het zenuwstelsel heeft een belangrijke rol bij handhaven
via de synaps gaat de prikkel via neuron naar het weefsel van de myelum ligt veilig tussen de
homeostase, en kent een perifeer en een centraal stelsel.
neuron. Elektrisch signaal wordt dan tijdelijk schedel en wervelkolom en wordt beschermd door 3
bestaat uit neuronen (zenuwcellen) en neuroglia (steuncellen).
omgezet in een chemische stof (neurotransmitter) herzenvliezen (meningen); 1. dura mater, 2.
alleen neuronen (2 hoofdvormen) vervoeren prikkels
Wanneer de prikkel de eindknoop van het axon archnoidea en 3. pia mater. tussen 2 en 3 bevindt
1. sensorische neuronen: worden geprikkeld door verandering
bereikt, worden neurotransmitters vrijgegeven in de zich de subdurale ruimte, tussen 1 en 2 de
omgeving, buiten en binnen in het lichaam. (dus ook zintuigen).
synapsspleet. Ze binden aan receptoren op het subarachnoidale ruimte (gevuld met hersenvocht;
gaan van perifeer naar centraal zenuwstelsel
postsynaptische membraan (vaak op een dendriet). liquor cerebrospinalis), dit vocht stroomt via de
2. motorische neuronen: geleiden prikkels van centraal naar
transmitter wordt door enzymen afgebroken en zijventrikels via de lager gelegen ventrikels (4
perifeer, waardoor de spieren en klieren worden geprikkeld
kunnen stimulerend als remmend effect hebben. totaal) naar de ruimte, dit vocht wordt uiteindelijk
bestaat uit cellichaam dendrieten (uitlopers), welke prikkel naar
Bij een prikkel naar een spier of klier spreekt men opgenomen in de bloedbaan.
cellichaam stuurt, axon, bulden: een zenuw (omhult met myeline)
van de neuromusculaire overgang: hier wordt liquor: water, eiwitten, glucose en mineralen.
vervoert het naar volgende neuron.
acetylcholine afgegeven, wat een spiercontractie hoofdfunctie: schokdemping en bescherming,
neuroglia vervoeren geen prikkel maar hebben eigen functies
veroorzaakt en daarna snel wordt afgebroken door nevenfunctie vervoeren voedings- en afval stoffen.
(Astrocyten: bloed-hersenbarriere, andere procuderen myeline)
specifieke enzymen.
bijv. met anamnese, ook wordt HERSENVLIEZEN EN
er specifiek gekeken naar de NEURONEN EN PRIKKEL-
LIQUOR
werking van de verschillende NEUROGLIA OVERDACHT CEREBROSPINALIS
onderdelen
neurologisch onderzoek:
pupillen, cognitieve functies,
anatomie &
fysiologie
sensibiliteit, motoriek,
coordinatie en reflexen.
LICHAMELIJK FUNCTIE een elektro-encefalogram (eeg) registreert
door een CT-scan en MRI-scan hersenactiviteit.
H13
een elektromyografie (EMG) toont activiteit
onderzoek
de IRN (maat voor stollingstijd) en in (en de geleiding naar)spieren getoond.
onderzoek
trombocyten worden bepaaldom AANDOENINGEN tijdens dit onderzoek worden de zenuwen
stollingsstoornissen op de sporen
BEELDVORMEND VAN HET zie tabellen in boek
geprikkeld en prikken ze met een dun
na een CVA wordt het lipidenspectrum ZENUWSTELSEL naaldje in de spieren.
bepaald, a.o.v. het cardiovasculaire risico- polysomnografie (slaaponderzoek, PSG)
onderzoek combineert onderzoeken.
daarnaast algemeen bloedonderzoek
anatomie &
LABORATORIUM MEETINSTRUMENTEN om de bewustzijnstoestand te bepalen
fysiologie
met een lumbaalpunctie wordt liquor wordt vaak de Glasgow Coma Scale
afgenomen, waarbij houding belangrijk is. (GCS) gebruikt. hier wordt gekeken naar
soms moet lek gedicht worden met openen van ogen, motorische reactie aan
bloodpatch RUGGENMERG EN de armen en de verbale reactie.
