Samenvatting Introduction to Cognitive Behavioral Therapies
● Literatuur 1: Farmer, R.F. & Chapman (2016). Behavioral interventions in cognitive
behavior therapy: Practical guidance for putting theory into action. Washington, DC,
US: American Psychological Association.
● Literatuur 2: Beck. J. (2021).Cognitive Behavior Therapy, Basics and Beyond. NY:
Guilford press.
--------------------------------------------------------------------- Week 1 ---------------------------------------------------------------------
College 1: Introductie (11/11)
Leerdoelen:
● Noem de historische achtergrond van gedragstherapie, cognitieve therapie en de
nieuwe ontwikkelingen in CBT (bv: mindfulness).
● Noem de behandelcomponenten van CBT interventies.
● Herken de componenten van CBT interventies uit casussen.
● Breng in kaart en leg uit hoe probleemgedrag werkt aan de hand van functieanalyse.
● Beschrijf welke gedrags of cognitieve interventies een indicatie geven voor specifieke
casussen.
● Schets de onderliggende mechanismen van CBT interventies.
● Herken de effectiviteit van CBT en de intrventies.
Wat is CBT?
● Het is gebaseerd op theoretische modellen voor leren en informatie.
● Het is empirisch en gestandaardiseerd.
● Geschiedenis
○ Het komt voort uit gedragstherapie, hier werd gekeken naar observeerbaar
gedrag en dingen als exposure therapie werden toegepast.
○ Vervolgens kwam de cognitieve therapie op gang. Hier wordt gekeken naar
de gedachten die leiden tot het gedrag of de gevoelens. Er is dus een
situatie, dan komen cognitieve processen op gang en dat zorgt voor gedrag.
● Effectief voor:
○ Anxiety disorder (veel bewijs)
○ Ptsd en Osd
○ Schizofrenie en andere psychotische stoornissen (voor positieve
symptomen).
○ Bulimia nervosa, insomnia en persoonlijkheidsstoornissen.
○ Depressie (even effectief als depressiva).
○ Bipolar (werkt niet alleen, maar kan een toevoeging zijn)
○ Substance abuse (voor cannabis en nicotine wel, maar voor opioïden en
alcohol niet)
● Mensen hebben een negatieve houding richting CBT. Dit komt o.a. door een
negatieve houding richting handleidingen, doordat mensen zeggen dat hun cliënten
meerdere stoornissen hebben en omdat ze zeggen dat cliënten heel uniek zijn.
● CBT richt zich op het heden met de vraag: hoe blijft dit probleem bestaan en hoe
kunnen we het veranderen? Het is gericht op een doel, tijd gelimiteerd en de focus
ligt op gedachten, gedragingen en emoties.
, ○ Het kijkt naar drie pilaren die met elkaar verbonden zijn (gedachten
beïnvloeden gevoel en gedrag en andersom):
■ Gedrag
■ Gevoel
■ Gedachten
● Het helpt mensen om rationeel te kijken naar hun angsten en het gaat over de
problemen die ze zelf meenemen naar therapie.
De houdingen van therapeuten kloppen niet altijd met onderzoek. Zo gebruiken ze
nauwelijks handleidingen en vinden ze die ook niet leuk, ondanks bewezen betere
uitkomsten. Veel clinici hebben geen idee wat een handleiding is. Daarnaast wordt de
‘therapeutic alliance’ overschat. In CBT is vroege gedragsveranderen een betere voorspeller
voor de uitkomst. CBT is niet perfect, maar ‘therapeutic drift’ moet wel voorkomen worden.
Dit houdt namelijk in dat therapeuten steeds verder afwijken van methoden en daardoor
minder goede resultaten boeken.
Structuur van CBT:
1. Validatie van de klachten van de cliënt (veel ‘free speech’).
2. Bouwen van een therapeutische relatie (voor betrokkenheid).
3. Uitleggen van de behandeling.
4. Vaststellen van cognitie en gedrag.
5. Realistische doelen opstellen.
6. Behandelplan opstellen.
7. Behandelplan uitvoeren.
8. Verbreden naar andere gebieden die disfunctioneren (en dan terug naar stap 2).
9. Terugval voorkomen.
Cognitive behavioral assessment:
● Doel → Het onderzoeken van de exacte natuur van de gedachten en gedragingen
van cliënt.
