DE DIAGNOSTISCHE CYCLUS
De Bruyn
DE AANMELDING
De beroepscode voor psychologen maakt onderscheid tussen client, cliëntsysteem, de
betrokkenen en de externe opdrachtgever.
Begrippen:
- Verwijzer = de persoon die de cliënt vanuit een professionele relatie de cliënt heeft
verwezen op het belang van psychopedagogische hulp (huisarts, leerkracht).
- Aanmelder = de persoon die het verzoek heeft gedaan om aandacht te besteden
aan de problematiek van de client.
- Opdrachtgever = diegene die professionele bevoegdheid heeft tot het geven van de
opdracht om een diagnostisch onderzoek uit te voeren.
- Client = diegene waarop het onderzoek betrekking heeft
- Clientsysteem = de groep van de persoon waarop het onderzoek betrekking heeft.
- Betrokkenen = alle overige personen of instanties die aan de aanmelding of het
vervolgtraject zijn gerelateerd.
Professionele relatie verwijst naar de formele positie die de betrokkenen ten opzichte van
elkaar innemen. Samenwerkingsrelatie verwijst naar de kwaliteit van het contact tussen
diagnosticus en betrokkenen.
Hulpverleningstraject = als de opdrachtgever samenvalt met de client of diens wettelijke
vertegenwoordiger. Dan is de aanmelding met vrije instemming tot stand gekomen. Een
dienstverleningstraject = als de opdrachtgever extern is, dus iemand anders dan de client.
Er is procedure vrijheid wanneer er vooraf geen stappen uit de diagnostische cyclus
worden uitgesloten. Wanneer de stappen van de cyclus vooraf al vaststaan is er geen
beslisruimte. Inhoudelijke vrijheid betreft de mate van beslisvrijheid wat de inhoud betreft
van wat er onderzocht wordt. Voor gezamenlijke beslisvrijheid is goed overleg nodig tussen
client en diagnosticus. Wanneer het traject een hulpverlenings- of dienstverleningstraject is
kan dit problemen opleveren in de vrije beslissingscontexten van de diagnosticus.
Over de aanmelding:
1. Is de aanmelding ontvankelijk? = als de formele posities van alle betrokkenen
duidelijk zijn, als er geen juridische obstakels zijn en als er voldoende aanwijzingen
zijn voor een constructieve samenwerking tussen diagnosticus en client.
2. Zo ja, wat is het vervolgtraject?
Via een aanmelding maak je de beslissing of je een diagnostisch proces voortzet of niet. Zo
ja, dan moeten er afspraken gemaakt worden over het vervolgtraject en de posities van alle
betrokkenen.
Aanmeldingstraject = de gang van zaken zoals die tot de feitelijke aanmelding heeft geleid.
De aanmeldingsfase is afgerond wanneer alle afspraken zijn gemaakt over de posities in het
vervolgtraject = de gang van zaken bij het voortzetten van het contact.
Het verslag van de aanmeldingsfase bevat relevante informatie die tijdens de aanmelding
verzameld is. Dit verslag kan men weergeven in de vorm van een startcontract. Het doel
hiervan is het expliciteren van de verwachtingen over en weer. Het geeft zicht op wat de
client en de diagnosticus van elkaar kunnen verwachten. Dit contract kan een constructieve
samenwerking bevorderen. Het contract kan beginnen met ‘Ondergetekenden zijn
,overeengekomen dat …’ gevolgd door een opsomming van de punten die zijn besproken.
Het contract heeft geen juridisch doel en maak deze niet te zakelijk.
Professionele voorwaarden:
- Relationele voorwaarden: de diagnosticus moet in staat zijn tot een luisterend,
empathisch, ondersteunend en integere houding.
- Zakelijke voorwaarden: de diagnosticus moet in staat zijn om correcte informatie te
verstrekken over wat de client en de opdrachtgever wel en niet kunnen verwachten
en wat de mogelijke alternatieven zijn wanneer er geen vervolgtraject zal plaatvinden.