CENTRAAL
HET PERIFEER links-rechts belangrijk, met FAST een CVA te
Centrale zenuwstelsel (CZS): bestaat uit hersenen ZENUWSTELSEL
ZENUWSTELSEL
herkennen.
(incl. hersenstam) en ruggenmerg; verwerkt prikkels
en stuurt via motorische neuronen het perifere stelsel aan.
Cerebrum: Verwerkt sensorische info en stuurt motorische info aan. Bevat cognitieve functies en Ruggenmerg (myelum): onderdeel van CZS; eindigt ter hoogte van L1–L2.
persoonlijkheid. Bestaat uit twee hemisferen verbonden via corpus callosum. Cortex cerebri: buitenste Bescherming: wervels, tussenwervelschijven, meningen en liquor.
laag van grijze stof (cellichamen van neuronen). Witte stof: gemyelinde axonen. Ruggenmergzenuwen: onderdeel PZS; bij uiteinde myelum bundel cauda equina, zenuwen
1. Frontaalkwab: plannen, concentratie, impulscontrole, Broca-centrum (spraak). lopen dan richting spieren. Elk zenuw heeft eigen huidgebied (dermatoom).
2. Temporale kwab: verwerking zintuiglijke prikkels, Wernicke-centrum (taalbegrip). Reflexen: lopen via myelum; sensorische prikkels via S.n. naar M.n.
3. Pariëtale kwab: interpreteert pijn en aanraking van tegenoverliggende lichaamshelft. PZS: bestaat uit ruggenmergzenuwen, hersenzenuwen (bijna altijd verbonden met hersenstam),
4. Occipitale kwab: verwerkt visuele prikkels. ganglia, plexus en perifere zenuwen (S- en/of M-functie); omvat somatisch en autonoom
Basale ganglia & thalamus: grijze stof; regelen prikkeloverdracht, starten/stoppen bewegingen, zenuwstelsel.
houding, evenwicht, cognitie, emotie en beloning. Thalamus is verbindings- en verdeelstation voor Somatisch: willekeurig; vervoert S-info van zintuigen, huid en skeletspieren naar CZS; stuurt
sensorische info. skeletspieren (M.n.) aan.
Cerebellum: onder cerebrum, achter hersenstam; reguleert coördinatie, houding en evenwicht. Autonoom: onwillekeurig; reguleert organen; ontvangt S-info uit organen; M.n. naar hart,
Hersenstam: verbindt hersenen met ruggenmerg; regelt vitale functies (ademhaling, hartslag, darmen, bronchiën etc.; twee onderdelen:
bloeddruk, temperatuur) en bewustzijn. Sympathisch: fight or flight & Parasympatisch: rest and digest
, AANDOENI NGEN VAN DE HER SENEN
Aandoening Risicofactoren Etiologie en/of pathofysiologie Symptomen Diagnostiek Behandeling
– Heteroanamnese (cruciaal) &
Pathofysiologie: Beide hemisferen en/of
checken medische info
hersenstam functioneren niet goed;
(armband/portemonnee).
Glasgow Coma Score (GCS) < 8.
- Diepe bewusteloosheid: patiënt - ABCDE-methodiek: veiligstellen vitale functies.
Oorzaken (Tabel 13.2):
wordt niet wakker bij geluid of - Lichamelijk onderzoek: vitale - Behandeling afhankelijk van oorzaak.
- Neurologisch: CVA, trauma, tumor,
Coma pijnprikkels. parameters & GCS-bepaling (M-
infectie, epilepsie.
Diepe bewusteloosheid - Afwijkingen in score links/rechts verschil wijst op Complicaties: trombose, ondervoeding, contracturen,
- Metabool: Intoxicatie (drugs/meds),
ademhalingspatroon, neurologische oorzaak). decubitus.
ontregelde homeostase
oogstand/pupilreactie en motoriek.
(hypo/hyperglykemie), orgaanfalen.
- Lab (toxicologie), ECG, CT-
- Cardiopulmonaal: Hypoxie
hersenen, evt.
(reanimatie/verstikking), shock.
lumbaalpunctie/EEG.