● Initiële aanpak → Formele assessment met een interview, self monitoring,
observatie, etc.
● Voortduur → Stel de aard en de impact van cognities en gedrag continu vast
gedurende de behandelfase (ook in interactie met cliënt).
Leren → Het verwerven van kennis over de connectie tussen gebeurtenissen
(verwachtingen) kunnen resulteren in gedragsverandering.
Gedrag → Een logische reactie op een betekenisvolle situatie.
Leermodel → Abnormaal gedrag wordt bereikt door dezelfde leerprocessen als normaal
gedrag. De manier van het ontwikkelen, behouden en veranderen van gedrag is hetzelfde.
Probleemgedrag → Tekort of overmaat (frequentie, intensiteit, duur, ongepast).
Gedragstherapie (BT)→ Het toepassen van experimenteel geverifieerde leerprincipes.
, ● Basisprincipes van BT → Gedrag wordt geproduceerd door de interactie van een
persoon met zijn/ haar omgeving. Het wordt vastgehouden door de consequentie van
gedrag.
● ABC-model → Dit model legt het verband tussen het gedrag, datgene wat het gedrag
opriep (de oorzaak van het gedrag) en de gevolgen van het gedrag.
○ A (antecedents) → Wijst naar omstandigheden of stimuli die een aanleiding
vormen voor gedrag.
■ Sd → Discriminatieve stimuli; Een prikkel die wijst op een verhoogde
kans op bekrachtiging; gebeurtenissen die informatie geven over hoe
waarschijnlijk het is dat bekrachtiging of straf volgt na een bepaald
gedrag.
■ EO → Establishing operations; gebeurtenissen die de versterkende of
straffende eigenschappen van de gevolgen veranderen (bv: honger,
dorst, stemming, regels, motivatie).
■ S-delta → Situaties waarin gedrag niet plaatsvindt.
○ B (behaviour) → Alles wat een persoon doet (of laat).
○ C (consequences) → Het effect dat gedrag produceert (direct of indirect).
○ Dit model kan worden gebruikt om disfunctionele overtuigingen van mensen
met psychoses uit te dagen.
○ Antecedenten zorgen voor → gedrag zorgt voor → gevolgen houden →
gedrag in stand.
● In praktijk:
○ Functie analyse → Het doel is om omstandigheden te isoleren waaronder
gedrag het meest waarschijnlijk zal optreden, om vervolgens de gevolgen te
identificeren die dienen om dit gedrag in stand te houden.
■ Wanneer zal het gedrag optreden? → Waarom blijft dit gedrag over
tijd bestaan? → Wat zijn de gevolgen?
■ Het is een gedragsmatige benadering.
■ Tijdens de intake wordt het probleemgedrag en het coping gedrag
vastgesteld.
● Hierbij wordt het probleemgedrag, de antecedenten (BT), de
gevolgen (BT) en de gedachten (CT) geregistreerd.
■ Drie soorten bekrachtigingen worden bekeken:
● Bekrachtiging → Het verkrijgen van iets positiefs of verliezen
van iets negatiefs.
● Afkeerwekkend→ Het krijgen van iets negatiefs of het
verliezen van iets positiefs.
● Extinction → Niet langer bekrachtigd of gestraft.
Cognitieve therapie (CT):
● Basisprincipe van CT → Gedachten (of cognities) geven betekenis aan een neutrale
stimulus en bepalen gevoelens en gedrag.
○ Overtuigingen en schema’s zijn ontwikkeld door ervaringen (in de kindertijd)
en vormen een filter.
○ Doel:
■ Identificeer gedachten.
■ Maak onderscheid tussen automatische gedachten, (intermediate)
overtuigingen en kern overtuigingen.
■ Daag deze gedachten uit en verander ze.
, Automatische gedachten bestaan naast een meer duidelijke gedachtenstroom, en zijn niet
gebaseerd op reflectie of beraad. Ze zijn ook het makkelijkst aan te passen.
