SPOORVERVOER
2. ALGEMENE SITUATIE VAN SPOORVERVOER
2.1 SPOORVERVOER
Wereldwijd WERELDWIJD
gereden miljoenen ton kilometer:
• 40% in Azië
• 29% in Rusland
• 25% in Amerika
• MAAR 6% in Europa
Spoorvervoer is een grote speler van de modal split (Verdeling van prestaties over spoor, weg, binnenvaart en andere
modi).
Modal split = Hoeveel % van het hinterlandvervoer gebeurt er via het spoor?
Wereldwijde lengte van spoorlijnen:
• 33% in Azië
• 10% in Rusland
• 30% in Europa
Spoorvervoer is bij ons klein, maar niet in de andere delen van de wereld.
2.1.1. VERENIGDE STATEN
• Start in 1825 met sterke groei tot 1920 maar na iets later weer inkrimping
o Spoornet was in handen van privéondernemingen met weinig overheidssteun en -inmenging
• Jaren 50 Verlies terrein aan weg- en luchtvervoer
• Tussen 1950 en 1970 Lobbywerk (Beïnvloeden) en gebrek aan politieke belangstelling zorgde dat
veranderingen uitbleven
• 1970 Spoorsysteem financieel verzwakt Absolute dal met enorme crisis
• 1ste verandering = Oprichting Amtrak 1971
o Namen helft van intercitydiensten van spoorwegmaatschappijen in vrachtvervoer voor hun rekening
o Startte reizigersvervoer op over de bestaande goederenlijnen
o Commerciële organisatie die kan rekenen op staatssteun
o Bezit de spoorweginfrastructuur en beheert 40.000 km spoor
o Verhuren 39.000 km van hun eigen netwerk
o Spoorvervoer gebeurt voornamelijk door private spoorwegondernemingen die een vergoeding betalen
voor de toegang tot het spoornet
• VS: gevolgen deregulering1 Staggers Rail Act (regering Carter 1980)
o Dereguleren van luchtvaart, spoorvervoer, vrachtvervoer
o Gevolgen = Minder overheidsinmenging in tarieven/service + spoorsector klaar voor groei
o Rationalisatie spoorwegen na spoorcrisis jaren 70
▪ Minder overheidsinmenging in tarieven en service
▪ Vermindering sporen met 35% en aantal wagons met 27%
▪ Daling aantal WN met 60%
▪ Verdrievoudiging productiviteit (input versus output) tussen 1980 en 1999
▪ Daling tarieven met 1,2%/jaar tussen 1980 en 1999
▪ Verdere groei is mogelijk als: nodige investeringen gebeuren om capaciteit van bestaande
net te vergroten
1
Deregulering = Alle overbodige wetgevingen heeft men proberen te schrappen
1
, o
Spoorfusies van 52 naar 9 spoorwegmaatschappijen
▪ Vanaf jaren 80/90 zijn er grote veranderingen gekomen in het spoorvervoer
▪ Westkust
• (1995) fusie Burlington Northern en Santa Fe Pacific Corp. tot BNSF
• (1996) fusie Union Pacific en Southern Pacific tot UP
▪ Oostkust
• (1980) Conrail2 door samenvoeging Pennsylvania Central met enkele andere
maatschappijen door Amerikaanse overheid
• (1997) opsplitsen Conrail ts CSX en Norfolk Southern
o Intermodalisme (intermodaal transport)
▪ Landbridges coast-to-coast
• = Spoorlijn die 2 kusten met elkaar verbindt
• Oost-west, brug over land om goederen van de ene kant naar de andere kant te
brengen
• Voordeel = Diesellijnen
▪ Doubled stacked containertransport (1984: 1 trein/week vanuit W-Coast)
• Wagons zijn speciaal ontworpen zodat ze dieper zijn
• 2 containers op elkaar Geen bovenleidingen
• 2 à 3 km lang
• Vaak 2 locomotieven nodig (diesel)
Meer spoorvervoer?
=Beter gebruik landoppervlakte = Minder vervuiling, congestie, energieverbruik = Verbetering veiligheid
FUSIEGOLF (90’S): STAGGERS RAIL ACT
De lijnen zijn dedicated Er is slechts 1 spoorwegonderneming die de sporen uitbaat
Voordelen = Eigen rijtijden (proces in handen, alles zelf doen bv. onderhouden) + 1 aanspreekpunt
LANDBRIDGES (EAST COAST – WEST COAST)
Via Panamakanaal = duur
Via Nicaraguakanaal = Is er nog niet
Rondvaren = Duurt lang
Verbindingen gebruiken in Amerika (van schip op spoor of weg)
DEDICATED GOEDERENLIJNEN
Deze treinen zijn veel langer, zwaarder, … zorgt voor grotere winsten
CONCLUSIE
• Densiteit verdrievoudigde op spoornet!
