Deel 3: seksueel grensoverschrijdend gedrag
1. Omschrijving
2. Gevolgen van seksueel misbruik
3. Signalen van seksueel misbruik herkennen
4. Wat kan jij doen als opvoeder-begeleider?
5. Trauma-infectie bij hulpverleners
6. Methodiek-vlaggensysteem
7. Beleid
1. Omschrijving
Seksueel misbruik = bijzondere vorm van lichamelijke en emotionele
mishandeling (=agressie)
Er is sprake van het overschrijden van grenzen (persoonlijke, sociale en/of
wettelijke)
Lichamelijke en/of emotionele mishandeling waarbij kinderen of
jongeren (of kwetsbare personen) in seksuele activiteiten worden
betrokken:
o Die ze niet ten volle begrijpen
o Waarvoor ze geen informed consent kunnen geven
o Of die sociale taboes van familierelaties overschrijden
En waarbij sprake is van machtsverhoudingen.
Matchsonevenwicht
= afhankelijkheidspositie van het slachtoffer, tussen dader &
slachtoffer, sprake is van dwang.
Informed consent
= “geïnformeerde toestemming”, toestemming op basis van volledig
open informatie over en inzicht in de situatie
een “ja” van een kind of kwetsbaar persoon is dus géén informed
consent.
pas na alle informatie te hebben gekregen, kan er geweigerd of
geaccepteerd worden = informed consent.
Enge interpretatie
= men spreekt van misbruik wanneer er lichamelijk contact is
tussen dader & slachtoffer
Brede interpretatie
, = lichamelijk contact, seksueel getinte verbale toespelingen,
verplicht moeten kijken naar pornofilm of seksuele handelingen,
bekeken worden, cyberseks
1.1. Seksueel grensoverschrijdend gedrag volgens de wet
Seksueel grensoverschrijdend gedrag behoort tot het domein van de
strafwet.
Minimumleeftijd wettelijke instemming tot seks: 16 jaar.
Tussen 14 – 16 jaar kunnen jongeren wel toestemmen met seksuele
handelingen indien leeftijdsverschil minder is dan 3 jaar. En er geen
gebruik wordt gemaakt van een vertrouwens- of gezagsrelatie.
Wederzijdse toestemming & vrijwilligheid = kernbegrippen!
We citeren hieronder uit het strafwetboek:
o Toestemming = uit vrije wil is gegeven
o Toestemming kan worden ingetrokken op elk ogenblik
o Toestemming slachtoffer onder invloed is van angst, alcohol,
verdovende middelen, psychotische stoffen, ziekte, handicapsituatie.
(iets waardoor de vrije wil is aangetast).
o Toestemming als de handeling gevolg is van bedreiging, fysiek of
psychisch geweld, dwang, verrassing, list, … stafbare gedragingen,
bewusteloos of slapend persoon.
De strafwet deelt strafbare seksuele feiten op in 4 gebieden:
Aanranding van de eerbaarheid
= slachtoffer wordt op een fysieke of andere manier gedwongen
ongewenste seksuele handelingen uit te voeren of te ondergaan.
Geen penetratie
Verkrachting
= gedrwongen tot seks met penetratie
‘elke daad van seksuele penetratie van welke aard en met welk
middel ook, gepleegd op een persoon die daar niet in toestemt’.
Openbare schennis van de goed zeden
= seksueel schandaal verwekken, teksten, afbeeldingen,
kinderporno, bepaald gedrag zoals naakt over straat lopen.
, Aanzetten tot ontucht en prostitutie
= overhalen tot onzedelijke seksuele daden. Seks tegen betaling.
Onderscheiden van vrijwillige en onvrijwillige prostitutie
Onvrijwillige prostitutie: strafwet maakt onderscheid tussen 2 vormen:
Vrouwenhandel
= meisjes of vrouwen worden naar bepaalde landen gelokt met
valse beloftes voor een betere toekomst. Daarna worden ze door
pooiers verplicht om in de prostitutie te werken.
Jeugdprostitutie
= hierbij worden jongeren – vooral meisjes, slachtoffer van loverboys
(of beter pooierboys). Palmen hen in via een valse romantische
‘relatie’ om ze uiteindelijk te dwingen tot prositutie. Sommige
minderjarigen doen het uit vrije wil voor geld of de kick. Ook dit valt
onder jeugdprostitutie = strafbaar.
Hij die de prostitutie van een minderjarige opwekt wordt bestraft.
Hoe jonger hoe zwaarder de straf.
Hiermee willen ze vooral kinderhandel en seksuele uitbuiting van
minderjarigen en jongeren tegengaan.
1.2. Incest
1.2.1. Wat?
“kindermisbruik binnen de familie (tot in 3e graad), oftewel strafbare
incest, is een vaak voorkomend seksueel misdrijf. Soms gaat het om
lichte(re) feiten, zoals verplichtingen tot masturbatie. Soms gaat het om
zware feiten, zoals seks met penetratie. Incestueus kindermisbruik kan
eenmalig zijn, maar ook jarenlang duren.
1.2.2. Wie zijn de plegers van incest?
De plegers zijn vaak mannen: vaders, broers, ooms, …
In nieuwe samengestelde grzinnen kunnen nieuwe partners & hun
kinderen plegers zijn.
Let op: incest tussen 2 toestemmende volwassenen is niet strafbaar. Enkel
met iemand onder 18 jaar is incest een strafbaar feit.