● Soorten:
○ Distancing → Als je afstand neemt van iemand (bv: ze geeft niet om mij).
○ Mind reading → 'Mijn huisgenoot wilt niks met me te maken hebben.’
○ Labeling → ‘Hij is een sukkel.’
Intermediate belief → Overtuigingen die verbonden zijn aan specifieke situaties of
ervaringen (bv: ‘als ik niet win, zal ik voor schut staan’).
● Ze worden opgebouwd uit regels, attitudes en assumpties.
● Als je iemand vraagt wat een gedachte voor haar betekent, dan roept dit vaak een
intermediate belief op.
● Het gaat om de vraag: if …, then ….
De kernovertuigingen van mensen kunnen worden gecategoriseerd in:
● The unlovability realm
○ Bv: Ik ben onaantrekkelijk.
● The helplessness realm
● The worthlessness realm
Nieuwe ontwikkelingen in CBT: (deze ontwikkelingen hebben CBT verrijkt met concepten als
acceptatie en mindfulness)
● MBCT (Mindfulness-Based Cognitive Therapy) → Niet-oordelende observatie van de
huidige ervaringen (nu); gedachten kunnen worden geobserveerd; meditatie.
● ACT (Acceptance and Commitment Therapy):
○ Acceptance → Bereidheid om in contact te blijven met afkeerwekkende
(aversieve) ervaringen.
○ Commitment → Aan waarden doelen in het leven.
○ Cognitieve defusie → Onszelf scheiden van onze gedachten, en erkennen
dat gedachten slechts mentale gebeurtenissen zijn en geen objectieve
waarheden (het laten komen en gaan van gedachten). Niet de inhoud van de
gedachten veranderen, maar de relatie ermee.
● DBT (Dialectic Behavior Therapy) → Het veranderen van nutteloze manieren van
denken en gedragen, terwijl je tegelijkertijd accepteert wie je bent.
Hfdst 1,2 & 3; literatuur 1
Hoofdstuk 1: ‘Overview’
● Literatuur 1: Farmer, R.F. & Chapman (2016). Behavioral interventions in cognitive
behavior therapy: Practical guidance for putting theory into action. Washington, DC,
US: American Psychological Association.
● Literatuur 2: Beck. J. (2021).Cognitive Behavior Therapy, Basics and Beyond. NY:
Guilford press.
--------------------------------------------------------------------- Week 1 ---------------------------------------------------------------------
College 1: Introductie (11/11)
Leerdoelen:
● Noem de historische achtergrond van gedragstherapie, cognitieve therapie en de
nieuwe ontwikkelingen in CBT (bv: mindfulness).
● Noem de behandelcomponenten van CBT interventies.
● Herken de componenten van CBT interventies uit casussen.
● Breng in kaart en leg uit hoe probleemgedrag werkt aan de hand van functieanalyse.
● Beschrijf welke gedrags of cognitieve interventies een indicatie geven voor specifieke
casussen.
● Schets de onderliggende mechanismen van CBT interventies.
● Herken de effectiviteit van CBT en de intrventies.
Wat is CBT?
● Het is gebaseerd op theoretische modellen voor leren en informatie.
● Het is empirisch en gestandaardiseerd.
● Geschiedenis
○ Het komt voort uit gedragstherapie, hier werd gekeken naar observeerbaar
gedrag en dingen als exposure therapie werden toegepast.
○ Vervolgens kwam de cognitieve therapie op gang. Hier wordt gekeken naar
de gedachten die leiden tot het gedrag of de gevoelens. Er is dus een
situatie, dan komen cognitieve processen op gang en dat zorgt voor gedrag.
● Effectief voor:
○ Anxiety disorder (veel bewijs)
○ Ptsd en Osd
○ Schizofrenie en andere psychotische stoornissen (voor positieve
symptomen).
○ Bulimia nervosa, insomnia en persoonlijkheidsstoornissen.
○ Depressie (even effectief als depressiva).