• Investeringen zijn dus nodig om capaciteit te vergroten.
o Anders congestie van het net en prijsstijgingen
• Beleid wil geen verdere stijging van het wegvervoer.
2.1.2. CANADA
• Ongeveer zelfde ontwikkeling als USA (ook groei)
• Canadian National (CN, in overheidshanden) en Canadian Pacific (CP, in privéhanden)
• Canadian National Railroad werd geprivatiseerd in 1996
• Sinds privatisering: CN sterker dan CP wat winstgevendheid en productiviteit betreft
• NAFTA (North American Free Trade Agreement) = Sterke ontwikkeling van spoor in V.S., Canada en Mexico
• Canadese spoorwegen doorkruisen het continent van oost naar west
2.1.3. RUSLAND
• Brengen spoorvervoer in een andere context Oorlogslogistiek
2
= Fusie en nationalisering van 6 failliete spoorwegondernemingen in 1 nieuwe onderneming
2
, • Na ijzeren gordijn nationalisatie van activiteiten in RZD (Russische spoorwegonderneming)
o Nationalisatie = Onder zeggenschap van de staat
• Opheffing ijzeren gordijn Daling bbp en daling spoortransport (Door daling van lonen…)
• Wagons zowel in publieke als private handen (Rail wagon operators3)
o Functies:
▪ Bezitten rollend materieel
▪ Leveren rechtstreeks transportdiensten aan klanten
▪ Verzorgen laden en uitladen van wagons + Verdere behandeling goederen
o MAAR het vervoer blijft in handen van RZD
• Bepaalde activiteiten RZD werden al geprivatiseerd (Overheid Privé): bv. wagenherstel
• Doel was competitiviteit creëren
o Waarom? Om eigendom van wagons meer in handen van privébedrijven te laten komen
• Ook hier liberalisering in het vooruitzicht!
o Liberalisering = Opheffen van beperkingen door de overheid
TRANS-SIBERISCHE SPOORLIJN
• Rusland heeft 1 lange spoorlijn Verbindt Moskou met Vladivostok
o 9.288 km
• Doorloopt 8 tijdszones
• Eurasian Landbridge Spoorverbinding tussen Europa en China gaat via Transsiberian
TUNNEL ONDER BERINGSTRAAT
Er zou een tunnel gegraven kunnen worden onder de Beringstraat (100 km). Dit om
intercontinentaal te kunnen rijden.
Wat als dit stukje er komt? Je kan van London naar Calais zo naar New York via deze extra tunnel.
2.1.4. CHINA
• Door economische expansie nood aan extra transportcapaciteit. (Konden niet voldoen aan vraag)
• Omwille van capaciteitsgrenzen van maritiem transport nood aan alternatieven.
• 2006-2010: 160 mld USD aan investeringen in spoorwegnet
• 2020: Totale investering van 216 mld USD Netwerk van 121.000 km (Waarvan 29.000 km
hogesnelheidsnet)
• 2050: 274.000 km spoorlijn
• Nood aan herstructurering bij China Railway Corp?
= Voorlopig nog lange wachttijden, inefficiëntie en moeilijke procedures.
• ‘Belt and Road Initiative’(BRI) uit 2017 wil handel via spoor en zee faciliteren, maar ook
participaties in buitenlandse bedrijven (Pirelli) en havens (Cosco en Piraeus)
BRI = spoor, luchtvaart, kopen van havens, …
China wil op allerlei manieren connecties met de wereld
Kenmerken Chinese spoorvervoer
• Ingewikkelde procedures + Lange wachttijden + Inefficiëntie
Doel
• Procedures vereenvoudigen + Klanten krijgen betere service
ANTWERPEN – CHONGGING
3
≠ Spoorwegondernemingen ≠ AS voor vervoerde goederen of passagiers ≠ Bezitten geen locomotieven
3
, = Nieuwe zijderoute = Landbridge tussen Europa en China
• Antwerpen (Combined Terminal Antwerp = Combinant) – Chongqing
o Operator = Hupac (Voorziet de terminal in Antwerpen)
• Welke goederen? Petrochemische producten
• Route? Van Antwerpen via Duitsland, Polen, Oekraïne, Rusland en Mongolië tot in China
• Potentieel: 200.000 TEU/jaar over de lijn/ capaciteit van 1,65 miljoen TEU in Chongqing
HOGESNELHEIDSNET CHINA
Op sommige plaatsen meer dan 300 km/u
Goederentreinen: 120 tot 150 km/u (België: 90 tot 100 km/u)
TRANSPHARMA EXPRESS
= Onderzoek van VIL (Vlaams Instituut voor de Logistiek)
VIL onderzocht mogelijkheden van goederenvervoer per spoor van Europa naar China samen met partners:
BASF, Port of Antwerp, Pfizer, POM, UCB…
= Onderzoeken of het technisch, technologisch en operationeel haalbaar is om temperatuurgevoelige ladingen
(bv. elektronica, geneesmiddelen, …) over grote afstand per spoor te vervoeren (van Europa naar Azië) Dit
is heel beperkt
Bleek mogelijk te zijn
2.1.5. AFRIKA
Spoorvervoer is hier nagenoeg onbestaande (uitzondering: Zuid-Afrika)
• Spoorwegnet uitgebouwd door koloniale mogendheden.
