VROUW ALS VROUW 2: GYNAECOLOGIE
Inhoudstafel
Hoofdstuk 1: Symptomen en onderzoeken in de gynaecologie … 2
Hoofdstuk 2: Goedaardige aandoeningen van de vulva en vagina … 10
Hoofdstuk 3: Goedaardige aandoeningen van de cervix … 19
Hoofdstuk 4: Gynaecologische infecties … 20
Hoofdstuk 5: Goedaardige tumoren van de uterus en adnexen … 25
Hoofdstuk 6: Menstruatiestoornissen- cyclusstoornissen … 34
→ De menopauzale transitie en de postmenopauze
Hoofdstuk 7: Endometriose … 45
Hoofdstuk 8: Onderbuikpijn … 48
Hoofdstuk 9:Uterovaginale prolapsus en urogynaecologische afwijkingen …
52
Hoofdstuk 10: Pediatrische gynaecologie … 61
Gynaecologische oncologie:
Hoofdstuk 11: Premaligne en maligne aandoeningen van de vulva en vagina …
63
Hoofdstuk 12: Premaligne en maligne aandoeningen van de cervix … 65
Hoofdstuk 13: Premaligne en maligne aandoeningen van het Endometrium …
67
Hoofdstuk 14: Ovariumcarcinoom en tuba … 68
Hoofdstuk 15: Trofoblasttumoren … 70
Hoofdstuk 16: Senologie … 73
Hoofdstuk 17: Gynaecologische ingrepen … 78
1
,Hoofdstuk 1: Symptomen en onderzoeken in de gynaecologie
1. Gynaecologisch consult
● Delicate en intieme handelingen
● Op correcte en respectvolle manier laten verlopen
● Rustige omgeving
● Open manier van communiceren
→ bezorgdheden kunnen bespreken, oa over seksualiteit
● Zekere drempel en schroom
● Luisteren en observeren
● Interactief luisteren = helpen formuleren, bijkomende vragen stellen
over de klacht…
→ observeer hoe de patiënt zich gedraagt, bv friemelen, niet op haar gemak…
● Volledige anamnese steeds voor het onderzoek
● Voor het onderzoek begint, moet anamnese antwoord geven op de
vraag:
- Waarom komt deze patiënte op dit moment met deze klacht
raadplegen en wat verwacht ze van de arts ?
● Anamnese
- Waarom komt patiënte op dit moment met deze klacht?
● Algemene anamnese
→ diabetes, hoge bloeddrukken, vorige zwangerschappen, borstvergroting, gastric
bypass…
● Gynaecologische anamnese
● Obstetrische anamnese
● Gynaecologisch onderzoek
● Bespreken van behandelingsmogelijkheden
- “shared decision making”
2. Jargon en anamnese
● Ieder specialisme heeft zijn eigen jargon, zijn eigen specifieke
methoden van onderzoek en zijn instrumentarium
● Het doel hiervan is, zoals in alle geneeskundige disciplines, om op de
minst invasieve en een economisch verantwoorde wijze tot een
betrouwbare diagnose te komen
● Gynaecologische klachten en symptomen: medische terminologie
- Abnormaal bloedverlies:
- Onregelmatig bloedverlies = metrorragie (meervoud:
metrorragieën)
- Hevige bloeding = menorragie (meervoud: menorragieën)
- Kleine veegjes bloedverlies = spotting
2
, - Pijnlijke menstruatie = dysmenorroe
→ dys = vaak verwijzing naar pijnlijke klachten
- Premenstruele ongemakken
- = premenstrueel syndroom (PMS)
- = perimenstruele distress
→ zowel fysiek al psychische klachten
- Vaginale afscheiding = fluor vaginalis of leukorroe
- Vulvaire jeuk = pruritus vulvae
- Vulvaire pijn, branderigheid = vulvodynie
- Onderbuikpijn = pelviene pijn
- Borstspanning, borstpijn = mastodynie
- Melkverlies = galactorroe
- Abnormale beharing = hirsutisme
- Zakkingsgevoel = prolapsus
- Urineverlies = urinaire incontinentie
- Warmteopwellingen, opvliegers, vapeurs = hot flushes
- Pijn bij betrekkingen = dyspareunie
- Geen zin in het vrijen = libidoverlies
● Anamnese
- Doel: de patiënte gerust stellen om op korte tijd de meeste en
relevante gegevens te bekomen
- Methode: de patiënte nodige aandacht en tijd geven om
klachten te formuleren, aandacht hebben voor emoties, door
middel van open vragen de hulpvraag achterhalen
- De anamnese bestaat uit vier essentiële delen :
1) De klachten waarvoor de patiënte komt raadplegen
2) De gerichte ondervraging in verband met de klachten
3) De reproductieve anamnese