– Algemeen: Leeftijd,
– FAST-test: Scheve mond, – Infarct: Trombolyse (<4,5u, stolseloplossende middelen via
mannelijk geslacht, – Infarct (80%): Afsluiting arterie door
verlamming arm/been infuus), trombectomie (intra-arterieel, <6u of specifiek, via
familie, hypertensie, trombus (atherosclerose) of embolie
(parese/paralyse), spraakstoornis liesarterie d.m.v. katheter trombus proberen te verwijderen),
hypercholesterolemi (vanuit hart/carotis).
(afasie/dysartrie). sec. preventie (bloedverdunners).
e, diabetes, – Bloeding (20%): Scheur in vaatwand
– Overig: Gezichtsvelduitval, – Bloeding: Antistolling couperen, bloeddruk verlagen, evt.
Cerebrovasculair accident hartziekten. door verzwakking – Acuut: FAST-test, spoed CT-scan
duizeligheid, operatie bij inklemming.
(CVA) – Leefstijl: Roken, (hypertensie/atherosclerose) of (onderscheid infarct/bloeding),
coördinatiestoornissen (ataxie), – Algemeen: ABCDE, stroke-unit, revalidatie (6-12 maanden na
obesitas, inactiviteit, vaatafwijking. ECG (hartritme), bloedonderzoek
Plotselinge onderbreking verwardheid, neglect, infarct, niet geheel afgestorven hersenweefsel kan
alcohol. – Mechanisme: Neuronen sterven af (glucose, stolling, lipiden).
bloedtoevoer naar de slikstoornissen. gedeeltelijk herstellen)
– Specifiek infarct: (necrose) door tekort aan O2/glucose
hersenen door – Bij bloeding: Vaak acute hevige
Atriumfibrilleren, (ischemie) of door verdrukking/oedeem – Aanvullend: CT-angiografie,
hoofdpijn, misselijkheid, braken, Complicaties: Intracraniële druk: Kan in de acute fase hoog
afsluiting/scheur in de hartkleplijden, (bij bloeding). duplex halsvaten, MRI,
bewustzijnsdaling. oplopen door oedeem (vocht) of weefselverplaatsing, wat kan
hersenarterie. atherosclerose. – Cirkel van Willis: Verbindt arteriën; holteronderzoek.
leiden tot inklemming (vooral bij hersenbloedingen of grote
– Specifiek bloeding: uitval is afhankelijk van locatie
Prognose: Afhankelijk van infarcten). De trombolyse kan leiden tot een hersenbloeding.
Gebruik antistolling, (contralateraal).
oorzaak/tijd/leeftijd. Deels herstel verder: aspiratiepneumonie, dehydratie, ondervoeding,
stollingsstoornissen, – TIA: Kortdurend O2-tekort, herstelt
mogelijk (plasticiteit). Vaak decubitus, spieratrofie, contracturen, infecties,
vaatafwijkingen, <24u, geen necrose.
restklachten. Kans op recidief. slaapstoornissen, geheugenstoornissen, verwardheid.
drugs (cocaïne).
- Ouderen/kinderen: val beperkte - Licht (GCS 13-15): desoriëntatie,
hoogte $\rightarrow$ intracranieel amnesie, braken, hoofdpijn (daling
Traumatisch hoofd- - Leeftijd > 40 jaar. letsel. bewustzijn wijst op intracranieel
- Anamnese/LO: risico op letsel
hersenletsel/ trauma capitis - Hoogenergetisch - Volwassenen: verkeersongeval, sport, letsel). - Acuut: ABCDE-methodiek + nek stabiliseren.
inschatten.
trauma (val van misdrijf. - Matig (GCS 9-12): - Geen risico: observatie thuis + wekadvies (1e 24u elke 1-2 uur
Letsel binnen de schedel - CT-scan: bij verhoogd risico →
hoogte, aanrijding). - Commotio cerebri: hersenschudding → bewustzijnsverlies. checken) + pijnstilling.
M.b.v. Glasgow Coma Scale aantonen bloedingen/fracturen.
- Gebruik functieverlies zonder zichtbare schade. - Ernstig (GCS 3-8): coma. - Ernstig: ziekenhuisopname, intensieve zorg/bewaking, evt.
geclassificeerd. - Lab: stolling (INR), intoxicatie
anticoagulantia of - Intracranieel letsel: zichtbare schade Prognose: Licht: meestal volledig operatie bij bloeding.