• Gericht op transport grondstoffen naar exporthavens.
• Versnipperd (≠ spoorbreedte)
• Problematische toestand infrastructuur Centraal Afrika.
• Financieel precaire situatie en conflicten oorzaak van gebrek aan investeringen en onderhoud.
• Uitzondering: Zuid-Afrika
• Enkel grondstoffenvervoer van mijnen naar exporthavens
2.1.6. AUSTRALIË
= Hetzelfde als Verenigde Staten (= Dedicated)
2.2 SPOORVERVOER BINNEN EUROPESE UNIE
Waarom verliest spoorvervoer marktaandeel terwijl het aantal gereden km stijgt binnen de EU?
Verouderde infrastructuur en productiesystemen
Prijs is niet concurrentiëler geworden (het is duur)
Duitse treinen hebben andere koplampen dan vb. Belgische -> moeten aan beide wetgevingen voldoen als ze de grens overgaan
(Homologatie van materiaal)
Bovenspanningen op de leiding
Spoorbreedte
Wetgeving -> elk land de taal kennen als je er binnen rijdt
Amerika -> 1 maatschappij huurt de lijn (goederen), alle treinen gaan over dezelfde lijn (goederen en passagiers)
Onwetendheid in de markt
2.2.1. EUROPESE SITUATIE
4
2. ALGEMENE SITUATIE VAN SPOORVERVOER
2.1 SPOORVERVOER
Wereldwijd WERELDWIJD
gereden miljoenen ton kilometer:
• 40% in Azië
• 29% in Rusland
• 25% in Amerika
• MAAR 6% in Europa
Spoorvervoer is een grote speler van de modal split (Verdeling van prestaties over spoor, weg, binnenvaart en andere
modi).
Modal split = Hoeveel % van het hinterlandvervoer gebeurt er via het spoor?
Wereldwijde lengte van spoorlijnen:
• 33% in Azië
• 10% in Rusland
• 30% in Europa
Spoorvervoer is bij ons klein, maar niet in de andere delen van de wereld.
2.1.1. VERENIGDE STATEN
• Start in 1825 met sterke groei tot 1920 maar na iets later weer inkrimping
o Spoornet was in handen van privéondernemingen met weinig overheidssteun en -inmenging
• Jaren 50 Verlies terrein aan weg- en luchtvervoer
• Tussen 1950 en 1970 Lobbywerk (Beïnvloeden) en gebrek aan politieke belangstelling zorgde dat
veranderingen uitbleven
• 1970 Spoorsysteem financieel verzwakt Absolute dal met enorme crisis
• 1ste verandering = Oprichting Amtrak 1971
o Namen helft van intercitydiensten van spoorwegmaatschappijen in vrachtvervoer voor hun rekening
o Startte reizigersvervoer op over de bestaande goederenlijnen
o Commerciële organisatie die kan rekenen op staatssteun
o Bezit de spoorweginfrastructuur en beheert 40.000 km spoor
o Verhuren 39.000 km van hun eigen netwerk
o Spoorvervoer gebeurt voornamelijk door private spoorwegondernemingen die een vergoeding betalen
voor de toegang tot het spoornet
• VS: gevolgen deregulering1 Staggers Rail Act (regering Carter 1980)
o Dereguleren van luchtvaart, spoorvervoer, vrachtvervoer
o Gevolgen = Minder overheidsinmenging in tarieven/service + spoorsector klaar voor groei
o Rationalisatie spoorwegen na spoorcrisis jaren 70
▪ Minder overheidsinmenging in tarieven en service
▪ Vermindering sporen met 35% en aantal wagons met 27%
▪ Daling aantal WN met 60%
▪ Verdrievoudiging productiviteit (input versus output) tussen 1980 en 1999
▪ Daling tarieven met 1,2%/jaar tussen 1980 en 1999
▪ Verdere groei is mogelijk als: nodige investeringen gebeuren om capaciteit van bestaande
net te vergroten
1
Deregulering = Alle overbodige wetgevingen heeft men proberen te schrappen
1
, o
Spoorfusies van 52 naar 9 spoorwegmaatschappijen
▪ Vanaf jaren 80/90 zijn er grote veranderingen gekomen in het spoorvervoer
▪ Westkust