De werkwijze:
1. Bepalen van het verloopt van het aanmeldingstraject (wie, wat, wanneer)
2. Vaststellen van de formele posities van betrokkenen
3. Beslissen of het aanmeldingstraject voortgezet kan worden:
a. Nagaan van wettelijke bepalingen en beroepsvoorschriften
b. Afspraken maken met betrokkenen over hun inbreng
c. Vaststellen of diagnostisch onderzoek nodig is
d. Vaststellen of de diagnosticus het onderzoek kan uitvoeren
4. Vervolgtraject bepalen, overdragen aan betrokkenen en afspraken maken.
Volgende vragen moeten beantwoord worden voor de start van het traject: verloop
aanmeldingstraject, wie zijn de betrokkenen en hun formele posities, aanmeldingstraject
voortzetten of niet, wat is het vervolgtraject en welke afspraken zijn er gemaakt.
Om deze redenen kan het contact beëindigd worden: de posities van betrokkenen zijn in
strijd met wettelijke bepalingen en beroepsvoorschriften. Betrokkenen zijn niet bereid of in
staat om afspraken te maken over hun inbreng. Diagnostisch onderzoek is niet nodig.
Onderzoek kan niet door de diagnosticus worden uitgevoerd -> doorverwijzen.
Aandachtspunten bij de aanmeldingsfase:
- Geef duidelijkheid waarom je wie-vragen stelt en waarom deze informatie relevant is.
- Hou rekening met de positie van de ouders. Wanneer je vermoedt dat de ouders
mogelijk ook aan het onderzoek moeten deelnemen, meld dit dan gelijk.
- Maak afspraken met beide ouders wanneer ze gescheiden zijn (bij voorkeur
gezamenlijk, anders apart).
- Na een scheiding houden beide ouders gezag, tenzij er een bijzondere situatie is.
Beide ouders dienen dan ook toestemming te geven voor het onderzoek.
- Als een kind onder toezicht staat bij de raad van kinderbescherming, dan zal de
voogd van het kind eveneens formeel direct betrokken zijn.
- Houd rekening met de leeftijd van het kind, dit bepaalt de formele positie.
- Vraag altijd schriftelijke toestemming aan de ouders voor het opvragen van dingen.
DE KLACHTENANALYSE
Inventarisatie van de klachten: ‘hoe kan ik de problemen verwoorden’. Het verhaal van de
client staat hier centraal. De klachten van de cliënt zijn subjectief, ze weerspiegelen de
belevingswereld van de cliënt.
- De client is een verantwoordelijk persoon en niet slechts een onderzoeksobject. Dit is
een ethisch principe wat moet worden na geleefd. Het valt onder de basisprincipe
respect, voor de fundamentele rechten en waardering van de betrokkene.
- Onduidelijkheden verhelderen in het verhaal van de client bevordert het tot stand
komen van een goede samenwerkingsrelatie. Er moet begripvol geluisterd worden
, naar de klachten van de cliënt. Met een goede samenwerkingsrelatie bevorder je de
motivatie van de cliënt en het bevordert de kwaliteit van de inzet van de client.
- De hulpvragen zijn van de cliënt en deze kunnen het best worden opgespoord via het
verhelderen van de klachten. Dus het benoemen van de juist klachten leiden tot het
stellen van de juiste hulpvraag.
Begrippen:
Een klacht = dat men ‘iets’ als negatief beleefd -> ongewenst, storende, afwijkend,
belemmerend, zorgelijk etc. In het algemeen vatten we klachten op als uitspraken van de
cliënt die aangeven dat het gedrag/situatie van de cliënt als negatief wordt beleefd.
Klachtenanalyse = het proces van het verhelderen van klachten, met het oog op het
formuleren van expliciete hulpvragen die aanknopingspunten vormen voor verder onderzoek.
De uitkomst van de klachtenanalyse is de verhelderende diagnose.
Klachtgedrag gaat om huidig gedrag. Gedrag uit het verleden kan een risico/beschermende
factor zijn, maar is geen klachtgedrag.
Interpretatie = het toekennen van een inhoudelijke en emotionele betekenis aan de klacht
van de client of de omgeving.