(alcohol/drugs), glucose.
stollingsstoornissen (kneuzing/bloeding/fractuur) → kan herstel, soms restklachten >6 mnd.
leiden tot secundaire schade door Ernstig: 25% sterfte, 50%
verhoogde druk → neuronen sterven af. restschade (cognitief/emotioneel).
- Schedel gevuld met hersenweefsel, Langzaam ontstaan: Epiduraal hematoom: Tussen schedel en dura mater → ontstaat snel
vliezen, liquor en bloed → volume- - Visusstoornissen, afwijkende na hoofdtrauma → levensgevaarlijke drukstijging (eerst helder, dan
toename leidt tot drukverhoging → oogstand, Loop- mictie- en coma) → acuut opereren.
verdrukking hersenstam (inklemming) → ontwikkelingsstoornissen, beeld van Subduraal hematoom: Tussen dura mater en arachnoidea (veneus)
verstoring vitale functies → dementie. → vaak na val ouderen. acuut of chronisch (weken later pas klachten
daling/onregelmatig ademfrequentie → Snel ontstaan: Hoofdpijn, als geheugenverlies/traagheid)→ vaak operatie.
Verhoogde intracraniële druk
overlijden. Oorzaken zijn: misselijkheid, braken, slaperigheid, Subarachnoïdale bloeding (SAB): In liquorruimte → door trauma of
Druk in de schedel - Oedeem: bij CVA, tumor, trauma, verhoogde prikkelbaarheid, aneurysma (uitstulping). Symptoom: "knapje" in hoofd + acute
infectie, hoogteziekte. epileptische aanvallen. hevige hoofdpijn/braken. Behandeling: Coiling (draadjes) of Clipping
- Liquor toename: zoals bij hydrocefalus. Acuut: Pupil asymmetrie: aan (afklemmen). Let op vaatspasmen (tot 21 dagen na SAB).
- Bloeding: intracranieel. aangedane zijde groter + trager/ Cerebrale contusie: Hersenkneuzing (contusio cerebri) → komt voor
- Obstructie: veneuze afvoer geen reactie op licht, lage GCS, bij matig/ernstig letsel → strikte observatie nodig (kan verergeren tot
(sinustrombose). ademhalingsstoornissen. bloeding).
via de synaps gaat de prikkel via neuron naar het weefsel van de myelum ligt veilig tussen de
homeostase, en kent een perifeer en een centraal stelsel.
neuron. Elektrisch signaal wordt dan tijdelijk schedel en wervelkolom en wordt beschermd door 3
bestaat uit neuronen (zenuwcellen) en neuroglia (steuncellen).
omgezet in een chemische stof (neurotransmitter) herzenvliezen (meningen); 1. dura mater, 2.
alleen neuronen (2 hoofdvormen) vervoeren prikkels
Wanneer de prikkel de eindknoop van het axon archnoidea en 3. pia mater. tussen 2 en 3 bevindt
1. sensorische neuronen: worden geprikkeld door verandering
bereikt, worden neurotransmitters vrijgegeven in de zich de subdurale ruimte, tussen 1 en 2 de
omgeving, buiten en binnen in het lichaam. (dus ook zintuigen).
synapsspleet. Ze binden aan receptoren op het subarachnoidale ruimte (gevuld met hersenvocht;
gaan van perifeer naar centraal zenuwstelsel
postsynaptische membraan (vaak op een dendriet). liquor cerebrospinalis), dit vocht stroomt via de
2. motorische neuronen: geleiden prikkels van centraal naar
transmitter wordt door enzymen afgebroken en zijventrikels via de lager gelegen ventrikels (4
perifeer, waardoor de spieren en klieren worden geprikkeld
kunnen stimulerend als remmend effect hebben. totaal) naar de ruimte, dit vocht wordt uiteindelijk
bestaat uit cellichaam dendrieten (uitlopers), welke prikkel naar
Bij een prikkel naar een spier of klier spreekt men opgenomen in de bloedbaan.
cellichaam stuurt, axon, bulden: een zenuw (omhult met myeline)
van de neuromusculaire overgang: hier wordt liquor: water, eiwitten, glucose en mineralen.
vervoert het naar volgende neuron.
acetylcholine afgegeven, wat een spiercontractie hoofdfunctie: schokdemping en bescherming,
neuroglia vervoeren geen prikkel maar hebben eigen functies
veroorzaakt en daarna snel wordt afgebroken door nevenfunctie vervoeren voedings- en afval stoffen.
