Samenvatting 'Historische Kritiek' - Interne bronnenkritiek

KRITISCHE EVALUATIE VAN
BRONNEN
INTERNE KRITIEK




EEN HANDVAT VOOR SYSTEMATISCHE KRITIEK

7 PRINCIPES VAN HISTORISCHE KRITIEK

EXTERNE KRITIEK (= vorm van de bron)

 Herstellingskritiek
 Oorsprongskritiek
 Ontleningskritiek

INTERNE KRITIEK (= inhoud van de bron)

 Interpretatiekritiek
 Gezagskritiek
 Bevoegdheidskritiek
 Rechtzinnigheidskritiek

INTERPRESTATIEKRITIEK

De intentie van de interpretatiekritiek is: “Wat is de betekenis van de tekst voor de auteur?
Wat is de boodschap?” Dus wat was de ‘intentie van de communicator’?

Anderzijds gaat interpretatiekritiek ook over de ontvangst/ receptie
van de lezer. Dus: “Wat is de betekenis van de tekst voor de lezer?
Hoe verstaat de lezer de tekst?”

Een voorbeeld ter illustratie:

Dit beeld is een gift van de toenmalige hertog Karel De Stoute in 1471
aan de Luikse kathedraal.

Receptie: Ik zie veel goud. Ik zie twee figuren, de ene rechtop en de
andere geknield. Er is mogelijks een sociaal of leeftijdsverschil. Het
heeft iets vast dat eerbied afdwingt. Ik zie een draak die gewikkeld is
om de voet van de achterste, wat zou kunnen betekenen dat de
achterste de heilige St. Joris kan zijn, een heilige die een draak
versloeg.

, Intentie: Het kokertje was een relikwie van de heilige Lambertus, de patroonheilige van de
stad Luik. Op dat moment is dat een van de belangrijkste religieuze bezittingen van de stad.
De tijdscontext waarin deze gift plaatsvond is belangrijk, want rond 1467 heeft Karel De
Stoute en extreme vernielingstocht heeft aangericht in Luik en de stad durfde in opstand te
komen tegen de hertog. Dat werd in de kiem gesmoord door het grootschalig uitmoorden van
diezelfde stad. Dus twee jaar later biedt hij deze gift.

Aanvankelijk zagen historici het beeld als “pronken”. Later zijn er verschillende lagen aan dit
beeld toegekend. Een van de zaken is dat de figuren die afgebeeld staan, een evenbeeld
zijn van Karel De Stoute. De belichaming is dat van St. Joris, maar het gezicht is van de
hertog. Hetzelfde voor de knielende persoon.

De betekenis is ten eerste wraak. Na de opstand moet hij aanbeden worden. Ook is het een
waarschuwingsverhaal: “Kijk wat er gebeurde toen jullie zich tegen mij keerden. Ik zal jullie
vertrappelen (net zoals St. Joris de draak vertrappelde).” Hij, zoals andere hertogen,
probeerde voor een centraliserende macht te zorgen (tijdsgeest). Tot slot is het dus een
hervestiging van de centrale hertog die de religieuze orde terug herstelt. De Luikenaren
hadden geen andere mogelijkheid dan het te aanvaarden.

 Interpretatie is dus van groot belang om de juiste betekenis aan een bron te
koppelen.
 We moeten ons de vraag stellen: Wat was de intentie van de oorspronkelijke auteur
en hoe ging het publiek dat begrijpen? Met dat laatste was de auteur ook bezig.

INTENTIE: WAT BEDOELT DE COMMUNICATOR?

De eerste kant van de interpretatiekritiek is: Wat werd er oorspronkelijk verteld?

Niet alleen bij visuele bronnen is het niet evident, ook bij geschreven bronnen is het niet
evident!

VELE VALKUILEN

VERSCHUIVENDE BETEKENIS VAN WOORDEN

Sommige woorden krijgen een andere betekenis doorheen de geschiedenis en daardoor kan
men nu sommige zaken uit teksten fout interpreteren. We denken dat we weten wat ze willen
zeggen, maar ze kunnen iets anders betekenen in de tijd van de bron. Bv. ‘wijf’ = vrouw,
echtgenote

GEVAAR VAN ‘HINEININTERPRETIERUNG’ & ANACHRONISMEN

Het is belangrijk om niet alleen minder, maar ook niet meer te lezen dan wat er
oorspronkelijk in de bron staat. Dan is het gevaar groot voor ‘hineininterpretierung’ of het
feit dat je meer betekenis gaat geven aan een boodschap die er origineel niet inzat.

Dat is snel gebeurt, want je weet als historicus al wat erna gebeurd is. Dus het is heel
verleidelijk om een bron te gaan interpreteren van de kennis van wat er nadien nog gebeurd
is. De oorspronkelijke auteur had die informatie natuurlijk niet.