○ Bipolar (werkt niet alleen, maar kan een toevoeging zijn)
○ Substance abuse (voor cannabis en nicotine wel, maar voor opioïden en
alcohol niet)
● Mensen hebben een negatieve houding richting CBT. Dit komt o.a. door een
negatieve houding richting handleidingen, doordat mensen zeggen dat hun cliënten
meerdere stoornissen hebben en omdat ze zeggen dat cliënten heel uniek zijn.
● CBT richt zich op het heden met de vraag: hoe blijft dit probleem bestaan en hoe
kunnen we het veranderen? Het is gericht op een doel, tijd gelimiteerd en de focus
ligt op gedachten, gedragingen en emoties.
, ○ Het kijkt naar drie pilaren die met elkaar verbonden zijn (gedachten
beïnvloeden gevoel en gedrag en andersom):
■ Gedrag
■ Gevoel
■ Gedachten
● Het helpt mensen om rationeel te kijken naar hun angsten en het gaat over de
problemen die ze zelf meenemen naar therapie.
De houdingen van therapeuten kloppen niet altijd met onderzoek. Zo gebruiken ze
nauwelijks handleidingen en vinden ze die ook niet leuk, ondanks bewezen betere
uitkomsten. Veel clinici hebben geen idee wat een handleiding is. Daarnaast wordt de
‘therapeutic alliance’ overschat. In CBT is vroege gedragsveranderen een betere voorspeller
voor de uitkomst. CBT is niet perfect, maar ‘therapeutic drift’ moet wel voorkomen worden.
Dit houdt namelijk in dat therapeuten steeds verder afwijken van methoden en daardoor
minder goede resultaten boeken.
Structuur van CBT:
1. Validatie van de klachten van de cliënt (veel ‘free speech’).
2. Bouwen van een therapeutische relatie (voor betrokkenheid).
3. Uitleggen van de behandeling.
4. Vaststellen van cognitie en gedrag.
5. Realistische doelen opstellen.
6. Behandelplan opstellen.
7. Behandelplan uitvoeren.
8. Verbreden naar andere gebieden die disfunctioneren (en dan terug naar stap 2).
9. Terugval voorkomen.
Cognitive behavioral assessment:
● Doel → Het onderzoeken van de exacte natuur van de gedachten en gedragingen
van cliënt.
● Initiële aanpak → Formele assessment met een interview, self monitoring,
observatie, etc.
● Voortduur → Stel de aard en de impact van cognities en gedrag continu vast
gedurende de behandelfase (ook in interactie met cliënt).
Leren → Het verwerven van kennis over de connectie tussen gebeurtenissen
(verwachtingen) kunnen resulteren in gedragsverandering.
Gedrag → Een logische reactie op een betekenisvolle situatie.
Leermodel → Abnormaal gedrag wordt bereikt door dezelfde leerprocessen als normaal
gedrag. De manier van het ontwikkelen, behouden en veranderen van gedrag is hetzelfde.
Probleemgedrag → Tekort of overmaat (frequentie, intensiteit, duur, ongepast).
Gedragstherapie (BT)→ Het toepassen van experimenteel geverifieerde leerprincipes.
, ● Basisprincipes van BT → Gedrag wordt geproduceerd door de interactie van een
persoon met zijn/ haar omgeving. Het wordt vastgehouden door de consequentie van
gedrag.
● ABC-model → Dit model legt het verband tussen het gedrag, datgene wat het gedrag
opriep (de oorzaak van het gedrag) en de gevolgen van het gedrag.
○ A (antecedents) → Wijst naar omstandigheden of stimuli die een aanleiding
vormen voor gedrag.
■ Sd → Discriminatieve stimuli; Een prikkel die wijst op een verhoogde
kans op bekrachtiging; gebeurtenissen die informatie geven over hoe
waarschijnlijk het is dat bekrachtiging of straf volgt na een bepaald
gedrag.
■ EO → Establishing operations; gebeurtenissen die de versterkende of
straffende eigenschappen van de gevolgen veranderen (bv: honger,
dorst, stemming, regels, motivatie).
■ S-delta → Situaties waarin gedrag niet plaatsvindt.