(Astrocyten: bloed-hersenbarriere, andere procuderen myeline)
specifieke enzymen.
bijv. met anamnese, ook wordt HERSENVLIEZEN EN
er specifiek gekeken naar de NEURONEN EN PRIKKEL-
LIQUOR
werking van de verschillende NEUROGLIA OVERDACHT CEREBROSPINALIS
onderdelen
neurologisch onderzoek:
pupillen, cognitieve functies,
anatomie &
fysiologie
sensibiliteit, motoriek,
coordinatie en reflexen.
LICHAMELIJK FUNCTIE een elektro-encefalogram (eeg) registreert
door een CT-scan en MRI-scan hersenactiviteit.
H13
een elektromyografie (EMG) toont activiteit
onderzoek
de IRN (maat voor stollingstijd) en in (en de geleiding naar)spieren getoond.
onderzoek
trombocyten worden bepaaldom AANDOENINGEN tijdens dit onderzoek worden de zenuwen
stollingsstoornissen op de sporen
BEELDVORMEND VAN HET zie tabellen in boek
geprikkeld en prikken ze met een dun
na een CVA wordt het lipidenspectrum ZENUWSTELSEL naaldje in de spieren.
bepaald, a.o.v. het cardiovasculaire risico- polysomnografie (slaaponderzoek, PSG)
onderzoek combineert onderzoeken.
daarnaast algemeen bloedonderzoek
anatomie &
LABORATORIUM MEETINSTRUMENTEN om de bewustzijnstoestand te bepalen
fysiologie
met een lumbaalpunctie wordt liquor wordt vaak de Glasgow Coma Scale
afgenomen, waarbij houding belangrijk is. (GCS) gebruikt. hier wordt gekeken naar
soms moet lek gedicht worden met openen van ogen, motorische reactie aan
bloodpatch RUGGENMERG EN de armen en de verbale reactie.
CENTRAAL
HET PERIFEER links-rechts belangrijk, met FAST een CVA te
Centrale zenuwstelsel (CZS): bestaat uit hersenen ZENUWSTELSEL
ZENUWSTELSEL
herkennen.
(incl. hersenstam) en ruggenmerg; verwerkt prikkels
en stuurt via motorische neuronen het perifere stelsel aan.
Cerebrum: Verwerkt sensorische info en stuurt motorische info aan. Bevat cognitieve functies en Ruggenmerg (myelum): onderdeel van CZS; eindigt ter hoogte van L1–L2.
persoonlijkheid. Bestaat uit twee hemisferen verbonden via corpus callosum. Cortex cerebri: buitenste Bescherming: wervels, tussenwervelschijven, meningen en liquor.
laag van grijze stof (cellichamen van neuronen). Witte stof: gemyelinde axonen. Ruggenmergzenuwen: onderdeel PZS; bij uiteinde myelum bundel cauda equina, zenuwen
1. Frontaalkwab: plannen, concentratie, impulscontrole, Broca-centrum (spraak). lopen dan richting spieren. Elk zenuw heeft eigen huidgebied (dermatoom).
2. Temporale kwab: verwerking zintuiglijke prikkels, Wernicke-centrum (taalbegrip). Reflexen: lopen via myelum; sensorische prikkels via S.n. naar M.n.
3. Pariëtale kwab: interpreteert pijn en aanraking van tegenoverliggende lichaamshelft. PZS: bestaat uit ruggenmergzenuwen, hersenzenuwen (bijna altijd verbonden met hersenstam),
4. Occipitale kwab: verwerkt visuele prikkels. ganglia, plexus en perifere zenuwen (S- en/of M-functie); omvat somatisch en autonoom
Basale ganglia & thalamus: grijze stof; regelen prikkeloverdracht, starten/stoppen bewegingen, zenuwstelsel.
houding, evenwicht, cognitie, emotie en beloning. Thalamus is verbindings- en verdeelstation voor Somatisch: willekeurig; vervoert S-info van zintuigen, huid en skeletspieren naar CZS; stuurt
sensorische info. skeletspieren (M.n.) aan.
