Naam:
*naam*
Studentnummer:
*studentnummer*
Datum:
1
29 december 2025
,Voorwoord
Geachte lezer,
Mijn naam is *naam* en ik ben … jaar oud. Momenteel ben ik werkzaam bij woningcorporatie
*naam woningcorporatie* als assistent-projectleider in nieuwbouw en renovatieprojecten. Mijn
ambitie is, om na het afronden van deze studie in bouwkunde, om door te groeien naar de rol van
projectleider. Met de theoretische kennis die ik opdoe, streef ik ernaar mijn expertise in de praktijk
toe te passen en een waardevolle bijdrage te kunnen leveren aan (de ontwikkeling) van onze
woningvoorraad.
Voorliggend document is mijn uitgewerkte opdracht voor de module ‘energie en installaties’ van
het NCOI. Deze moduleopdracht maakt onderdeel uit van het tweede studiejaar van de hbo
Bachelor Bouwkunde en dient geheel individueel en zelfstandig opgesteld te worden.
In de uitwerking kan ik aantonen dat ik de informatie van de eerder afgeronde modules en
algemene leerdoelen van de lessen voldoende beheers en de integratie middels dit rapport kan
toepassen in de praktijk. Deze moduleopdracht bestaat uit het opstellen van een adviesrapport
voor de renovatie van een grondgebonden woning, inclusief een BENG-berekening en een
bijbehorend verbetervoorstel.
De opzet van deze opdracht sluit nauw aan bij de hedendaagse ambitie van de woningcorporatie
waar ik werkzaam ben, door woningen middels de criteria van BENG te verduurzamen en maakt
dit derhalve en inspirerende moduleopdracht.
Middels deze weg wil ik graag iedereen die gedurende deze opdracht zijn medewerking heeft
verleend hartelijk danken. In het bijzonder naar de betrokkenheid van de docent van deze
module, *naam docent NOCI*. Haar kennis heeft verhelderende inzichten gebracht en hiermee
een belangrijke bijdrage geleverd aan het eindresultaat. Daarnaast dank ik Hoppenbrouwers
Techniek voor het geven van demo’s van diverse installatietechnieken, deze waardevolle
adviezen hebben mij geholpen om vanuit een pragmatisch perspectief te redeneren binnen deze
opdracht.
Bij het schrijven van dit adviesrapport is in beperkte mate gebruik gemaakt van kunstmatige
intelligentie (AI), zoals Microsoft Copilot. AI is ingezet voor kleine taalcorrecties en het
verduidelijken van bepaalde formuleringen. De inhoud, structuur en argumentatie zijn volledig
door mijzelf bepaald en samengesteld. Hoewel er enige ondersteuning was waar nodig, zijn het
onderzoek en de uitwerking mijn eigen werk.
Tot slot noem ik graag dat ik deze moduleopdracht als plezierig heb gevonden om aan te werken.
Ondanks deze fictieve casus zie ik graag hoe dit adviesrapport op basis van mijn advies en plan
van aanpak daadwerkelijk vorm zou krijgen.
Veel leesplezier toegewenst!
*naam*
*plaats*
29 december 2025
2
, Samenvatting
Gedurende het opstellen van dit adviesrapport ben ik voornemens om een bestaande
grondgebonden woning effectief te renoveren vanuit de huidige situatie. Het doel van dit rapport
is om een onderbouwd advies uit te brengen over welke maatregelen in de te renoveren woning
uitgevoerd moeten worden. De ambitie is om de woning toekomstbestendig te maken door
middel van een BENG-berekening, waarbij de buitenschil geïsoleerd wordt volgens ‘De
Standaard en Streefwaarden’. Het advies combineert een pragmatische en holistische aanpak,
waarbij een balans gezocht wordt tussen energie-efficiëntie en warmtevraagreductie.
