Parodontologie samenvatting
1 LES 1
1.1 INLEIDING
• Parodontologie= de preventie, diagnose en behandeling van aandoeningen aan het tandvlees en de
onderliggende structuren die de tanden ondersteunen.
• Rol mondhygiënist → Periodieke controles, diepte reinigingen (SRP), herbeoordelingen na ini,
voorlichting over mondhygiëne en instructies voor thuiszorg uit om de gezondheid van het tandvlees te
bevorderen.
• Parodontium
1. Gingiva
2. Parodontale ligamenten
3. Cementum
4. Alveolair bot
→ Functioneren als een eenheid. Veranderingen in één component > significante gevolgen
hebben voor het onderhoud, herstel of de regeneratie van andere
componenten van het parodontium.
• Orale slijmvliezen
1. Gingiva en de bedekking van het harde gehemelte.
2. Het dorsale gedeelte van de tong.
3. Het mondslijmvlies.
1.2 GINGIVA
Functioneert tegen mechanische- en microbiële schade, als barrière.
1.2.1 Marginale gingiva
= Niet-vastzittend tandvlees,
• Afgebakend door vrije gingivagroef: een ondiepe lineaire depressie.
1.2.2 Aangehechte gingiva
- Veerkrachtig en stevig gebonden aan het onderliggende periosteum en bot.
- Strekt zich uit tot de relatief losse en beweeglijke alveolaire mucosa:
afgebakend door de mucogingivale junctie.
- De breedte = afstand tussen de mucogingivale junctie en de projectie op
het buitenoppervlak van de bodem van de gingivale sulcus of de
parodontale pocket.
→ dit verschilt in delen v/d mond
▪ Grootst bij snijtanden, smaller in posterieure segmenten.
▪ Mucogingivale junctie blijft gelijk gedurende het hele
volwassen leven.
1.2.3 Interdentaal tandvlees
• Embrasure: 3D ruimte rondom contactpunt.
- Kan piramidaal of col-vorm zijn
- Bij diastemen: gingiva wordt stevig over het interdentale bot
gebonden. zonder interdentale papillen.
,1.2.4 Gingivale sulcus
- V-vormig.
- Diepte= belangrijke diagnostische parameter. Histologische diepte niet hetzelfde als de
penetratiediepte.
- Ideale omstandigheden: 0 mm diepte. (echte diepte= 1,8 mm met variaties van 0-6 mm)
1.2.5 Microscopische kenmerken
- Gingiva bestaat uit gelaagde plaveiselepitheel.
- Bindweefsel > collageenvezels en grondsubstantie(vulmiddel).
- Gingivaal epitheel speelt een actieve rol in de geboren afweer.
- Epitheelcellen reageren op bacteriën door:
- verhoogde proliferatie,
- de verandering van cel signalering,
- veranderingen in differentiatie en celdood.
- de verandering van weefselhomeostase.
1.3 TANDVLEESEPITHEEL
1.3.1 Tandvlees epitheel
• Continue bekleding van gelaagd plaveiselcelepitheel.
- Celtypes:
- Keratinocyt.
- Niet-keratinocyten/heldere cellen (Langerhanscellen, merkelellen en melanocyten)
- Functies:
- Diepe structuren beschermen,
- Selectieve uitwisseling met de orale omgeving.
→ bereikt via proliferatie (celdeling in de basale laag) en differentiatie (Keratinisatieproces) van
de keratinocyten.
- Basale lamina= permeabel voor vloeistoffen, maar een barrière voor deeltjes.
- Keratinisatie van het mondslijmvlies varieert in verschillende gebieden:
- gehemelte (meest gekeratiniseerd), gingiva, ventrale aspect van de tong en wang (minst
gekeratiniseerd).
1.3.1.1 Oraal epitheel
- 0,2 tot 0,3 mm dik.