Cerebellum: onder cerebrum, achter hersenstam; reguleert coördinatie, houding en evenwicht. Autonoom: onwillekeurig; reguleert organen; ontvangt S-info uit organen; M.n. naar hart,
Hersenstam: verbindt hersenen met ruggenmerg; regelt vitale functies (ademhaling, hartslag, darmen, bronchiën etc.; twee onderdelen:
bloeddruk, temperatuur) en bewustzijn. Sympathisch: fight or flight & Parasympatisch: rest and digest
, AANDOENI NGEN VAN DE HER SENEN
Aandoening Risicofactoren Etiologie en/of pathofysiologie Symptomen Diagnostiek Behandeling
– Heteroanamnese (cruciaal) &
Pathofysiologie: Beide hemisferen en/of
checken medische info
hersenstam functioneren niet goed;
(armband/portemonnee).
Glasgow Coma Score (GCS) < 8.
- Diepe bewusteloosheid: patiënt - ABCDE-methodiek: veiligstellen vitale functies.
Oorzaken (Tabel 13.2):
wordt niet wakker bij geluid of - Lichamelijk onderzoek: vitale - Behandeling afhankelijk van oorzaak.
- Neurologisch: CVA, trauma, tumor,
Coma pijnprikkels. parameters & GCS-bepaling (M-
infectie, epilepsie.
Diepe bewusteloosheid - Afwijkingen in score links/rechts verschil wijst op Complicaties: trombose, ondervoeding, contracturen,
- Metabool: Intoxicatie (drugs/meds),
ademhalingspatroon, neurologische oorzaak). decubitus.
ontregelde homeostase
oogstand/pupilreactie en motoriek.
(hypo/hyperglykemie), orgaanfalen.
- Lab (toxicologie), ECG, CT-
- Cardiopulmonaal: Hypoxie
hersenen, evt.
(reanimatie/verstikking), shock.
lumbaalpunctie/EEG.
– Algemeen: Leeftijd,
– FAST-test: Scheve mond, – Infarct: Trombolyse (<4,5u, stolseloplossende middelen via
mannelijk geslacht, – Infarct (80%): Afsluiting arterie door
verlamming arm/been infuus), trombectomie (intra-arterieel, <6u of specifiek, via
familie, hypertensie, trombus (atherosclerose) of embolie
(parese/paralyse), spraakstoornis liesarterie d.m.v. katheter trombus proberen te verwijderen),
hypercholesterolemi (vanuit hart/carotis).
(afasie/dysartrie). sec. preventie (bloedverdunners).
e, diabetes, – Bloeding (20%): Scheur in vaatwand
– Overig: Gezichtsvelduitval, – Bloeding: Antistolling couperen, bloeddruk verlagen, evt.
Cerebrovasculair accident hartziekten. door verzwakking – Acuut: FAST-test, spoed CT-scan
duizeligheid, operatie bij inklemming.
(CVA) – Leefstijl: Roken, (hypertensie/atherosclerose) of (onderscheid infarct/bloeding),
coördinatiestoornissen (ataxie), – Algemeen: ABCDE, stroke-unit, revalidatie (6-12 maanden na
obesitas, inactiviteit, vaatafwijking. ECG (hartritme), bloedonderzoek
Plotselinge onderbreking verwardheid, neglect, infarct, niet geheel afgestorven hersenweefsel kan
alcohol. – Mechanisme: Neuronen sterven af (glucose, stolling, lipiden).
bloedtoevoer naar de slikstoornissen. gedeeltelijk herstellen)
– Specifiek infarct: (necrose) door tekort aan O2/glucose
hersenen door – Bij bloeding: Vaak acute hevige
Atriumfibrilleren, (ischemie) of door verdrukking/oedeem – Aanvullend: CT-angiografie,
hoofdpijn, misselijkheid, braken, Complicaties: Intracraniële druk: Kan in de acute fase hoog
afsluiting/scheur in de hartkleplijden, (bij bloeding). duplex halsvaten, MRI,
bewustzijnsdaling. oplopen door oedeem (vocht) of weefselverplaatsing, wat kan
hersenarterie. atherosclerose. – Cirkel van Willis: Verbindt arteriën; holteronderzoek.
leiden tot inklemming (vooral bij hersenbloedingen of grote
– Specifiek bloeding: uitval is afhankelijk van locatie
Prognose: Afhankelijk van infarcten). De trombolyse kan leiden tot een hersenbloeding.