Volgens de huidige BENG-systematiek en bij een compactheid van 1,86 (Als/Ag) wordt de
woning beoordeeld op basis van drie indicatoren uit NTA 8800:
BENG 1: Energiebehoefte = max. 55+30*(1,86-1,5) = 65,8 kWh/m2 per jaar
BENG 2: Primair fossiel energiegebruik = max. 30 kWh/m2 per jaar
BENG 3: Aandeel hernieuwbare energie = min. 50%
Sinds 2021 gelden de BENG-eisen voor alle nieuwbouw, gericht op het minimaliseren van
energieverbruik en CO2-uitstoot, gebaseerd op Europese richtlijnen en het Energieakkoord. Voor
renovatieprojecten geldt bovendien de eis dat woningen met energielabel E, F of G vóór 2028
minimaal label D moeten behalen. Voor nieuwbouw geldt ook een TOjuli-eis om oververhitting te
beperken; voor renovaties dient deze als richtlijn.
Om op voorhand meer inzicht aan de huidige situatie van de woning, wordt een globale analyse
uitgevoerd op basis van onderzoek en een bouwkundige studie. Deze te renoveren woning (zie:
foto voorpagina), gebouwd in 1968, is een hoekwoning met energielabel F. De isolatiewaarden
van gevel, vloer, dak en glas liggen ver onder de huidige norm en voldoen niet aan De
Standaard. Verwarming gebeurt met een gasgestookte cv-ketel (2010), zonder duurzame
energievoorzieningen. Ventilatiesysteem is type A (natuurlijk); zonder mechanische afvoer. De
woning heeft een bruto vloeroppervlakte van 133,1 m², waarvan 99 m² gebruiksoppervlakte. De
energieberekening via Uniec3 bevestigt de lage energieprestatie en wijst uit dat 89% van het
energieverbruik aan ruimteverwarming wordt besteed. Overigens geeft TOjuli-waarde (1,07 K)
geeft een laag risico op oververhitting in de huidige situatie. Door een transmissieberekening van
het temperatuurverloop door de gevel te maken ontstaat meer inzicht, waardoor het advies beter
kan worden onderbouwd en afgestemd op de gestelde doelstellingen.
Het advies met renovatievoorstel omvat twee mogelijke scenario’s. Deze luiden als volgt:
Scenario 1 richt zich op het verbeteren van de buitenschil door de isolatiewaarden op minimaal
het niveau van De Standaard en Streefwaarden te brengen als ondergrens, van gevel (Rc 1,4
m²K/W), vloer (Rc 2,6 m²K/W), dak (Rc 2,1 m²K/W) en ramen (U-waarde 2,2 W/m²K).
Scenario 2 voegt aan optie 1 verbeterde ventilatie (systeem C met decentrale mechanische
afvoer in de keuken, badkamer en toilet en Climarad-unit voor decentrale WTW in de
woonkamer) toe, ZR-roosters in de overige ruimtes en duurzamere installaties zoals een hybride
warmtepomp en zonnepanelen toe. Ook wordt kierdichting meegenomen met een
luchtdichtheidsmeting (Qv10) vóór en ná de renovatie aanbevolen.
In de conclusie wordt scenario 2 als voorkeursoptie geadviseerd vanwege structurele
energiebesparing, aanzienlijk beter wooncomfort en bijdrage aan klimaatdoelstellingen. Isolatie
en ventilatie moeten integraal worden aangepakt voor optimaal resultaat. Dit wordt bevestigd
door opnieuw een berekening te maken van de temperatuurverloop door de gevel en een
ventilatiebalans op te stellen. In dit scenario stijgt de TOjuli-waarde naar 3,01 K, wat betekent dat
de grenswaarde wordt overschreden. Om het risico op oververhitting te beperken, is het wenselijk
om zonwering, zoals screens, toe te passen. Dit vermindert de instraling van zonlicht en
voorkomt ongewenste opwarming van de woning.
Na uitvoering van de voorgestelde maatregelen behaalt de woning energielabel A, verlaagt de
fossiele energiegebruik en vergroot het aandeel hernieuwbare energie. Hiermee wordt de woning
duurzamer, toekomstbestendig en maakt een tussenstap richting aardgasloos wonen.
