levert 4kcal
o 1g alcohol levert 7kcal
- Bouwstenen: eiwitten, water, mineralen
- Regulerende stoffen/ beschermde stoffen: vitamines, mineralen +
sporenelementen, vdvz, bioactieve stoffen
1.3.2 Psychologische functie
Eetlust wordt gestimuleerd of geremd door bepaalde gevoelens
1.3.3 Sociale en culturele functies
Feestjes, gezellig samen zijn, uit eten met gezin eten= belangrijke sociale
gebeurtenis
1.3.4 Medische functies
Voeding kan belangrijke onderdeel zijn van medische behandeling vb.
diabetici
1.4 Overvoeding, wanvoeding en ondervoeding
- Overvoeding: een grotere opname van energie en macronutrienten
(Kh, V, E) dan vereist
- Wanvoeding: gebrek aan 1 of meerdere macro- of micronutriënten
(wan betekend slecht/ verkeerd)
- Ondervoeding: een tekort aan voedsel, essentiele voedingstoffen en/
of energie
2 Het voedingsvoorlichtingsmodel
2.1 Voedingsdriehoek:
- Hoe meer naar de basis hoe meer je er mag van consumeren
- 3 uitgangspunten
o Eet in verhouding meer plantaardige en dierlijke voeding
o Eet en drink zo weinig mogelijk calorieën
o Vermijd voedselverlies en matig je consumptie
- Indeling in zones
o Blauwe zone: onmisbaar en aanbrenger van vocht
o Donkergroene zones: plantaardige voedingsmiddelen gunstig
voor de gezondheid en een lage milieu impact
o Lichtgroene zone: dierlijke oorsprong met een gunstig neutraal
effect op de gezondheid
o Oranje zone: dierlijke of plantaardige oorsprong, mogelijks een
ongunstig effect op de gezondheid
, o Rode zone: Bevat lege calorieën waarvan heel wat suiker, vet
en/of zout is toegevoegd. Zowel dierlijk als plantaardig.
o Grijze zone: niet visueel weergegeven: afgeleid uit de andere
zones maar zijn bepaalde bewerkingen ondergaan zoals vet of
suiker aan toegevoegd.
3 Voedingsaanbevelingen voor volwassenen
- Aanbevelingen worden niet opgesteld naar de algemene standaard
om gezond te blijven, maar zijn opgesteld om te maken dat niemand
een tekort heeft.
o Hiervoor wordt rekening gehouden met: gemiddelde behoefte,
aanbevolen hoeveelheid, adequate inname, aanvaardbare
bovengrens van inname
- Opgesteld in een Gauss Curve om zo de gehele populatie te kunnen
omschrijven
3.1 Gauss Curve
- Top Gauss-Curve: gemidelde behoefte: Average Requirement (AR)
o 50% van de bevolking is voorzien met deze inname
o Aanbevolen hoeveelheid ligt steeds hoger
- Aanbevolen dagelijkese hoeveelheid (ADH)
o 97,5% van de bevolking wordt voorzien met deze aanbeveling
o Gemiddelde behoefte +2SD (standaarddeviatie)
o ≠ minimumniveau van opname
- Adequate inname (AI)
o laagste niveau van inname dat toereikend lijkt te zijn voor
vrijwel de gehele populatie; veelal hoger dan de ADH wanneer
deze toch kon vastgesteld worden
o wordt gebruikt bij te weinig kennis over AR en ADH
- MTI: maximaal toelaatbare inname: aanvaarbare bovengrens van
inname
o Het hoogste niveau van inname waarbij geen schadelijke
gezondheidseffecten waargenomen worden of te verwachten
zijn
- NOAEL: NO OBSERVED ADVERSE EFFECT LEVEL
o hoogste niveau van inname waarbij geen effecten van
overdosering zijn waargenomen
o incl onzekerheidsfactor MTI