Verhelderende diagnose = een voor de cliënt overzichtelijke ordening van de volledige
klachten en hulpvragen voor de zorgen of onmacht.
Hulpvraag = de vraag naar het soort hulp waar de cliënt of omgeving behoefte aan heeft.
- Impliciete hulpvraag: de onuitgesproken, maar aanwezig veronderstelde hulpvraag.
- Expliciete hulpvraag: de duidelijk geformuleerde vraag om bepaalde hulp.
Diagnostische hulpvraag = vragen waarop diagnostisch onderzoek een passend antwoord
kan geven. Is dus iets anders dan de hulpvraag van de cliënt.
Vier verschillende soorten hulpvragen:
1. Verhelderende vraag (klachtenanalyse): mijn kind zit niet lekker in zijn vel, maar ik
snap niet hoe hij zich voelt -> hoe kan je het klachtgedrag van je kind verwoorden.
2. Onderkennende vraag (probleemanalyse): heeft mijn kind ADHD? -> je wilt weten of
er sprake is van een probleem of stoornis.
3. Verklarende hulpvraag (verklaringsanalyse): waarom is mijn kind zo slecht in
rekenen? Hoe kan het dat mijn kind zo slecht mee kan komen in de klas? -> door het
beantwoorden hiervan ga je op zoek naar mogelijke verklaringen voor de problemen.
4. Indicerende hulpvraag (indicatieanalyse): hoe kan ik het beste omgaan met de
angsten van mijn kind? -> je hebt vragen gericht op een oplossing of advies.
Doel klachten analyse:
Klachten verzamelen, verwoording correct met wat de cliënt bedoeld, controleren
volledigheid en interne (in)consistentie. De klachten worden verhelderd in de context van een
persoonsgerichte benadering. In samenwerking met de cliënt worden de omvang en
intensiteit van de klachten verhelderd.
Professionele voorwaarden -> de attitude van de diagnosticus: een onbevangen, luisterende
houding en een inlevend vermogen. De voorwaarden staan centraal in de client-gerichte
benadering van Rogers.
De Bruyn
DE AANMELDING
De beroepscode voor psychologen maakt onderscheid tussen client, cliëntsysteem, de
betrokkenen en de externe opdrachtgever.
Begrippen:
- Verwijzer = de persoon die de cliënt vanuit een professionele relatie de cliënt heeft
verwezen op het belang van psychopedagogische hulp (huisarts, leerkracht).
- Aanmelder = de persoon die het verzoek heeft gedaan om aandacht te besteden
aan de problematiek van de client.
- Opdrachtgever = diegene die professionele bevoegdheid heeft tot het geven van de
opdracht om een diagnostisch onderzoek uit te voeren.
- Client = diegene waarop het onderzoek betrekking heeft
- Clientsysteem = de groep van de persoon waarop het onderzoek betrekking heeft.
- Betrokkenen = alle overige personen of instanties die aan de aanmelding of het
vervolgtraject zijn gerelateerd.
Professionele relatie verwijst naar de formele positie die de betrokkenen ten opzichte van
elkaar innemen. Samenwerkingsrelatie verwijst naar de kwaliteit van het contact tussen
diagnosticus en betrokkenen.
Hulpverleningstraject = als de opdrachtgever samenvalt met de client of diens wettelijke
vertegenwoordiger. Dan is de aanmelding met vrije instemming tot stand gekomen. Een
dienstverleningstraject = als de opdrachtgever extern is, dus iemand anders dan de client.
Er is procedure vrijheid wanneer er vooraf geen stappen uit de diagnostische cyclus
worden uitgesloten. Wanneer de stappen van de cyclus vooraf al vaststaan is er geen
beslisruimte. Inhoudelijke vrijheid betreft de mate van beslisvrijheid wat de inhoud betreft
van wat er onderzocht wordt. Voor gezamenlijke beslisvrijheid is goed overleg nodig tussen
client en diagnosticus. Wanneer het traject een hulpverlenings- of dienstverleningstraject is
kan dit problemen opleveren in de vrije beslissingscontexten van de diagnosticus.