- Gekeratineerd of geparakeratiniseerd (met celkern)
- Lagen:
o Stratum basale
o Stratum spinosum (stekelcellenlaag)
o Stratum granulosum (korrellaag)
o Stratum corneum (verhoornde laag)
1.3.1.2 Sulculair epitheel
• Dun, niet-gekeratiniseerd gelaagd plaveiselepitheel
- bevat geen Merkelcellen.
- Lagere mate van enzymatische activiteit
- Maar kan keratiniseren als:
▪ het wordt gereflecteerd en blootgesteld aan de mondholte
▪ de bacteriële flora van de sulcus volledig wordt geëlimineerd.
- Het buitenste epitheel verliest zijn keratinisatie als het in contact komt met de tand.
- Van de coronale grens van het junctionele epitheel tot de kam van de gingivarand.
,1.3.1.3 Junctionaal epitheel (aanhechtingsepitheel)
• Kraagvormige band van niet-gekeratiniseerd epitheel.
- Barrière tegen plaque bacteriën door stevige hechting
- Geeft tandvleesvocht, ontstekingscellen en componenten van de immunologische afweer toegang tot
de gingivarand
- Vormt door samenvloeiing van het orale epitheel en het gereduceerd glazuurepitheel (REE) tijdens de
tanderuptie.
- 3-4 lagen op jonge leeftijd, het aantal stijgt met de leeftijd, tot 10-20 lagen
- versmalt van het coronale uiteinde, dat 10 tot 29 cellen breed kan zijn, naar 1 of 2 cellen breed
aan het apicale uiteinde.
- Gegroepeerd in twee lagen:
▪ Basale laag: naar het bindweefsel gericht.
▪ Suprabasale laag: strekt zich uit tot het tandoppervlak.
- Snelle turn-over (= het proces waarbij oude cellen in het lichaam worden afgebroken en vervangen
door nieuwe cellen.)
- Evenwicht tussen gastheer en parasiet
- Snelle herstel beschadigd weefsel (vb. implantaat)
- Neutrofiele leukocyten worden aangetroffen ook in gezonde toestand
- Zit vast aan het tandoppervlak d.m.v. een interne basale lamina.
1.3.2 Ginigiva-epitheel
1.3.2.1 keratinocyten
- Morfologisch veranderingen:
• Afplatting van de cel
• koppeling van intercellulaire junctie (met productie van keratohyalinekorrels)
• verdwijning van de kern.
- Keratinisatieproces > productie van een keratineachtige oppervlakkige hoornlaag.
- Zijn verbonden door desmosomen= verbindingen in intercellulaire juncties voor stevigheid
1.3.2.2 Niet-keratinocyten
• Melanocyten: dendritische cellen in de basale lagen
➢ produceren melanine.
• Langerhanscellen: dendritische cellen tussen keratinocyten.
➢ Bevatten langwerpige granules
➢ Macrofagen met antigene eigenschappen.
➢ Gevonden in het orale gingiva epitheel en kleinere hoeveelheden in het sulculaire epitheel.
➢ Afwezig in het junctionele epitheel.
• Merkelcellen: tactiele epidermale perceptoren
➢ Diepere lagen epitheel,
➢ Verbonden met aangrenzende cellen door desmosomen.
1.4 MONDEPITHEEL
- Balans door celvorming in de basale- en spinale lagen en het afwerpen van oude cellen.
- 24- uurs periodiciteit, mitotische snelheid is hoger in niet-gekeratineerde gebieden en verhoogd bij
gingivitis.
- Turn-over: gehemelte, tong en wang= 5-6 d. Gingiva= 10-12 d.
- Snelle vervellen van cellen→ verwijderd bacteriën op epitheelcellen.
, 1.5 CREVICULAIR GINGIVAAL VLOEISTOF (CGF)
- Transsudaat/exsudaat= vloeistof die uit bloedvat lekt
- Diagnostische of prognostische indicator.