Gebruik antistolling, (contralateraal).
oorzaak/tijd/leeftijd. Deels herstel verder: aspiratiepneumonie, dehydratie, ondervoeding,
stollingsstoornissen, – TIA: Kortdurend O2-tekort, herstelt
mogelijk (plasticiteit). Vaak decubitus, spieratrofie, contracturen, infecties,
vaatafwijkingen, <24u, geen necrose.
restklachten. Kans op recidief. slaapstoornissen, geheugenstoornissen, verwardheid.
drugs (cocaïne).
- Ouderen/kinderen: val beperkte - Licht (GCS 13-15): desoriëntatie,
hoogte $\rightarrow$ intracranieel amnesie, braken, hoofdpijn (daling
Traumatisch hoofd- - Leeftijd > 40 jaar. letsel. bewustzijn wijst op intracranieel
- Anamnese/LO: risico op letsel
hersenletsel/ trauma capitis - Hoogenergetisch - Volwassenen: verkeersongeval, sport, letsel). - Acuut: ABCDE-methodiek + nek stabiliseren.
inschatten.
trauma (val van misdrijf. - Matig (GCS 9-12): - Geen risico: observatie thuis + wekadvies (1e 24u elke 1-2 uur
Letsel binnen de schedel - CT-scan: bij verhoogd risico →
hoogte, aanrijding). - Commotio cerebri: hersenschudding → bewustzijnsverlies. checken) + pijnstilling.
M.b.v. Glasgow Coma Scale aantonen bloedingen/fracturen.
- Gebruik functieverlies zonder zichtbare schade. - Ernstig (GCS 3-8): coma. - Ernstig: ziekenhuisopname, intensieve zorg/bewaking, evt.
geclassificeerd. - Lab: stolling (INR), intoxicatie
anticoagulantia of - Intracranieel letsel: zichtbare schade Prognose: Licht: meestal volledig operatie bij bloeding.
(alcohol/drugs), glucose.
stollingsstoornissen (kneuzing/bloeding/fractuur) → kan herstel, soms restklachten >6 mnd.
leiden tot secundaire schade door Ernstig: 25% sterfte, 50%
verhoogde druk → neuronen sterven af. restschade (cognitief/emotioneel).
- Schedel gevuld met hersenweefsel, Langzaam ontstaan: Epiduraal hematoom: Tussen schedel en dura mater → ontstaat snel
vliezen, liquor en bloed → volume- - Visusstoornissen, afwijkende na hoofdtrauma → levensgevaarlijke drukstijging (eerst helder, dan
toename leidt tot drukverhoging → oogstand, Loop- mictie- en coma) → acuut opereren.
verdrukking hersenstam (inklemming) → ontwikkelingsstoornissen, beeld van Subduraal hematoom: Tussen dura mater en arachnoidea (veneus)
verstoring vitale functies → dementie. → vaak na val ouderen. acuut of chronisch (weken later pas klachten
daling/onregelmatig ademfrequentie → Snel ontstaan: Hoofdpijn, als geheugenverlies/traagheid)→ vaak operatie.
Verhoogde intracraniële druk
overlijden. Oorzaken zijn: misselijkheid, braken, slaperigheid, Subarachnoïdale bloeding (SAB): In liquorruimte → door trauma of
Druk in de schedel - Oedeem: bij CVA, tumor, trauma, verhoogde prikkelbaarheid, aneurysma (uitstulping). Symptoom: "knapje" in hoofd + acute
infectie, hoogteziekte. epileptische aanvallen. hevige hoofdpijn/braken. Behandeling: Coiling (draadjes) of Clipping
- Liquor toename: zoals bij hydrocefalus. Acuut: Pupil asymmetrie: aan (afklemmen). Let op vaatspasmen (tot 21 dagen na SAB).
- Bloeding: intracranieel. aangedane zijde groter + trager/ Cerebrale contusie: Hersenkneuzing (contusio cerebri) → komt voor
- Obstructie: veneuze afvoer geen reactie op licht, lage GCS, bij matig/ernstig letsel → strikte observatie nodig (kan verergeren tot
(sinustrombose). ademhalingsstoornissen. bloeding).
