Complete samenvatting Welzijnsrecht 25-26

SAMENVATTING WELZIJNSRECHT
2025-2026; docent Naomi Blomme;
Handboek Welzijnsrecht Capita Selecta ‘25-‘26
Zelf af te drukken wetgeving:

 Kwaliteitswet (eventueel)
 Koninklijk Besluit maatschappelijke integratie
 KB 9 mei 1984 tot uitvoering van art. 100bis (eventueel)
 Milieuhandhavingsdecreet (DABM 1995) (eventueel)
 Provinciedecreet 9/12/2005  hierin zit Provinciewet grotendeels verwerkt
 Jeugddelinquentiedecreet (JDD)
 Decreet Integrale Jeugdhulp (IJH)
 Decreet Rechtspositie Minderjarige 2004 (DRM)
 Decreet Lokaal Bestuur artikels 68-146


MODULE 1: JEUGDRECHT
HOOFDSTUK 1: INLEIDING ROND HET ONTSTAAN VAN DE
JEUGDBESCHERMING IN BELGIË

Cultuur overgedragen door twee processen:

- Proces van socialisatie: het zich eigen maken van waarden en normen
die in een maatschappij aanwezig zijn en gelden als norm van die
maatschappij
- Proces van sociale controle: straffen en bestraffen als de norm van een
maatschappij niet wordt nageleefd

1. JEUGDBESCHERMING IN BELGIË: HET ONTSTAAN VAN EEN
CATEGORIAAL BELEID


1.1. EVOLUTIE VAN DE SOCIALISATIE
 Hoe men nu naar kinderen kijkt = gegroeid en geëvolueerd op basis van
inzichten doorheen de geschiedenis.
 Kindbeeld en apartstelling (specifieke, aparte behandeling van kinderen)
zijn historische maaksels.

1.1.1. GEEN KINDBEELD
 Kinderen waren een noodzakelijk kwaad. Onder de 7 jaar van geen belang,
daarna beschouwd als volwassenen en ingeschakeld in de leefwereld van
volwassenen.
o Vb. werk, seksualiteit, kindermoord, achterlaten van pasgeboren
kinderen, geen geboortebeperking, kinderen met een handicap
hadden geen toekomst, …

1

,  Meisjes minderwaardig aan jongens.
 Hoge kindersterfte door onhygiënische omstandigheden, ziekte en
onverschilligheid.
 Opleiding in leerscholen met een leermeester binnen een gemeenschap
van ongeveer 25 personen om een vak te leren.

1.1.2. EEN AANZET TOT EEN KINDBEELD
 Vanaf 16de eeuw: naar school voor intellectuele vorming.
 17de – 18de eeuw: ontwikkeling van visies die aantonen dat kinderen
belangrijk werden.
o Moralisten: kind ‘slecht’ geboren en opvoeding hoort het kind ‘goed’
te maken
o Rousseau (romantici): kind is ‘inherent goed’ en invloed van buitenaf
beïnvloedt het kind negatief.
 Ziet het kind als een aparte persoon die belangrijk genoeg is om over
na te denken.
 Verlichting: Wat zijn de kinderen? Diegene die de toekomst, de vooruitgang
kunnen verderzetten en ervoor kunnen zorgen dat men een beter leven
kan maken.
o Kinderen meer en meer een aparte groep met eigen kenmerken en
eigen gedragingen.
 Tweedeling in de visie op de ontwikkeling van de mens
o Kind dat men nog moet opvoeden en dus moet afschermen van de
maatschappij
 Kind dat onschuldig is, onzeker, zonder zorgen en de
mogelijkheid moet krijgen om te groeien door fouten te
maken en door trial-and-error verder gevormd te worden tot
een volwassen persoon
o Dat van een volwassene die zijn lot en rol in de maatschappij kent.
 Sociogenese: Het op grond van maatschappelijke verandering apart
gaan zien van volwassenen en kinderen.
 Psychogenese: eigenschappen worden specifiek aan kinderen
toegeschreven, worden op een bepaald moment ontdekt en vanaf dan
beschouwd als eigen aan kinderen en overgeaccentueerd in relatie met
kinderen – wat vervolgens psychologische consequenties heeft voor de
kinderen.
Vb. de koppigheidsfase: ervoor enkel toegeschreven aan de hogere
klasse en jongens, daarna als differentiatie binnen de kindertijd.
 Ontstaan van o.a. kindergeneeskunde (pediatrie 1872)
 Ontstaan van kinderwetten, zoals verbod op kinderarbeid (1889) en de wet
op leerplicht (1914)  kinderen werden uitgesloten uit de wereld van
volwassenen en ingesloten in hun eigen wereldje.

1.1.3. HET HUIDIGE KINDBEELD
Verschillende kindbeelden door pedagogen  vertrekken uit een visie waarbij ze
het kind zien als een krachtige persoon met eigen mogelijkheden.


2

,Kinderen tot een bepaalde leeftijd apart benaderen door een specifieke
opvoeding aan te reiken in specifieke instellingen speciaal voor kinderen
opgericht.