1.2.3. Welke straf voorziet de wet voor incest?
Er bestaat geen aparte regeling voor het bestraffen van incest. Incest
wordt bestraft volgens de regels die gelden voor ‘aanranding van de
eerbaarheid’ of ‘verkrachting’. De strafmaat kan dus erg variëren (6
1. Omschrijving
2. Gevolgen van seksueel misbruik
3. Signalen van seksueel misbruik herkennen
4. Wat kan jij doen als opvoeder-begeleider?
5. Trauma-infectie bij hulpverleners
6. Methodiek-vlaggensysteem
7. Beleid
1. Omschrijving
Seksueel misbruik = bijzondere vorm van lichamelijke en emotionele
mishandeling (=agressie)
Er is sprake van het overschrijden van grenzen (persoonlijke, sociale en/of
wettelijke)
Lichamelijke en/of emotionele mishandeling waarbij kinderen of
jongeren (of kwetsbare personen) in seksuele activiteiten worden
betrokken:
o Die ze niet ten volle begrijpen
o Waarvoor ze geen informed consent kunnen geven
o Of die sociale taboes van familierelaties overschrijden
En waarbij sprake is van machtsverhoudingen.
Matchsonevenwicht
= afhankelijkheidspositie van het slachtoffer, tussen dader &
slachtoffer, sprake is van dwang.
Informed consent
= “geïnformeerde toestemming”, toestemming op basis van volledig
open informatie over en inzicht in de situatie
een “ja” van een kind of kwetsbaar persoon is dus géén informed
consent.
pas na alle informatie te hebben gekregen, kan er geweigerd of
geaccepteerd worden = informed consent.
Enge interpretatie
= men spreekt van misbruik wanneer er lichamelijk contact is
tussen dader & slachtoffer
Brede interpretatie
, = lichamelijk contact, seksueel getinte verbale toespelingen,
verplicht moeten kijken naar pornofilm of seksuele handelingen,
bekeken worden, cyberseks
1.1. Seksueel grensoverschrijdend gedrag volgens de wet
Seksueel grensoverschrijdend gedrag behoort tot het domein van de
strafwet.
Minimumleeftijd wettelijke instemming tot seks: 16 jaar.
Tussen 14 – 16 jaar kunnen jongeren wel toestemmen met seksuele
handelingen indien leeftijdsverschil minder is dan 3 jaar. En er geen
gebruik wordt gemaakt van een vertrouwens- of gezagsrelatie.
Wederzijdse toestemming & vrijwilligheid = kernbegrippen!
We citeren hieronder uit het strafwetboek:
o Toestemming = uit vrije wil is gegeven
o Toestemming kan worden ingetrokken op elk ogenblik
o Toestemming slachtoffer onder invloed is van angst, alcohol,
verdovende middelen, psychotische stoffen, ziekte, handicapsituatie.
(iets waardoor de vrije wil is aangetast).
o Toestemming als de handeling gevolg is van bedreiging, fysiek of
psychisch geweld, dwang, verrassing, list, … stafbare gedragingen,
bewusteloos of slapend persoon.
De strafwet deelt strafbare seksuele feiten op in 4 gebieden:
Aanranding van de eerbaarheid
= slachtoffer wordt op een fysieke of andere manier gedwongen
ongewenste seksuele handelingen uit te voeren of te ondergaan.
Geen penetratie
Verkrachting
= gedrwongen tot seks met penetratie
‘elke daad van seksuele penetratie van welke aard en met welk
middel ook, gepleegd op een persoon die daar niet in toestemt’.
Openbare schennis van de goed zeden
= seksueel schandaal verwekken, teksten, afbeeldingen,
kinderporno, bepaald gedrag zoals naakt over straat lopen.
, Aanzetten tot ontucht en prostitutie
= overhalen tot onzedelijke seksuele daden. Seks tegen betaling.
Onderscheiden van vrijwillige en onvrijwillige prostitutie
Onvrijwillige prostitutie: strafwet maakt onderscheid tussen 2 vormen:
Vrouwenhandel
= meisjes of vrouwen worden naar bepaalde landen gelokt met
valse beloftes voor een betere toekomst. Daarna worden ze door
pooiers verplicht om in de prostitutie te werken.
Jeugdprostitutie
= hierbij worden jongeren – vooral meisjes, slachtoffer van loverboys
(of beter pooierboys). Palmen hen in via een valse romantische
‘relatie’ om ze uiteindelijk te dwingen tot prositutie. Sommige
minderjarigen doen het uit vrije wil voor geld of de kick. Ook dit valt
onder jeugdprostitutie = strafbaar.
Hij die de prostitutie van een minderjarige opwekt wordt bestraft.
Hoe jonger hoe zwaarder de straf.
Hiermee willen ze vooral kinderhandel en seksuele uitbuiting van
minderjarigen en jongeren tegengaan.
1.2. Incest
1.2.1. Wat?
“kindermisbruik binnen de familie (tot in 3e graad), oftewel strafbare
incest, is een vaak voorkomend seksueel misdrijf. Soms gaat het om
lichte(re) feiten, zoals verplichtingen tot masturbatie. Soms gaat het om
zware feiten, zoals seks met penetratie. Incestueus kindermisbruik kan
eenmalig zijn, maar ook jarenlang duren.
1.2.2. Wie zijn de plegers van incest?
De plegers zijn vaak mannen: vaders, broers, ooms, …
In nieuwe samengestelde grzinnen kunnen nieuwe partners & hun
kinderen plegers zijn.
Let op: incest tussen 2 toestemmende volwassenen is niet strafbaar. Enkel
met iemand onder 18 jaar is incest een strafbaar feit.
1.2.3. Welke straf voorziet de wet voor incest?
Er bestaat geen aparte regeling voor het bestraffen van incest. Incest
wordt bestraft volgens de regels die gelden voor ‘aanranding van de
eerbaarheid’ of ‘verkrachting’. De strafmaat kan dus erg variëren (6