- Bevat componenten:
- bindweefsel-, epitheel-, ontstekingscellen, serum en microbiële flora
die de gingivarand of de sulcus bewonen.
- Functies:
1. Reinigen van materiaal uit de sulcus.
2. Hechting van epitheel aan tand verbeteren door plasma-eiwitten
3. antimicrobieel.
4. antilichaam-activiteit
1.6 BINDWEEFSEL
1.6.1 Gingivale vezels
• Prominent systeem van collageenvezelbundels
- Componenten:
- Collageenvezels (60%) Type I
- Fibroblasten (5%)
- Vaten, zenuwen en matrix (35%)
- Functies:
1. Marginale tandvlees stevig tegen de tand aan te zetten.
2. Stijfheid bieden om kauwkrachten te weerstaan.
3. De vrije marginale gingiva verenigen met het cementum van de
wortel en de aangrenzende aangehechte gingiva.
- Groepen:
1. Gingivodentale vezels: op de faciale, linguale en interproximale
oppervlakken.
▪ Ingebed in het cementum net onder het epitheel aan de
basis van de gingivale sulcus.
2. Cirkelvormige vezels: door het bindweefsel van de marginale en
interdentale gingiva
▪ Omcirkelen de tand als een ring.
3. Transseptale vezels: liggen interproximaal.
▪ Vormen horizontale bundels die zich uitstrekken tussen het
cementum van de aangrenzende tanden waarin ze ingebed
zijn.
1.6.2 Cellulaire elementen
- Fibroblasten(overheerst)
- belangrijke rol in ontwikkeling, onderhoud en herstel van het bindweefsel van de gingiva.
- Produceren:
▪ Collageen
▪ elastische vezels
- breken ook oud collageen af
- Mastcellen
- Talrijk in bindweefsel van het mondslijmvlies en de gingiva.
- Produceren histamine.
- Macrofagen:
- In het gingivale bindweefsel als onderdelen van het fagocytensysteem
- Afgeleid van bloedmonocyten.
- Lymfocyten:
1 LES 1
1.1 INLEIDING
• Parodontologie= de preventie, diagnose en behandeling van aandoeningen aan het tandvlees en de
onderliggende structuren die de tanden ondersteunen.
• Rol mondhygiënist → Periodieke controles, diepte reinigingen (SRP), herbeoordelingen na ini,
voorlichting over mondhygiëne en instructies voor thuiszorg uit om de gezondheid van het tandvlees te
bevorderen.
• Parodontium
1. Gingiva
2. Parodontale ligamenten
3. Cementum
4. Alveolair bot
→ Functioneren als een eenheid. Veranderingen in één component > significante gevolgen
hebben voor het onderhoud, herstel of de regeneratie van andere
componenten van het parodontium.
• Orale slijmvliezen
1. Gingiva en de bedekking van het harde gehemelte.
2. Het dorsale gedeelte van de tong.
3. Het mondslijmvlies.
1.2 GINGIVA
Functioneert tegen mechanische- en microbiële schade, als barrière.
1.2.1 Marginale gingiva
= Niet-vastzittend tandvlees,
• Afgebakend door vrije gingivagroef: een ondiepe lineaire depressie.
1.2.2 Aangehechte gingiva
- Veerkrachtig en stevig gebonden aan het onderliggende periosteum en bot.
- Strekt zich uit tot de relatief losse en beweeglijke alveolaire mucosa:
afgebakend door de mucogingivale junctie.
- De breedte = afstand tussen de mucogingivale junctie en de projectie op
het buitenoppervlak van de bodem van de gingivale sulcus of de
parodontale pocket.
→ dit verschilt in delen v/d mond
▪ Grootst bij snijtanden, smaller in posterieure segmenten.
▪ Mucogingivale junctie blijft gelijk gedurende het hele
volwassen leven.
1.2.3 Interdentaal tandvlees
• Embrasure: 3D ruimte rondom contactpunt.