Over de aanmelding:
1. Is de aanmelding ontvankelijk? = als de formele posities van alle betrokkenen
duidelijk zijn, als er geen juridische obstakels zijn en als er voldoende aanwijzingen
zijn voor een constructieve samenwerking tussen diagnosticus en client.
2. Zo ja, wat is het vervolgtraject?
Via een aanmelding maak je de beslissing of je een diagnostisch proces voortzet of niet. Zo
ja, dan moeten er afspraken gemaakt worden over het vervolgtraject en de posities van alle
betrokkenen.
Aanmeldingstraject = de gang van zaken zoals die tot de feitelijke aanmelding heeft geleid.
De aanmeldingsfase is afgerond wanneer alle afspraken zijn gemaakt over de posities in het
vervolgtraject = de gang van zaken bij het voortzetten van het contact.
Het verslag van de aanmeldingsfase bevat relevante informatie die tijdens de aanmelding
verzameld is. Dit verslag kan men weergeven in de vorm van een startcontract. Het doel
hiervan is het expliciteren van de verwachtingen over en weer. Het geeft zicht op wat de
client en de diagnosticus van elkaar kunnen verwachten. Dit contract kan een constructieve
samenwerking bevorderen. Het contract kan beginnen met ‘Ondergetekenden zijn
,overeengekomen dat …’ gevolgd door een opsomming van de punten die zijn besproken.
Het contract heeft geen juridisch doel en maak deze niet te zakelijk.
Professionele voorwaarden:
- Relationele voorwaarden: de diagnosticus moet in staat zijn tot een luisterend,
empathisch, ondersteunend en integere houding.
- Zakelijke voorwaarden: de diagnosticus moet in staat zijn om correcte informatie te
verstrekken over wat de client en de opdrachtgever wel en niet kunnen verwachten
en wat de mogelijke alternatieven zijn wanneer er geen vervolgtraject zal plaatvinden.
De werkwijze:
1. Bepalen van het verloopt van het aanmeldingstraject (wie, wat, wanneer)
2. Vaststellen van de formele posities van betrokkenen
3. Beslissen of het aanmeldingstraject voortgezet kan worden:
a. Nagaan van wettelijke bepalingen en beroepsvoorschriften
b. Afspraken maken met betrokkenen over hun inbreng
c. Vaststellen of diagnostisch onderzoek nodig is
d. Vaststellen of de diagnosticus het onderzoek kan uitvoeren
4. Vervolgtraject bepalen, overdragen aan betrokkenen en afspraken maken.
Volgende vragen moeten beantwoord worden voor de start van het traject: verloop
aanmeldingstraject, wie zijn de betrokkenen en hun formele posities, aanmeldingstraject
voortzetten of niet, wat is het vervolgtraject en welke afspraken zijn er gemaakt.
Om deze redenen kan het contact beëindigd worden: de posities van betrokkenen zijn in
strijd met wettelijke bepalingen en beroepsvoorschriften. Betrokkenen zijn niet bereid of in
staat om afspraken te maken over hun inbreng. Diagnostisch onderzoek is niet nodig.
Onderzoek kan niet door de diagnosticus worden uitgevoerd -> doorverwijzen.
Aandachtspunten bij de aanmeldingsfase:
- Geef duidelijkheid waarom je wie-vragen stelt en waarom deze informatie relevant is.
- Hou rekening met de positie van de ouders. Wanneer je vermoedt dat de ouders
mogelijk ook aan het onderzoek moeten deelnemen, meld dit dan gelijk.
- Maak afspraken met beide ouders wanneer ze gescheiden zijn (bij voorkeur
gezamenlijk, anders apart).
- Na een scheiding houden beide ouders gezag, tenzij er een bijzondere situatie is.
Beide ouders dienen dan ook toestemming te geven voor het onderzoek.
- Als een kind onder toezicht staat bij de raad van kinderbescherming, dan zal de
voogd van het kind eveneens formeel direct betrokken zijn.
- Houd rekening met de leeftijd van het kind, dit bepaalt de formele positie.