○ B (behaviour) → Alles wat een persoon doet (of laat).
○ C (consequences) → Het effect dat gedrag produceert (direct of indirect).
○ Dit model kan worden gebruikt om disfunctionele overtuigingen van mensen
met psychoses uit te dagen.
○ Antecedenten zorgen voor → gedrag zorgt voor → gevolgen houden →
gedrag in stand.
● In praktijk:
○ Functie analyse → Het doel is om omstandigheden te isoleren waaronder
gedrag het meest waarschijnlijk zal optreden, om vervolgens de gevolgen te
identificeren die dienen om dit gedrag in stand te houden.
■ Wanneer zal het gedrag optreden? → Waarom blijft dit gedrag over
tijd bestaan? → Wat zijn de gevolgen?
■ Het is een gedragsmatige benadering.
■ Tijdens de intake wordt het probleemgedrag en het coping gedrag
vastgesteld.
● Hierbij wordt het probleemgedrag, de antecedenten (BT), de
gevolgen (BT) en de gedachten (CT) geregistreerd.
■ Drie soorten bekrachtigingen worden bekeken:
● Bekrachtiging → Het verkrijgen van iets positiefs of verliezen
van iets negatiefs.
● Afkeerwekkend→ Het krijgen van iets negatiefs of het
verliezen van iets positiefs.
● Extinction → Niet langer bekrachtigd of gestraft.
Cognitieve therapie (CT):
● Basisprincipe van CT → Gedachten (of cognities) geven betekenis aan een neutrale
stimulus en bepalen gevoelens en gedrag.
○ Overtuigingen en schema’s zijn ontwikkeld door ervaringen (in de kindertijd)
en vormen een filter.
○ Doel:
■ Identificeer gedachten.
■ Maak onderscheid tussen automatische gedachten, (intermediate)
overtuigingen en kern overtuigingen.
■ Daag deze gedachten uit en verander ze.
, Automatische gedachten bestaan naast een meer duidelijke gedachtenstroom, en zijn niet
gebaseerd op reflectie of beraad. Ze zijn ook het makkelijkst aan te passen.
● Soorten:
○ Distancing → Als je afstand neemt van iemand (bv: ze geeft niet om mij).
○ Mind reading → 'Mijn huisgenoot wilt niks met me te maken hebben.’
○ Labeling → ‘Hij is een sukkel.’
Intermediate belief → Overtuigingen die verbonden zijn aan specifieke situaties of
ervaringen (bv: ‘als ik niet win, zal ik voor schut staan’).
● Ze worden opgebouwd uit regels, attitudes en assumpties.
● Als je iemand vraagt wat een gedachte voor haar betekent, dan roept dit vaak een
intermediate belief op.
● Het gaat om de vraag: if …, then ….
De kernovertuigingen van mensen kunnen worden gecategoriseerd in:
● The unlovability realm
○ Bv: Ik ben onaantrekkelijk.
● The helplessness realm
● The worthlessness realm
Nieuwe ontwikkelingen in CBT: (deze ontwikkelingen hebben CBT verrijkt met concepten als
acceptatie en mindfulness)
● MBCT (Mindfulness-Based Cognitive Therapy) → Niet-oordelende observatie van de
huidige ervaringen (nu); gedachten kunnen worden geobserveerd; meditatie.
● ACT (Acceptance and Commitment Therapy):
○ Acceptance → Bereidheid om in contact te blijven met afkeerwekkende
(aversieve) ervaringen.
○ Commitment → Aan waarden doelen in het leven.
○ Cognitieve defusie → Onszelf scheiden van onze gedachten, en erkennen
dat gedachten slechts mentale gebeurtenissen zijn en geen objectieve
waarheden (het laten komen en gaan van gedachten). Niet de inhoud van de
gedachten veranderen, maar de relatie ermee.
● DBT (Dialectic Behavior Therapy) → Het veranderen van nutteloze manieren van
denken en gedragen, terwijl je tegelijkertijd accepteert wie je bent.
Hfdst 1,2 & 3; literatuur 1
Hoofdstuk 1: ‘Overview’