- Kan piramidaal of col-vorm zijn
- Bij diastemen: gingiva wordt stevig over het interdentale bot
gebonden. zonder interdentale papillen.
,1.2.4 Gingivale sulcus
- V-vormig.
- Diepte= belangrijke diagnostische parameter. Histologische diepte niet hetzelfde als de
penetratiediepte.
- Ideale omstandigheden: 0 mm diepte. (echte diepte= 1,8 mm met variaties van 0-6 mm)
1.2.5 Microscopische kenmerken
- Gingiva bestaat uit gelaagde plaveiselepitheel.
- Bindweefsel > collageenvezels en grondsubstantie(vulmiddel).
- Gingivaal epitheel speelt een actieve rol in de geboren afweer.
- Epitheelcellen reageren op bacteriën door:
- verhoogde proliferatie,
- de verandering van cel signalering,
- veranderingen in differentiatie en celdood.
- de verandering van weefselhomeostase.
1.3 TANDVLEESEPITHEEL
1.3.1 Tandvlees epitheel
• Continue bekleding van gelaagd plaveiselcelepitheel.
- Celtypes:
- Keratinocyt.
- Niet-keratinocyten/heldere cellen (Langerhanscellen, merkelellen en melanocyten)
- Functies:
- Diepe structuren beschermen,
- Selectieve uitwisseling met de orale omgeving.
→ bereikt via proliferatie (celdeling in de basale laag) en differentiatie (Keratinisatieproces) van
de keratinocyten.
- Basale lamina= permeabel voor vloeistoffen, maar een barrière voor deeltjes.
- Keratinisatie van het mondslijmvlies varieert in verschillende gebieden:
- gehemelte (meest gekeratiniseerd), gingiva, ventrale aspect van de tong en wang (minst
gekeratiniseerd).
1.3.1.1 Oraal epitheel
- 0,2 tot 0,3 mm dik.
- Gekeratineerd of geparakeratiniseerd (met celkern)
- Lagen:
o Stratum basale
o Stratum spinosum (stekelcellenlaag)
o Stratum granulosum (korrellaag)
o Stratum corneum (verhoornde laag)
1.3.1.2 Sulculair epitheel
• Dun, niet-gekeratiniseerd gelaagd plaveiselepitheel
- bevat geen Merkelcellen.
- Lagere mate van enzymatische activiteit
- Maar kan keratiniseren als:
▪ het wordt gereflecteerd en blootgesteld aan de mondholte
▪ de bacteriële flora van de sulcus volledig wordt geëlimineerd.
- Het buitenste epitheel verliest zijn keratinisatie als het in contact komt met de tand.
- Van de coronale grens van het junctionele epitheel tot de kam van de gingivarand.
,1.3.1.3 Junctionaal epitheel (aanhechtingsepitheel)
• Kraagvormige band van niet-gekeratiniseerd epitheel.
- Barrière tegen plaque bacteriën door stevige hechting
- Geeft tandvleesvocht, ontstekingscellen en componenten van de immunologische afweer toegang tot
de gingivarand
- Vormt door samenvloeiing van het orale epitheel en het gereduceerd glazuurepitheel (REE) tijdens de
tanderuptie.
- 3-4 lagen op jonge leeftijd, het aantal stijgt met de leeftijd, tot 10-20 lagen
- versmalt van het coronale uiteinde, dat 10 tot 29 cellen breed kan zijn, naar 1 of 2 cellen breed
aan het apicale uiteinde.
- Gegroepeerd in twee lagen:
▪ Basale laag: naar het bindweefsel gericht.
▪ Suprabasale laag: strekt zich uit tot het tandoppervlak.
- Snelle turn-over (= het proces waarbij oude cellen in het lichaam worden afgebroken en vervangen
door nieuwe cellen.)
- Evenwicht tussen gastheer en parasiet
- Snelle herstel beschadigd weefsel (vb. implantaat)
- Neutrofiele leukocyten worden aangetroffen ook in gezonde toestand
- Zit vast aan het tandoppervlak d.m.v. een interne basale lamina.