• (1995) fusie Burlington Northern en Santa Fe Pacific Corp. tot BNSF
• (1996) fusie Union Pacific en Southern Pacific tot UP
▪ Oostkust
• (1980) Conrail2 door samenvoeging Pennsylvania Central met enkele andere
maatschappijen door Amerikaanse overheid
• (1997) opsplitsen Conrail ts CSX en Norfolk Southern
o Intermodalisme (intermodaal transport)
▪ Landbridges coast-to-coast
• = Spoorlijn die 2 kusten met elkaar verbindt
• Oost-west, brug over land om goederen van de ene kant naar de andere kant te
brengen
• Voordeel = Diesellijnen
▪ Doubled stacked containertransport (1984: 1 trein/week vanuit W-Coast)
• Wagons zijn speciaal ontworpen zodat ze dieper zijn
• 2 containers op elkaar Geen bovenleidingen
• 2 à 3 km lang
• Vaak 2 locomotieven nodig (diesel)
Meer spoorvervoer?
=Beter gebruik landoppervlakte = Minder vervuiling, congestie, energieverbruik = Verbetering veiligheid
FUSIEGOLF (90’S): STAGGERS RAIL ACT
De lijnen zijn dedicated Er is slechts 1 spoorwegonderneming die de sporen uitbaat
Voordelen = Eigen rijtijden (proces in handen, alles zelf doen bv. onderhouden) + 1 aanspreekpunt
LANDBRIDGES (EAST COAST – WEST COAST)
Via Panamakanaal = duur
Via Nicaraguakanaal = Is er nog niet
Rondvaren = Duurt lang
Verbindingen gebruiken in Amerika (van schip op spoor of weg)
DEDICATED GOEDERENLIJNEN
Deze treinen zijn veel langer, zwaarder, … zorgt voor grotere winsten
CONCLUSIE
• Densiteit verdrievoudigde op spoornet!
• Investeringen zijn dus nodig om capaciteit te vergroten.
o Anders congestie van het net en prijsstijgingen
• Beleid wil geen verdere stijging van het wegvervoer.
2.1.2. CANADA
• Ongeveer zelfde ontwikkeling als USA (ook groei)
• Canadian National (CN, in overheidshanden) en Canadian Pacific (CP, in privéhanden)
• Canadian National Railroad werd geprivatiseerd in 1996
• Sinds privatisering: CN sterker dan CP wat winstgevendheid en productiviteit betreft
• NAFTA (North American Free Trade Agreement) = Sterke ontwikkeling van spoor in V.S., Canada en Mexico
• Canadese spoorwegen doorkruisen het continent van oost naar west
2.1.3. RUSLAND
• Brengen spoorvervoer in een andere context Oorlogslogistiek
2
= Fusie en nationalisering van 6 failliete spoorwegondernemingen in 1 nieuwe onderneming
2
, • Na ijzeren gordijn nationalisatie van activiteiten in RZD (Russische spoorwegonderneming)
o Nationalisatie = Onder zeggenschap van de staat
• Opheffing ijzeren gordijn Daling bbp en daling spoortransport (Door daling van lonen…)
• Wagons zowel in publieke als private handen (Rail wagon operators3)
o Functies:
▪ Bezitten rollend materieel
▪ Leveren rechtstreeks transportdiensten aan klanten
▪ Verzorgen laden en uitladen van wagons + Verdere behandeling goederen
o MAAR het vervoer blijft in handen van RZD
• Bepaalde activiteiten RZD werden al geprivatiseerd (Overheid Privé): bv. wagenherstel
• Doel was competitiviteit creëren
o Waarom? Om eigendom van wagons meer in handen van privébedrijven te laten komen
• Ook hier liberalisering in het vooruitzicht!
o Liberalisering = Opheffen van beperkingen door de overheid
TRANS-SIBERISCHE SPOORLIJN
• Rusland heeft 1 lange spoorlijn Verbindt Moskou met Vladivostok
o 9.288 km
• Doorloopt 8 tijdszones
• Eurasian Landbridge Spoorverbinding tussen Europa en China gaat via Transsiberian
TUNNEL ONDER BERINGSTRAAT
Er zou een tunnel gegraven kunnen worden onder de Beringstraat (100 km). Dit om
intercontinentaal te kunnen rijden.