Vb. Kinderdagverblijf, onthaalouder, kleuterschool, lagere school, kinderafdeling
in ziekenhuis, …

Kwalitatief verschil in ontwikkelingsfases van kinderen, dus op een andere manier
benaderen. De ‘quarantaine’ verdwijnt bij volwassenheid.

1.2. EVOLUTIE VAN DE SOCIALE CONTROLE
 Bestraffing lang in handen van de pater familias, de pretor of baseerde
zich op ‘goddelijke overwegingen’.
 Weinig of geen verschil tussen kinderen en volwassenen.
 Pas in de verlichting lichte wijziging in bewuste bestraffing van kinderen,
ook onder invloed van de criminologie en penologie.

1.2.1. VROEGE TIJDEN TOT VERLICHTING
 Oud-Romeinse recht (500 n. Chr.):
o Wet der XII tafelen: uitzondering voor ‘onmondigen’ (niet-huwbare
kinderen). Onderscheid tussen opzettelijke en niet-opzettelijke
daden
o  eerste aanzet voor het begrip “oordeel des onderscheids”
 Klassieke tijdvak (rond 300 n. Chr.):
o Onderscheid verduidelijken door waarneembare gegevens zoals
fysiologische toestand van kinderen
 huwbare leeftijd en geslachtrijpheid + sluwheid vulde de leeftijd
aan (aanvoelen van het goede en kwade).
o Opnieuw facultatieve en uitzonderlijke gebruik van ‘oordeel des
onderscheids’ aanwezig.
 Na val van het Romeinse Rijk:
o Opnieuw beroep gedaan op familiale solidariteit: pater familias
bepaalde het onderscheid tussen kinderen en volwassenen.
o Gewoonte bepaalt hoe men ‘recht’ spreekt.
 11de eeuw: heropflakkering van het Romeinse recht
 13de eeuw: opkomst van staten.
o Opsporen en bestraffen van misdrijven werd belangrijk thema in de
drang naar centralisatie, openbare orde en openbare rust.
o Meer accusatoir recht en later kon de rechter vrij beslissen over het
onderscheidingsvermogen en de schuldvraag.
 1532: eerste wettelijke verwijzing naar het ‘oordeel des onderscheids’ in
de Constitutio Criminalis Carlinea
o  invoering uitzonderlijk principe van verzachting van een straf voor
kinderen.
o Belangrijk was het aangeven of persoon gebruik had gemaakt van
zijn rede ‘l’usage de raison’ (=eerste verwijzing naar
verlichtingsperiode die rede essentieel zag)

3

, 1.2.2. DE VERLICHTING
 18de eeuw
 Rede, toekomst, recht en ethiek = belangrijke begrippen.
 Positivistische kijk op de mens.
o Kan actief zijn leven in handen nemen en neemt lot in eigen handen
 Maakbaarheid van de maatschappij.
o Vergaren en uitbreiden van kennis, exacte en positieve feiten de
bovenhand laten krijgen door wetenschappelijke methodes en
observatie  positivisme
 Industriële revolutie  uitbuiting van arbeiders, kinderverwaarlozing,
kinderarbeid
o Tegenkanting verbod op kinderarbeid door fabrieken én ouders.
 Opkomend socialisme: pleitten voor uitbouw sociaal beleid en betere
rechtsbescherming
o Fancy fairs: liefdadigheidskermissen  morele kruistochten om
arbeidersvrouwen te overhalen de opvoedingswaarden van de hoger
klasse over te nemen uit dankbaarheid.

1.2.3. TENDENSEN VANAF DE VERLICHTING
 De klassieke criminologische school (18de eeuw)
o Antwoord bieden aan de voorheen repressieve, onmenselijke en
onrechtvaardige bestraffing van het ancien régime (wrede straffen,
lichamelijk en inquisitoir)
o Vooropstellen van efficiënte, rechtvaardige, menselijke, rationele en
onwillekeurige straffen
o Begrip ‘Rechten van de Mens’ door Rousseau, Voltaire, Montesquieu
 nadenken over een humanistischere visie rond bestraffen.
o Grondleggers klassieke school vanuit rationele overweging 5
axioma’s poneerde:
 Wilsautonomie: mens als rationeel wezen kiest bewust voor
goed of kwaad. Weeg lusten tegen lasten af
 Morele aansprakelijkheid: door keuze volledig en
persoonlijk verantwoordelijk
 Legaliteitsbeginsel: strafbare feiten én straffen in wet
vermelden
 Proportionaliteitsbeginsel: straffen mogen niet zwaarder
zijn dan noodzakelijk om de dader moreel te beïnvloeden.
 Gelijkheidsbeginsel: strafrecht toepassen op alle leden van
de maatschappij
o Straf: 3 verschillende functies
 Vergelding
 Afschrikking
 Morele verbetering (resocialiserende functie)
o = basis voor huidige strafrecht, focus vooral op het misdrijf.
 Geen aanpassing straf aan dader
o Gevolg voor jeugdcriminologie:

4