→ gynaecologische ondervraging: hoeveel kinderen, miskramen, curretage…
4) De algemene (systeem- en familiale) anamnese
● Reproductieve anamnese
- De menstruatie (= geen hormonen, natuurlijke cyclus)
→ onder de pil of andere anticonceptie (kunstmatig) geen ECHTE menstruatie
- Menarche: gemiddelde leeftijd 13 jaar (10-16 jaar)
→ leeftijd eerste keer ongesteld
- Cyclusduur: 28 dagen (21 – 35 dagen)
→ eerste cyclusdag: helder bloedverlies
→ laatste dag: opnieuw eerste dag helder bloedverlies
- Duur menstruatie: 3– 6 dagen (>1 week = abnormaal)
- Hoeveelheid bloedverlies: gemiddeld 35 ml
- Hypermenorroe: >80 ml (klinisch: ferriprieve anemie)
- Hypomenorroe: te geringe fluxus
- Spotting: druppelsgewijs
- De laatste menstruatie
3
, - Dysmenorroe
- Menopauze: gemiddeld 51 jaar (40-60 jaar)
- Premature menopauze: vóór 40 jaar
→ voorraad eicellen = op
→ hoeveelheden oestrogeen sneller onvoldoende (ook invloed op osteoporose, hart-
en vaatziekten dus waakzaam zijn)
- Anticonceptie en seksualiteit
→ medicatie bevragen tijdens een anamnese = ook anticonceptie navragen
- Gynaecologische operaties
- Type operatie, reden, wanneer, postoperatieve complicaties
→ eierstok weg = hoeveelheid eicellen weg
→ uterus weg = geen uitstrijkje meer nodig
→ cervix weg = meer kans op prolaps van bv de blaas
- Verloskundige voorgeschiedenis (G P A)
- Zwangerschap – partus – postpartum
- Specifieke gynaecologische problemen
- Fluor
- Pruritus
- Vulvodynie
- Onderbuikspijn
- Dyspareunie: oppervlakkig versus diep
- Libidoverlies
- Postcoitale spotting (PCB)
- Galactorroe
- Mastodynie
- Premenstrueel syndroom (PMS)
- Urologische klachten
- Defecatieklachten
● Algemene anamnese
- Systeemanamnese
- Inzicht krijgen op belangrijke antecedenten (chronische
zaken en factoren met mogelijke impact op reproductieve
functie)
- Relevante antecedenten
- Medisch
- Heelkundig
- Gewichtsveranderingen
- Gemiddeld gewicht neemt toe met leeftijd
- Usus, abusus.
- Roken, alcohol, drugs
- Farmaca
- (bv antibiotica → candida)
- Sociofamiliale anamnese
- Beroep
4
Inhoudstafel
Hoofdstuk 1: Symptomen en onderzoeken in de gynaecologie … 2
Hoofdstuk 2: Goedaardige aandoeningen van de vulva en vagina … 10
Hoofdstuk 3: Goedaardige aandoeningen van de cervix … 19
Hoofdstuk 4: Gynaecologische infecties … 20
Hoofdstuk 5: Goedaardige tumoren van de uterus en adnexen … 25
Hoofdstuk 6: Menstruatiestoornissen- cyclusstoornissen … 34
→ De menopauzale transitie en de postmenopauze
Hoofdstuk 7: Endometriose … 45
Hoofdstuk 8: Onderbuikpijn … 48
Hoofdstuk 9:Uterovaginale prolapsus en urogynaecologische afwijkingen …
52
Hoofdstuk 10: Pediatrische gynaecologie … 61
Gynaecologische oncologie:
Hoofdstuk 11: Premaligne en maligne aandoeningen van de vulva en vagina …
63
Hoofdstuk 12: Premaligne en maligne aandoeningen van de cervix … 65
Hoofdstuk 13: Premaligne en maligne aandoeningen van het Endometrium …
67
Hoofdstuk 14: Ovariumcarcinoom en tuba … 68
Hoofdstuk 15: Trofoblasttumoren … 70
Hoofdstuk 16: Senologie … 73
Hoofdstuk 17: Gynaecologische ingrepen … 78
1
,Hoofdstuk 1: Symptomen en onderzoeken in de gynaecologie
1. Gynaecologisch consult
● Delicate en intieme handelingen
● Op correcte en respectvolle manier laten verlopen
● Rustige omgeving
● Open manier van communiceren
→ bezorgdheden kunnen bespreken, oa over seksualiteit
● Zekere drempel en schroom
● Luisteren en observeren
● Interactief luisteren = helpen formuleren, bijkomende vragen stellen
over de klacht…
→ observeer hoe de patiënt zich gedraagt, bv friemelen, niet op haar gemak…
● Volledige anamnese steeds voor het onderzoek
● Voor het onderzoek begint, moet anamnese antwoord geven op de
vraag:
- Waarom komt deze patiënte op dit moment met deze klacht
raadplegen en wat verwacht ze van de arts ?
● Anamnese
- Waarom komt patiënte op dit moment met deze klacht?