3
*naam*
Studentnummer:
*studentnummer*
Datum:
1
29 december 2025
,Voorwoord
Geachte lezer,
Mijn naam is *naam* en ik ben … jaar oud. Momenteel ben ik werkzaam bij woningcorporatie
*naam woningcorporatie* als assistent-projectleider in nieuwbouw en renovatieprojecten. Mijn
ambitie is, om na het afronden van deze studie in bouwkunde, om door te groeien naar de rol van
projectleider. Met de theoretische kennis die ik opdoe, streef ik ernaar mijn expertise in de praktijk
toe te passen en een waardevolle bijdrage te kunnen leveren aan (de ontwikkeling) van onze
woningvoorraad.
Voorliggend document is mijn uitgewerkte opdracht voor de module ‘energie en installaties’ van
het NCOI. Deze moduleopdracht maakt onderdeel uit van het tweede studiejaar van de hbo
Bachelor Bouwkunde en dient geheel individueel en zelfstandig opgesteld te worden.
In de uitwerking kan ik aantonen dat ik de informatie van de eerder afgeronde modules en
algemene leerdoelen van de lessen voldoende beheers en de integratie middels dit rapport kan
toepassen in de praktijk. Deze moduleopdracht bestaat uit het opstellen van een adviesrapport
voor de renovatie van een grondgebonden woning, inclusief een BENG-berekening en een
bijbehorend verbetervoorstel.
De opzet van deze opdracht sluit nauw aan bij de hedendaagse ambitie van de woningcorporatie
waar ik werkzaam ben, door woningen middels de criteria van BENG te verduurzamen en maakt
dit derhalve en inspirerende moduleopdracht.
Middels deze weg wil ik graag iedereen die gedurende deze opdracht zijn medewerking heeft
verleend hartelijk danken. In het bijzonder naar de betrokkenheid van de docent van deze
module, *naam docent NOCI*. Haar kennis heeft verhelderende inzichten gebracht en hiermee
een belangrijke bijdrage geleverd aan het eindresultaat. Daarnaast dank ik Hoppenbrouwers
Techniek voor het geven van demo’s van diverse installatietechnieken, deze waardevolle
adviezen hebben mij geholpen om vanuit een pragmatisch perspectief te redeneren binnen deze
opdracht.
Bij het schrijven van dit adviesrapport is in beperkte mate gebruik gemaakt van kunstmatige
intelligentie (AI), zoals Microsoft Copilot. AI is ingezet voor kleine taalcorrecties en het
verduidelijken van bepaalde formuleringen. De inhoud, structuur en argumentatie zijn volledig
door mijzelf bepaald en samengesteld. Hoewel er enige ondersteuning was waar nodig, zijn het
onderzoek en de uitwerking mijn eigen werk.
Tot slot noem ik graag dat ik deze moduleopdracht als plezierig heb gevonden om aan te werken.
Ondanks deze fictieve casus zie ik graag hoe dit adviesrapport op basis van mijn advies en plan
van aanpak daadwerkelijk vorm zou krijgen.
Veel leesplezier toegewenst!
*naam*
*plaats*
29 december 2025
2
, Samenvatting
Gedurende het opstellen van dit adviesrapport ben ik voornemens om een bestaande
grondgebonden woning effectief te renoveren vanuit de huidige situatie. Het doel van dit rapport
is om een onderbouwd advies uit te brengen over welke maatregelen in de te renoveren woning
uitgevoerd moeten worden. De ambitie is om de woning toekomstbestendig te maken door
middel van een BENG-berekening, waarbij de buitenschil geïsoleerd wordt volgens ‘De
Standaard en Streefwaarden’. Het advies combineert een pragmatische en holistische aanpak,
waarbij een balans gezocht wordt tussen energie-efficiëntie en warmtevraagreductie.