- Vraag altijd schriftelijke toestemming aan de ouders voor het opvragen van dingen.
DE KLACHTENANALYSE
Inventarisatie van de klachten: ‘hoe kan ik de problemen verwoorden’. Het verhaal van de
client staat hier centraal. De klachten van de cliënt zijn subjectief, ze weerspiegelen de
belevingswereld van de cliënt.
- De client is een verantwoordelijk persoon en niet slechts een onderzoeksobject. Dit is
een ethisch principe wat moet worden na geleefd. Het valt onder de basisprincipe
respect, voor de fundamentele rechten en waardering van de betrokkene.
- Onduidelijkheden verhelderen in het verhaal van de client bevordert het tot stand
komen van een goede samenwerkingsrelatie. Er moet begripvol geluisterd worden
, naar de klachten van de cliënt. Met een goede samenwerkingsrelatie bevorder je de
motivatie van de cliënt en het bevordert de kwaliteit van de inzet van de client.
- De hulpvragen zijn van de cliënt en deze kunnen het best worden opgespoord via het
verhelderen van de klachten. Dus het benoemen van de juist klachten leiden tot het
stellen van de juiste hulpvraag.
Begrippen:
Een klacht = dat men ‘iets’ als negatief beleefd -> ongewenst, storende, afwijkend,
belemmerend, zorgelijk etc. In het algemeen vatten we klachten op als uitspraken van de
cliënt die aangeven dat het gedrag/situatie van de cliënt als negatief wordt beleefd.
Klachtenanalyse = het proces van het verhelderen van klachten, met het oog op het
formuleren van expliciete hulpvragen die aanknopingspunten vormen voor verder onderzoek.
De uitkomst van de klachtenanalyse is de verhelderende diagnose.
Klachtgedrag gaat om huidig gedrag. Gedrag uit het verleden kan een risico/beschermende
factor zijn, maar is geen klachtgedrag.
Interpretatie = het toekennen van een inhoudelijke en emotionele betekenis aan de klacht
van de client of de omgeving.
Verhelderende diagnose = een voor de cliënt overzichtelijke ordening van de volledige
klachten en hulpvragen voor de zorgen of onmacht.
Hulpvraag = de vraag naar het soort hulp waar de cliënt of omgeving behoefte aan heeft.
- Impliciete hulpvraag: de onuitgesproken, maar aanwezig veronderstelde hulpvraag.
- Expliciete hulpvraag: de duidelijk geformuleerde vraag om bepaalde hulp.
Diagnostische hulpvraag = vragen waarop diagnostisch onderzoek een passend antwoord
kan geven. Is dus iets anders dan de hulpvraag van de cliënt.
Vier verschillende soorten hulpvragen:
1. Verhelderende vraag (klachtenanalyse): mijn kind zit niet lekker in zijn vel, maar ik
snap niet hoe hij zich voelt -> hoe kan je het klachtgedrag van je kind verwoorden.
2. Onderkennende vraag (probleemanalyse): heeft mijn kind ADHD? -> je wilt weten of
er sprake is van een probleem of stoornis.
3. Verklarende hulpvraag (verklaringsanalyse): waarom is mijn kind zo slecht in
rekenen? Hoe kan het dat mijn kind zo slecht mee kan komen in de klas? -> door het
beantwoorden hiervan ga je op zoek naar mogelijke verklaringen voor de problemen.
4. Indicerende hulpvraag (indicatieanalyse): hoe kan ik het beste omgaan met de
angsten van mijn kind? -> je hebt vragen gericht op een oplossing of advies.
Doel klachten analyse:
Klachten verzamelen, verwoording correct met wat de cliënt bedoeld, controleren
volledigheid en interne (in)consistentie. De klachten worden verhelderd in de context van een
persoonsgerichte benadering. In samenwerking met de cliënt worden de omvang en
intensiteit van de klachten verhelderd.
Professionele voorwaarden -> de attitude van de diagnosticus: een onbevangen, luisterende
houding en een inlevend vermogen. De voorwaarden staan centraal in de client-gerichte
benadering van Rogers.