● Algemene anamnese
→ diabetes, hoge bloeddrukken, vorige zwangerschappen, borstvergroting, gastric
bypass…
● Gynaecologische anamnese
● Obstetrische anamnese
● Gynaecologisch onderzoek
● Bespreken van behandelingsmogelijkheden
- “shared decision making”
2. Jargon en anamnese
● Ieder specialisme heeft zijn eigen jargon, zijn eigen specifieke
methoden van onderzoek en zijn instrumentarium
● Het doel hiervan is, zoals in alle geneeskundige disciplines, om op de
minst invasieve en een economisch verantwoorde wijze tot een
betrouwbare diagnose te komen
● Gynaecologische klachten en symptomen: medische terminologie
- Abnormaal bloedverlies:
- Onregelmatig bloedverlies = metrorragie (meervoud:
metrorragieën)
- Hevige bloeding = menorragie (meervoud: menorragieën)
- Kleine veegjes bloedverlies = spotting
2
, - Pijnlijke menstruatie = dysmenorroe
→ dys = vaak verwijzing naar pijnlijke klachten
- Premenstruele ongemakken
- = premenstrueel syndroom (PMS)
- = perimenstruele distress
→ zowel fysiek al psychische klachten
- Vaginale afscheiding = fluor vaginalis of leukorroe
- Vulvaire jeuk = pruritus vulvae
- Vulvaire pijn, branderigheid = vulvodynie
- Onderbuikpijn = pelviene pijn
- Borstspanning, borstpijn = mastodynie
- Melkverlies = galactorroe
- Abnormale beharing = hirsutisme
- Zakkingsgevoel = prolapsus
- Urineverlies = urinaire incontinentie
- Warmteopwellingen, opvliegers, vapeurs = hot flushes
- Pijn bij betrekkingen = dyspareunie
- Geen zin in het vrijen = libidoverlies
● Anamnese
- Doel: de patiënte gerust stellen om op korte tijd de meeste en
relevante gegevens te bekomen
- Methode: de patiënte nodige aandacht en tijd geven om
klachten te formuleren, aandacht hebben voor emoties, door
middel van open vragen de hulpvraag achterhalen
- De anamnese bestaat uit vier essentiële delen :
1) De klachten waarvoor de patiënte komt raadplegen
2) De gerichte ondervraging in verband met de klachten
3) De reproductieve anamnese
→ gynaecologische ondervraging: hoeveel kinderen, miskramen, curretage…
4) De algemene (systeem- en familiale) anamnese
● Reproductieve anamnese
- De menstruatie (= geen hormonen, natuurlijke cyclus)
→ onder de pil of andere anticonceptie (kunstmatig) geen ECHTE menstruatie
- Menarche: gemiddelde leeftijd 13 jaar (10-16 jaar)
→ leeftijd eerste keer ongesteld
- Cyclusduur: 28 dagen (21 – 35 dagen)
→ eerste cyclusdag: helder bloedverlies
→ laatste dag: opnieuw eerste dag helder bloedverlies
- Duur menstruatie: 3– 6 dagen (>1 week = abnormaal)
- Hoeveelheid bloedverlies: gemiddeld 35 ml
- Hypermenorroe: >80 ml (klinisch: ferriprieve anemie)
- Hypomenorroe: te geringe fluxus
- Spotting: druppelsgewijs
- De laatste menstruatie
3
, - Dysmenorroe
- Menopauze: gemiddeld 51 jaar (40-60 jaar)
- Premature menopauze: vóór 40 jaar
→ voorraad eicellen = op
→ hoeveelheden oestrogeen sneller onvoldoende (ook invloed op osteoporose, hart-
en vaatziekten dus waakzaam zijn)
- Anticonceptie en seksualiteit
→ medicatie bevragen tijdens een anamnese = ook anticonceptie navragen
- Gynaecologische operaties
- Type operatie, reden, wanneer, postoperatieve complicaties
→ eierstok weg = hoeveelheid eicellen weg
→ uterus weg = geen uitstrijkje meer nodig
→ cervix weg = meer kans op prolaps van bv de blaas
- Verloskundige voorgeschiedenis (G P A)
- Zwangerschap – partus – postpartum
- Specifieke gynaecologische problemen
- Fluor
- Pruritus
- Vulvodynie
- Onderbuikspijn
- Dyspareunie: oppervlakkig versus diep
- Libidoverlies
- Postcoitale spotting (PCB)
- Galactorroe
- Mastodynie
- Premenstrueel syndroom (PMS)
- Urologische klachten
- Defecatieklachten
● Algemene anamnese
- Systeemanamnese
- Inzicht krijgen op belangrijke antecedenten (chronische
zaken en factoren met mogelijke impact op reproductieve
functie)
- Relevante antecedenten
- Medisch
- Heelkundig
- Gewichtsveranderingen
- Gemiddeld gewicht neemt toe met leeftijd
- Usus, abusus.
- Roken, alcohol, drugs
- Farmaca
- (bv antibiotica → candida)
- Sociofamiliale anamnese
- Beroep
4