Volgens de huidige BENG-systematiek en bij een compactheid van 1,86 (Als/Ag) wordt de
woning beoordeeld op basis van drie indicatoren uit NTA 8800:
BENG 1: Energiebehoefte = max. 55+30*(1,86-1,5) = 65,8 kWh/m2 per jaar
BENG 2: Primair fossiel energiegebruik = max. 30 kWh/m2 per jaar
BENG 3: Aandeel hernieuwbare energie = min. 50%
Sinds 2021 gelden de BENG-eisen voor alle nieuwbouw, gericht op het minimaliseren van
energieverbruik en CO2-uitstoot, gebaseerd op Europese richtlijnen en het Energieakkoord. Voor
renovatieprojecten geldt bovendien de eis dat woningen met energielabel E, F of G vóór 2028
minimaal label D moeten behalen. Voor nieuwbouw geldt ook een TOjuli-eis om oververhitting te
beperken; voor renovaties dient deze als richtlijn.
Om op voorhand meer inzicht aan de huidige situatie van de woning, wordt een globale analyse
uitgevoerd op basis van onderzoek en een bouwkundige studie. Deze te renoveren woning (zie:
foto voorpagina), gebouwd in 1968, is een hoekwoning met energielabel F. De isolatiewaarden
van gevel, vloer, dak en glas liggen ver onder de huidige norm en voldoen niet aan De
Standaard. Verwarming gebeurt met een gasgestookte cv-ketel (2010), zonder duurzame
energievoorzieningen. Ventilatiesysteem is type A (natuurlijk); zonder mechanische afvoer. De
woning heeft een bruto vloeroppervlakte van 133,1 m², waarvan 99 m² gebruiksoppervlakte. De
energieberekening via Uniec3 bevestigt de lage energieprestatie en wijst uit dat 89% van het
energieverbruik aan ruimteverwarming wordt besteed. Overigens geeft TOjuli-waarde (1,07 K)
geeft een laag risico op oververhitting in de huidige situatie. Door een transmissieberekening van
het temperatuurverloop door de gevel te maken ontstaat meer inzicht, waardoor het advies beter
kan worden onderbouwd en afgestemd op de gestelde doelstellingen.
Het advies met renovatievoorstel omvat twee mogelijke scenario’s. Deze luiden als volgt:
Scenario 1 richt zich op het verbeteren van de buitenschil door de isolatiewaarden op minimaal
het niveau van De Standaard en Streefwaarden te brengen als ondergrens, van gevel (Rc 1,4
m²K/W), vloer (Rc 2,6 m²K/W), dak (Rc 2,1 m²K/W) en ramen (U-waarde 2,2 W/m²K).
Scenario 2 voegt aan optie 1 verbeterde ventilatie (systeem C met decentrale mechanische
afvoer in de keuken, badkamer en toilet en Climarad-unit voor decentrale WTW in de
woonkamer) toe, ZR-roosters in de overige ruimtes en duurzamere installaties zoals een hybride
warmtepomp en zonnepanelen toe. Ook wordt kierdichting meegenomen met een
luchtdichtheidsmeting (Qv10) vóór en ná de renovatie aanbevolen.
In de conclusie wordt scenario 2 als voorkeursoptie geadviseerd vanwege structurele
energiebesparing, aanzienlijk beter wooncomfort en bijdrage aan klimaatdoelstellingen. Isolatie
en ventilatie moeten integraal worden aangepakt voor optimaal resultaat. Dit wordt bevestigd
door opnieuw een berekening te maken van de temperatuurverloop door de gevel en een
ventilatiebalans op te stellen. In dit scenario stijgt de TOjuli-waarde naar 3,01 K, wat betekent dat
de grenswaarde wordt overschreden. Om het risico op oververhitting te beperken, is het wenselijk
om zonwering, zoals screens, toe te passen. Dit vermindert de instraling van zonlicht en
voorkomt ongewenste opwarming van de woning.
Na uitvoering van de voorgestelde maatregelen behaalt de woning energielabel A, verlaagt de
fossiele energiegebruik en vergroot het aandeel hernieuwbare energie. Hiermee wordt de woning
duurzamer, toekomstbestendig en maakt een tussenstap richting aardgasloos wonen.
3