Wat als dit stukje er komt? Je kan van London naar Calais zo naar New York via deze extra tunnel.
2.1.4. CHINA
• Door economische expansie nood aan extra transportcapaciteit. (Konden niet voldoen aan vraag)
• Omwille van capaciteitsgrenzen van maritiem transport nood aan alternatieven.
• 2006-2010: 160 mld USD aan investeringen in spoorwegnet
• 2020: Totale investering van 216 mld USD Netwerk van 121.000 km (Waarvan 29.000 km
hogesnelheidsnet)
• 2050: 274.000 km spoorlijn
• Nood aan herstructurering bij China Railway Corp?
= Voorlopig nog lange wachttijden, inefficiëntie en moeilijke procedures.
• ‘Belt and Road Initiative’(BRI) uit 2017 wil handel via spoor en zee faciliteren, maar ook
participaties in buitenlandse bedrijven (Pirelli) en havens (Cosco en Piraeus)
BRI = spoor, luchtvaart, kopen van havens, …
China wil op allerlei manieren connecties met de wereld
Kenmerken Chinese spoorvervoer
• Ingewikkelde procedures + Lange wachttijden + Inefficiëntie
Doel
• Procedures vereenvoudigen + Klanten krijgen betere service
ANTWERPEN – CHONGGING
3
≠ Spoorwegondernemingen ≠ AS voor vervoerde goederen of passagiers ≠ Bezitten geen locomotieven
3
, = Nieuwe zijderoute = Landbridge tussen Europa en China
• Antwerpen (Combined Terminal Antwerp = Combinant) – Chongqing
o Operator = Hupac (Voorziet de terminal in Antwerpen)
• Welke goederen? Petrochemische producten
• Route? Van Antwerpen via Duitsland, Polen, Oekraïne, Rusland en Mongolië tot in China
• Potentieel: 200.000 TEU/jaar over de lijn/ capaciteit van 1,65 miljoen TEU in Chongqing
HOGESNELHEIDSNET CHINA
Op sommige plaatsen meer dan 300 km/u
Goederentreinen: 120 tot 150 km/u (België: 90 tot 100 km/u)
TRANSPHARMA EXPRESS
= Onderzoek van VIL (Vlaams Instituut voor de Logistiek)
VIL onderzocht mogelijkheden van goederenvervoer per spoor van Europa naar China samen met partners:
BASF, Port of Antwerp, Pfizer, POM, UCB…
= Onderzoeken of het technisch, technologisch en operationeel haalbaar is om temperatuurgevoelige ladingen
(bv. elektronica, geneesmiddelen, …) over grote afstand per spoor te vervoeren (van Europa naar Azië) Dit
is heel beperkt
Bleek mogelijk te zijn
2.1.5. AFRIKA
Spoorvervoer is hier nagenoeg onbestaande (uitzondering: Zuid-Afrika)
• Spoorwegnet uitgebouwd door koloniale mogendheden.
• Gericht op transport grondstoffen naar exporthavens.
• Versnipperd (≠ spoorbreedte)
• Problematische toestand infrastructuur Centraal Afrika.
• Financieel precaire situatie en conflicten oorzaak van gebrek aan investeringen en onderhoud.
• Uitzondering: Zuid-Afrika
• Enkel grondstoffenvervoer van mijnen naar exporthavens
2.1.6. AUSTRALIË
= Hetzelfde als Verenigde Staten (= Dedicated)
2.2 SPOORVERVOER BINNEN EUROPESE UNIE
Waarom verliest spoorvervoer marktaandeel terwijl het aantal gereden km stijgt binnen de EU?
Verouderde infrastructuur en productiesystemen
Prijs is niet concurrentiëler geworden (het is duur)
Duitse treinen hebben andere koplampen dan vb. Belgische -> moeten aan beide wetgevingen voldoen als ze de grens overgaan
(Homologatie van materiaal)
Bovenspanningen op de leiding
Spoorbreedte
Wetgeving -> elk land de taal kennen als je er binnen rijdt
Amerika -> 1 maatschappij huurt de lijn (goederen), alle treinen gaan over dezelfde lijn (goederen en passagiers)
Onwetendheid in de markt
2.2.1. EUROPESE SITUATIE
4