1.3.2 Ginigiva-epitheel
1.3.2.1 keratinocyten
- Morfologisch veranderingen:
• Afplatting van de cel
• koppeling van intercellulaire junctie (met productie van keratohyalinekorrels)
• verdwijning van de kern.
- Keratinisatieproces > productie van een keratineachtige oppervlakkige hoornlaag.
- Zijn verbonden door desmosomen= verbindingen in intercellulaire juncties voor stevigheid
1.3.2.2 Niet-keratinocyten
• Melanocyten: dendritische cellen in de basale lagen
➢ produceren melanine.
• Langerhanscellen: dendritische cellen tussen keratinocyten.
➢ Bevatten langwerpige granules
➢ Macrofagen met antigene eigenschappen.
➢ Gevonden in het orale gingiva epitheel en kleinere hoeveelheden in het sulculaire epitheel.
➢ Afwezig in het junctionele epitheel.
• Merkelcellen: tactiele epidermale perceptoren
➢ Diepere lagen epitheel,
➢ Verbonden met aangrenzende cellen door desmosomen.
1.4 MONDEPITHEEL
- Balans door celvorming in de basale- en spinale lagen en het afwerpen van oude cellen.
- 24- uurs periodiciteit, mitotische snelheid is hoger in niet-gekeratineerde gebieden en verhoogd bij
gingivitis.
- Turn-over: gehemelte, tong en wang= 5-6 d. Gingiva= 10-12 d.
- Snelle vervellen van cellen→ verwijderd bacteriën op epitheelcellen.
, 1.5 CREVICULAIR GINGIVAAL VLOEISTOF (CGF)
- Transsudaat/exsudaat= vloeistof die uit bloedvat lekt
- Diagnostische of prognostische indicator.
- Bevat componenten:
- bindweefsel-, epitheel-, ontstekingscellen, serum en microbiële flora
die de gingivarand of de sulcus bewonen.
- Functies:
1. Reinigen van materiaal uit de sulcus.
2. Hechting van epitheel aan tand verbeteren door plasma-eiwitten
3. antimicrobieel.
4. antilichaam-activiteit
1.6 BINDWEEFSEL
1.6.1 Gingivale vezels
• Prominent systeem van collageenvezelbundels
- Componenten:
- Collageenvezels (60%) Type I
- Fibroblasten (5%)
- Vaten, zenuwen en matrix (35%)
- Functies:
1. Marginale tandvlees stevig tegen de tand aan te zetten.
2. Stijfheid bieden om kauwkrachten te weerstaan.
3. De vrije marginale gingiva verenigen met het cementum van de
wortel en de aangrenzende aangehechte gingiva.
- Groepen:
1. Gingivodentale vezels: op de faciale, linguale en interproximale
oppervlakken.
▪ Ingebed in het cementum net onder het epitheel aan de
basis van de gingivale sulcus.
2. Cirkelvormige vezels: door het bindweefsel van de marginale en
interdentale gingiva
▪ Omcirkelen de tand als een ring.
3. Transseptale vezels: liggen interproximaal.
▪ Vormen horizontale bundels die zich uitstrekken tussen het
cementum van de aangrenzende tanden waarin ze ingebed
zijn.
1.6.2 Cellulaire elementen
- Fibroblasten(overheerst)
- belangrijke rol in ontwikkeling, onderhoud en herstel van het bindweefsel van de gingiva.
- Produceren:
▪ Collageen
▪ elastische vezels
- breken ook oud collageen af
- Mastcellen
- Talrijk in bindweefsel van het mondslijmvlies en de gingiva.
- Produceren histamine.
- Macrofagen:
- In het gingivale bindweefsel als onderdelen van het fagocytensysteem
- Afgeleid van bloedmonocyten.
- Lymfocyten:
