Sociologie
,DEEL 1: DE SOCIOLOGIE ONTDEKKEN
H1: DE SOCIOLOGISCHE VERZUCHTING
Wat is sociologie? Een poging tot definitie, die gelukkig mislukt
Sociologie is de wetenschap van de enigszins stabiele structuren en processen van
sociale aard
Sociologie is een vorm van sociaal onderzoek dat heel verschillende vormen
aanneemt
Sociologie is de studie van de menselijke samenleving
…. ( nog veel vbn van definities in het boek)
Het is enorm moeilijk om voor sociologie een volledige, juiste definitie op te
stellen
Helpen niet om te begrijpen (je weet niks als je de definities leest)
Kunnen (eventueel) kennis kernachtig samenvatten, als men heeft begrepen
Sociologie als een avontuur
- Jonge discipline, daarom levendig
- Diep verdeelde wetenschap
- Sociologen zijn het maar over één zaak echt eens: het is moeilijk de sociologie te
definiëren
Wat de sociologie ons leert
Discipline die kijkt naar de wijze waarop mensen samenleven
Eindbestemming: inzicht in dat sameleven zijn
De beste les van de sociologie en waar we altijd van vertrekken:
Alles is contingent, maar daarom niet arbitrair
= alles wat bestaat of gebeurt, het gevolg is van specifieke omstandigheden en keuzes die
ook anders hadden kunnen zijn (contingentie), maar dat dit niet betekent dat deze
omstandigheden willekeurig zijn of zonder betekenis (niet arbitrair)
, Contigent
- Alles wat in de maatschappij bestaat had ook anders zijn (wijze waarop we
verliefd worden, wijze waarop we wonen/verplaatsen… )
- Ze hadden zich op een andere wijze kunnen ontwikkelen doorheen de
geschiedenis
= ze zijn contingent à kan onrust veroorzaken, oplossing: contingente ontkennen
Ordenen van samenlevingen van minder ontwikkeld naar meer ontwikkeld en
uiteindelijk integreert elke samenleving tot hetzelfde (volgens sociologen niet)
- Er is geen "natuurlijke" of "enige" manier waarop onze samenleving zou moeten
zijn
Arbitrair/willekeurig
- Hoewel deze structuren toevallig zijn, zijn ze niet zomaar zonder reden tot stand
gekomen
- Als u bepaald kenmerken hebt, is het een grote kans dat je die ook hebt
(patronen)
- Deze patronen onderzoeken sociologen
Vb: Familiestructuur: de manier waarop families in een bepaalde
samenleving zijn georganiseerd is contingent, omdat die structuur had kunnen
verschillen afhankelijk van cultuur, religie, of geschiedenisIn sommige culturen
zijn uitgebreide familieverbanden normaal, terwijl in andere culturen de
kerngezinstructuur gangbaar is. Deze structuren zijn dus niet universeel. Maar
ze zijn ook niet arbitrair: ze hebben functies, zoals economische
ondersteuning, opvoeding, of het overdragen van waarden, en ze voldoen aan
specifieke behoeften van de gemeenschap.
Besluit:
Sociologen gebruiken deze gedachte om te laten zien dat sociale regels en structuren
flexibel en veranderbaar zijn, maar dat ze ook logisch en functioneel zijn binnen een
bepaalde context.
, Het huwelijk
Zelfs als iets vanzelfsprekend is, varieert het over cultuur en ruimte (contigent)
Het neemt verschillende vormen aan op verschillende plaatsen/tijden
In die variatie is er wel een patroon (huwelijk is niet arbitrair maar hangt
samen met bv de toestand van de economie/erfgerecht
Doel sociologen:
1. Beschrijven variatie
2. Verklaren, zoeken naar (kans)verbanden in die variatie
Onze cultuur/instellingen zijn zich langzaam bewust geworden van diversiteit van
culturen
Variatie werd eerst ontkend
Vanaf 17de eeuw: bewustzijn van het contingente bij de Europese intellectuele elite
Besef van het contingente = belangrijke rol in de sociologie
Howard Becker, een Amerikaanse socioloog:
- stelt dat afwijkend gedrag in feite door de maatschappij wordt geproduceerd, niet
door een aangeboren "slechte" natuur of een ongelukkige jeugd
- hij bedoelt dat wat we als "afwijkend" of "crimineel" beschouwen, niet universeel
is, maar sterk afhankelijk is van de normen, waarden en verwachtingen die in een
bepaalde samenleving bestaan
- wat in de ene cultuur of periode als crimineel gedrag wordt beschouwd, kan in
een andere context als normaal worden gezien
, - Met deze theorie wil Becker laten zien dat afwijkend gedrag vaak een gevolg is
van de manier waarop de maatschappij reageert op bepaald gedrag, en niet per
se door het gedrag zelf
- Vb: is sommige culturen/wetgevingen bestaat verkrachtig binnen een huwelijk
niet: man heeft seksueel recht op zijn vrouw, andere culturen bestaat dit wel
Besluit:
Sociologen met betrekking op afwijkend gedrag 2 taken hebben:
1. Verklaren waarom bepaalde individuen tot afwijkend gedrag komen
2. Verklaren waarom bepaalde gedragen in bepaalde samenlevingen afwijkend zijn en
in andere niet
Contingent, maar niet arbitrair (willekeurig)
Van: Wetten en reglementen opgelegd door God of door de natuur
Naar: Wetten en reglementen door mensen gemaakt
Zeer verontrustende les: Waarom ze dan respecteren?
Agent: “De wet is de wet!”
Maar de wet is gemaakt door mensen, misschien hebben ze zich vergist, het
is contingent waarom dan de wet niet veranderen (dit wekt heel veel onrust)
Hoe gaan mensen zich houden aan de regels als ze bewust zijn dat ze door de mens
zijn gemaakt + veranderlijk zijn ?
- Eerste die er over nadacht: Jean-Jacques Rousseau: onrust omdat het
contingente zich begon te verpreiden
- Iets/iemand moet er voor zorgen dat de mensen de waarde, normen, regels…
respecteren
Volgens hem was religie de enigste instelling die dit deed
Enisgte oplossing volgens hem: ontwikkel civiele (burger) religies
Civiele (burger) religies = verwijst naar een reeks geloofsovertuigingen, symbolen
en rituelen die gedeeld worden door de leden van een samenleving, waardoor een
gevoel van nationale eenheid en gedeelde identiteit wordt gecreëerd
- Nu: in het onderwijs worden wij ook opgevoed als goed, degelijke burgers
(respect krijgen voor waarde, normen, regels… )
Rousseau: creeër een instelling waardoor mensen waarde/normen gaan
respecteren zodanig dat ze ook wetten/regels die gebasseert zijn op die
waarde/normen spontaan volgen
, Rousseau: enkel repressie is niet voldoende: enkel onderdrukken of straffen van
ongewenst gedrag niet voldoende is om een rechtvaardige, stabiele en harmonieuze
samenleving te creëren
- er moeten ook positieve invloeden en structuren zijn die deugden zoals
solidariteit, respect en verantwoordelijkheid bevorderen (vb: feestdagen,
standbeelden)
werken aan die burger religie
waarom is het contigente niet willekeurig/arbitrair?
Nog geen pasklaar antwoord voor
We bespreken drie manieren waarop die vraagstelling in de loop van de
geschiedenis van de sociologie werd aangepakt (verschillende van elkaar)
1 verlichting en tegen-verlichting
Sociologie als poging om tegenstellingen Verlichting en tegen-Verlichting te
overstijgen
Verlichting = verandering in het denken van mensen
De rede = de capaciteit van mensen om te observeren, vergelijken en conclusies uit
te trekken uit die vergelijking
Verlichting Tegen-Verlichting
Verwerping religie als ordehaver Geen positief beeld van menselijke natuur
(tegen religie)
Mens moet naar zijn natuur (de rede) leren Vooral handelen uit eigenbelang
leven, redeneervermogen, redelijk handelen
Kennis van natuur via wetenschap Redelijk handelen à Egoïsme en onrecht
(wetenschappelijk denken zoveel mogelijk
verspreiden )
Die kennis (de rede ) zal redelijk gedrag Limieten opleggen
bevorderen
Dat zal bijdragen tot geluk Zonder geloof: bijgeloof, blind respect voor
traditie, manipuleren met rituelen…
Religie beschermt de mens
Godsdienst was overbodig + hinderlijk met Mensen moet beschermt worden, mens leven
betrekking tot ontwikkelingsproces van de naar eigen behoefte à ten onder gaan
mensen
Deze beperking niet verwijzen naar een natuur
kracht/godheid à regels aan passen naar eigen
belang
, Een debat tussen twee stromen
- Mogen we het contingente verspreiden?
Verlichter: ja ( besef contingente à overwinning van de rede)
Tegen-verlichting: nee (mens nood aan beperkingen, wetten/normen
zullen niet spontaan worden gerespecteert )
Wat neemt de sociologie mee uit dat debat: de twee centrale gedachten
1. Idee: wij mensen maken de samenleving, samenleving is maakbaar, wij
hopen met die kennis onze maatschappij te vormen (verlichting)
2. Idee: maatschappelijke orde (respect voor normen/waarde/wetten…) niet
vanzelf ontstaat, we zullen hieraan moeten werken via instellingen (vb.
onderwijs)
2 Grondlegger van de sociologie: Auguste Comte
Pleitte voor een sterk zakelijke, op strakke wetenschappelijke observatie en logica
gesteunde sociologie
Eerste man term ‘sociologie’ gebruikte
Voorstander (kind van de) verlichting: vormgegeven te worden naar ideaalbeeld van
de naturwetenschappen
Gebruikte de term “sociale fysica” voor sociologie: je hebt natuurwetenschappen en
daarboven kan je een opper wetenschappen bouwen: de sociologie (studie van de
samenleving à die sterk lijkt op de natuurwetenschappen
In Cours de philosophie positive noemde hij sociologie de positieve/positivistische
benadering van de sociale werkelijkheid
Doel sociologie volgens hem: + allesoverkoepelende synthetiserende wetenschap
vormen die alle positieve kennis bij elkaar bracht
Sociale wetenschappen moest verbonden worden met natuurwetenschappen
Elke samenleving gaat door 3 stadia
1. Het religieuze: geloven in godheiden
2. Metafysiche: belang aan abstracte begrippen
3. Positivistische/wetenschappelijke: feiten verklaren door andere verschijnselen,
verklaren op basis van observaties, analyses, vergelijkingen…
, Oprdacht sociologie: niet de vraag stellen van het metafysiche: “wat is het doel van
de mens?” à ontbeantwoorden vragen (nooit beantwoorden op basis van empirisch
onderzoek)
Focussen op beantwoorden vragen op basis van empirisch onderzoek
Gevoelig voor argumenten van de tegen-verlichting: sociale orde ontstaan niet
spontaan + orde opleggen met drukke kracht zal ook niet lukken
Hoe kunnen we dat dan best regelen, rekening houdend met de verlichting?
- Overtuigd: klassieke religies afgedaan, laten veel te weinig ruimte over voor de
rede
Hoe kunnen samenlevingen hun lot in eigen handen nemen, zonder dat dat in
handen nemen steunt op machts / misleiding ?
- Menselijk gedrag gedreven door 2 elementen:
1. De rede: gedrag gebasseert op redeneervermogen, ervaringen (reflecties
op deze ervaringen )
2. Emotie/passies: irrationele zaken die verklaren dat je bv een voorkeur
hebt naar het ene
Vb: hobbys uit proberen à afname enkele sporten: redelijke rede = kind is
beter in de ene sport en kies voor die sport ( redelijke beslissing: je
observeert, vergelijkt, ervaart, trekt conclusies )
+ waarom die sporten uitproperen en geen anderen: irrationeel element,
voelde zich aangesproken tot die sporten (passies/emoties)
- Rede gestuurd door de wetenschap
- Emoties gestuurd door religie
Als rede + emoties met elkaar in colflict komen à emoties halen altijd op de
rede
Één oplossing uit deze situatie: maak de rede zelf voorwerp van een religie
Hij richt de religie van de mensheid op waar geen godheid centraal stond,
maar de rede zelf (de capaciteit van mensen om te richten op menselijke
doelen)
L'amour pour principe et l'ordre pour base; le progrès pour but
= Liefde als principe en orde als basis; vooruitgang als doel
Een religie maken rond de rede zelf stel Comte
Hij richten nieuwe kalender op, feetdagen… hij dacht dat hij deze religie helemaal
uitgewerkt moest worden (hier fout gelopen) à op einde van zijn leven helemaal gek
Werd nog amper naar zijn werk gekeken
,3 Debat tussen Habermans en Luhman
Hoe kunnen mensen hun eigen lot in handen nemen (als samenleving) ZONDER dat
hun samenleving steunt op macht of misleiding?
- Deze vraag stond centraal in de discussie tussen Luhmann + Habermans in een
boek
Habermans Luhman
Hoe-vraag versus waarom- vraag: wetenschap Geraken het nooit eens (redelijke/eerlijke
kan de waarom-vraag niet beantwoorden (groot mensen)
probleem)
Methode van de wetenschap Moeten dus met het arbitraire leren leven
Project nog onvoldragen Bijvoorbeeld, meerderheidsregels of
rechtspositivisme
Open communicatie Aanvaard het contingente
Redelijke, eerlijke mensen worden het eens Tegen-verlichting
Het arbitraire verdwijnt
Verlichter
Inzicht contingente belangrijk
Habermans: wetenschappelijke manier van denken ruimer verspreiden: contexten
bouwen op basis van de rede kunnen discuseren over waar de samenleving naartoe
moet gaan: niet kijken naar klasse, burgers samen brengen en zo tot een conclussie
komen naar de doelen à zo redelijke mensen overeenkomen over de doelstellingen
Zo verdwijnt de toevalligheid van doelen
Luhman was er niet eens mee
Luhman: redelijke mensen zullen het nooit eens zijn, aanvaarde dat de doelen in een
maatschappij een stukje toevallig is, methodes ontwikkelen om met het arbitraire om
te gaan: meerderheidsprinciepes: als de meerderheid het wilt, doen we het als
samenleving, niet respecteren à creëren we onrust
+ rechtspositivisme: een wet die geldig tot stand is gekomen (door stemming) moet
gerespecteerd worden
Habermans niet eens: betere manier regels tot stand komen, meer streven
naarvrechtvaardigheid
Tegen-verlichting: onrust vermijden door beperkingen
Door: bestaande orde/bepaalde aspecten onvermijdelijk zijn dmv religie
(contingente aanvaarden)
Besluit
, Drie voorbeelden dat samenlevingen die toen en tot op de dag van vandaag
worstelen met het contingente
Sociologie = een van de manieren waarop hedendaagse mensen zoeken naar wat
orde mogelijk maakt in een maatschappij die weet dat ze zichzelf schept
Debat Luhman-Habermans = filosofsch, vragen kunnen specifieker:
- Hoe komen we in contingente ( zoveel verschillen) wereld toch tot gedeelde
opvattingen, waarden; hoe scheppen we orde (deel 2)
- Hoe leven we (soms) zonder conflict en geweld ondanks verschillen?
Vragen naar sociale orde
Waarom al die zorgen om orde?
Sociale orde =
- Niet: de bestaande orde + het ongewijzigd bestendingen daarvan = niet naar het
behoud van de bestaande machtsverhoudingen, wetten, regels, gewoonte en
instellingen
- Wel: behoude van de mogelijkheid om tot nageleefde regels te komen
sociale orde richt zich niet op het vasthouden aan bestaande structuren,
maar meer op het behouden van een stabiele omgeving waarin mensen
samenleven volgens afgesproken regels
Bv. Verkeersregels: Het maakt niet uit of we links of rechts
rijden(structuur). Het is wel belangrijk dat we daarrond een afspraak
kunnen maken en iedereen die naleeft (maken van regels, naleven van
regels)
- Sommige denken dat regels ons beperken, maar eigenlijk krijgen we er meer
mogelijkheden door
Bv1. Stel er zijn geen verkeersregels over links/rechts rijden
à meer ongelukken + gemiddelde snelheid zal naar beneden gaan
Deze regel laat ons toe om ons efficiënt en snel te verplaatsen
Op bepaalde vlakken ons beperken (links/rechts rijden) om nieuwe
mogelijkheden te creëren (efficiënt/snel transport)
Vb2. gezelschapsspelletjes: heel veel regeltjes
Ontsnappen van de beperking van regels: niet meedoen
,DEEL 1: DE SOCIOLOGIE ONTDEKKEN
H1: DE SOCIOLOGISCHE VERZUCHTING
Wat is sociologie? Een poging tot definitie, die gelukkig mislukt
Sociologie is de wetenschap van de enigszins stabiele structuren en processen van
sociale aard
Sociologie is een vorm van sociaal onderzoek dat heel verschillende vormen
aanneemt
Sociologie is de studie van de menselijke samenleving
…. ( nog veel vbn van definities in het boek)
Het is enorm moeilijk om voor sociologie een volledige, juiste definitie op te
stellen
Helpen niet om te begrijpen (je weet niks als je de definities leest)
Kunnen (eventueel) kennis kernachtig samenvatten, als men heeft begrepen
Sociologie als een avontuur
- Jonge discipline, daarom levendig
- Diep verdeelde wetenschap
- Sociologen zijn het maar over één zaak echt eens: het is moeilijk de sociologie te
definiëren
Wat de sociologie ons leert
Discipline die kijkt naar de wijze waarop mensen samenleven
Eindbestemming: inzicht in dat sameleven zijn
De beste les van de sociologie en waar we altijd van vertrekken:
Alles is contingent, maar daarom niet arbitrair
= alles wat bestaat of gebeurt, het gevolg is van specifieke omstandigheden en keuzes die
ook anders hadden kunnen zijn (contingentie), maar dat dit niet betekent dat deze
omstandigheden willekeurig zijn of zonder betekenis (niet arbitrair)
, Contigent
- Alles wat in de maatschappij bestaat had ook anders zijn (wijze waarop we
verliefd worden, wijze waarop we wonen/verplaatsen… )
- Ze hadden zich op een andere wijze kunnen ontwikkelen doorheen de
geschiedenis
= ze zijn contingent à kan onrust veroorzaken, oplossing: contingente ontkennen
Ordenen van samenlevingen van minder ontwikkeld naar meer ontwikkeld en
uiteindelijk integreert elke samenleving tot hetzelfde (volgens sociologen niet)
- Er is geen "natuurlijke" of "enige" manier waarop onze samenleving zou moeten
zijn
Arbitrair/willekeurig
- Hoewel deze structuren toevallig zijn, zijn ze niet zomaar zonder reden tot stand
gekomen
- Als u bepaald kenmerken hebt, is het een grote kans dat je die ook hebt
(patronen)
- Deze patronen onderzoeken sociologen
Vb: Familiestructuur: de manier waarop families in een bepaalde
samenleving zijn georganiseerd is contingent, omdat die structuur had kunnen
verschillen afhankelijk van cultuur, religie, of geschiedenisIn sommige culturen
zijn uitgebreide familieverbanden normaal, terwijl in andere culturen de
kerngezinstructuur gangbaar is. Deze structuren zijn dus niet universeel. Maar
ze zijn ook niet arbitrair: ze hebben functies, zoals economische
ondersteuning, opvoeding, of het overdragen van waarden, en ze voldoen aan
specifieke behoeften van de gemeenschap.
Besluit:
Sociologen gebruiken deze gedachte om te laten zien dat sociale regels en structuren
flexibel en veranderbaar zijn, maar dat ze ook logisch en functioneel zijn binnen een
bepaalde context.
, Het huwelijk
Zelfs als iets vanzelfsprekend is, varieert het over cultuur en ruimte (contigent)
Het neemt verschillende vormen aan op verschillende plaatsen/tijden
In die variatie is er wel een patroon (huwelijk is niet arbitrair maar hangt
samen met bv de toestand van de economie/erfgerecht
Doel sociologen:
1. Beschrijven variatie
2. Verklaren, zoeken naar (kans)verbanden in die variatie
Onze cultuur/instellingen zijn zich langzaam bewust geworden van diversiteit van
culturen
Variatie werd eerst ontkend
Vanaf 17de eeuw: bewustzijn van het contingente bij de Europese intellectuele elite
Besef van het contingente = belangrijke rol in de sociologie
Howard Becker, een Amerikaanse socioloog:
- stelt dat afwijkend gedrag in feite door de maatschappij wordt geproduceerd, niet
door een aangeboren "slechte" natuur of een ongelukkige jeugd
- hij bedoelt dat wat we als "afwijkend" of "crimineel" beschouwen, niet universeel
is, maar sterk afhankelijk is van de normen, waarden en verwachtingen die in een
bepaalde samenleving bestaan
- wat in de ene cultuur of periode als crimineel gedrag wordt beschouwd, kan in
een andere context als normaal worden gezien
, - Met deze theorie wil Becker laten zien dat afwijkend gedrag vaak een gevolg is
van de manier waarop de maatschappij reageert op bepaald gedrag, en niet per
se door het gedrag zelf
- Vb: is sommige culturen/wetgevingen bestaat verkrachtig binnen een huwelijk
niet: man heeft seksueel recht op zijn vrouw, andere culturen bestaat dit wel
Besluit:
Sociologen met betrekking op afwijkend gedrag 2 taken hebben:
1. Verklaren waarom bepaalde individuen tot afwijkend gedrag komen
2. Verklaren waarom bepaalde gedragen in bepaalde samenlevingen afwijkend zijn en
in andere niet
Contingent, maar niet arbitrair (willekeurig)
Van: Wetten en reglementen opgelegd door God of door de natuur
Naar: Wetten en reglementen door mensen gemaakt
Zeer verontrustende les: Waarom ze dan respecteren?
Agent: “De wet is de wet!”
Maar de wet is gemaakt door mensen, misschien hebben ze zich vergist, het
is contingent waarom dan de wet niet veranderen (dit wekt heel veel onrust)
Hoe gaan mensen zich houden aan de regels als ze bewust zijn dat ze door de mens
zijn gemaakt + veranderlijk zijn ?
- Eerste die er over nadacht: Jean-Jacques Rousseau: onrust omdat het
contingente zich begon te verpreiden
- Iets/iemand moet er voor zorgen dat de mensen de waarde, normen, regels…
respecteren
Volgens hem was religie de enigste instelling die dit deed
Enisgte oplossing volgens hem: ontwikkel civiele (burger) religies
Civiele (burger) religies = verwijst naar een reeks geloofsovertuigingen, symbolen
en rituelen die gedeeld worden door de leden van een samenleving, waardoor een
gevoel van nationale eenheid en gedeelde identiteit wordt gecreëerd
- Nu: in het onderwijs worden wij ook opgevoed als goed, degelijke burgers
(respect krijgen voor waarde, normen, regels… )
Rousseau: creeër een instelling waardoor mensen waarde/normen gaan
respecteren zodanig dat ze ook wetten/regels die gebasseert zijn op die
waarde/normen spontaan volgen
, Rousseau: enkel repressie is niet voldoende: enkel onderdrukken of straffen van
ongewenst gedrag niet voldoende is om een rechtvaardige, stabiele en harmonieuze
samenleving te creëren
- er moeten ook positieve invloeden en structuren zijn die deugden zoals
solidariteit, respect en verantwoordelijkheid bevorderen (vb: feestdagen,
standbeelden)
werken aan die burger religie
waarom is het contigente niet willekeurig/arbitrair?
Nog geen pasklaar antwoord voor
We bespreken drie manieren waarop die vraagstelling in de loop van de
geschiedenis van de sociologie werd aangepakt (verschillende van elkaar)
1 verlichting en tegen-verlichting
Sociologie als poging om tegenstellingen Verlichting en tegen-Verlichting te
overstijgen
Verlichting = verandering in het denken van mensen
De rede = de capaciteit van mensen om te observeren, vergelijken en conclusies uit
te trekken uit die vergelijking
Verlichting Tegen-Verlichting
Verwerping religie als ordehaver Geen positief beeld van menselijke natuur
(tegen religie)
Mens moet naar zijn natuur (de rede) leren Vooral handelen uit eigenbelang
leven, redeneervermogen, redelijk handelen
Kennis van natuur via wetenschap Redelijk handelen à Egoïsme en onrecht
(wetenschappelijk denken zoveel mogelijk
verspreiden )
Die kennis (de rede ) zal redelijk gedrag Limieten opleggen
bevorderen
Dat zal bijdragen tot geluk Zonder geloof: bijgeloof, blind respect voor
traditie, manipuleren met rituelen…
Religie beschermt de mens
Godsdienst was overbodig + hinderlijk met Mensen moet beschermt worden, mens leven
betrekking tot ontwikkelingsproces van de naar eigen behoefte à ten onder gaan
mensen
Deze beperking niet verwijzen naar een natuur
kracht/godheid à regels aan passen naar eigen
belang
, Een debat tussen twee stromen
- Mogen we het contingente verspreiden?
Verlichter: ja ( besef contingente à overwinning van de rede)
Tegen-verlichting: nee (mens nood aan beperkingen, wetten/normen
zullen niet spontaan worden gerespecteert )
Wat neemt de sociologie mee uit dat debat: de twee centrale gedachten
1. Idee: wij mensen maken de samenleving, samenleving is maakbaar, wij
hopen met die kennis onze maatschappij te vormen (verlichting)
2. Idee: maatschappelijke orde (respect voor normen/waarde/wetten…) niet
vanzelf ontstaat, we zullen hieraan moeten werken via instellingen (vb.
onderwijs)
2 Grondlegger van de sociologie: Auguste Comte
Pleitte voor een sterk zakelijke, op strakke wetenschappelijke observatie en logica
gesteunde sociologie
Eerste man term ‘sociologie’ gebruikte
Voorstander (kind van de) verlichting: vormgegeven te worden naar ideaalbeeld van
de naturwetenschappen
Gebruikte de term “sociale fysica” voor sociologie: je hebt natuurwetenschappen en
daarboven kan je een opper wetenschappen bouwen: de sociologie (studie van de
samenleving à die sterk lijkt op de natuurwetenschappen
In Cours de philosophie positive noemde hij sociologie de positieve/positivistische
benadering van de sociale werkelijkheid
Doel sociologie volgens hem: + allesoverkoepelende synthetiserende wetenschap
vormen die alle positieve kennis bij elkaar bracht
Sociale wetenschappen moest verbonden worden met natuurwetenschappen
Elke samenleving gaat door 3 stadia
1. Het religieuze: geloven in godheiden
2. Metafysiche: belang aan abstracte begrippen
3. Positivistische/wetenschappelijke: feiten verklaren door andere verschijnselen,
verklaren op basis van observaties, analyses, vergelijkingen…
, Oprdacht sociologie: niet de vraag stellen van het metafysiche: “wat is het doel van
de mens?” à ontbeantwoorden vragen (nooit beantwoorden op basis van empirisch
onderzoek)
Focussen op beantwoorden vragen op basis van empirisch onderzoek
Gevoelig voor argumenten van de tegen-verlichting: sociale orde ontstaan niet
spontaan + orde opleggen met drukke kracht zal ook niet lukken
Hoe kunnen we dat dan best regelen, rekening houdend met de verlichting?
- Overtuigd: klassieke religies afgedaan, laten veel te weinig ruimte over voor de
rede
Hoe kunnen samenlevingen hun lot in eigen handen nemen, zonder dat dat in
handen nemen steunt op machts / misleiding ?
- Menselijk gedrag gedreven door 2 elementen:
1. De rede: gedrag gebasseert op redeneervermogen, ervaringen (reflecties
op deze ervaringen )
2. Emotie/passies: irrationele zaken die verklaren dat je bv een voorkeur
hebt naar het ene
Vb: hobbys uit proberen à afname enkele sporten: redelijke rede = kind is
beter in de ene sport en kies voor die sport ( redelijke beslissing: je
observeert, vergelijkt, ervaart, trekt conclusies )
+ waarom die sporten uitproperen en geen anderen: irrationeel element,
voelde zich aangesproken tot die sporten (passies/emoties)
- Rede gestuurd door de wetenschap
- Emoties gestuurd door religie
Als rede + emoties met elkaar in colflict komen à emoties halen altijd op de
rede
Één oplossing uit deze situatie: maak de rede zelf voorwerp van een religie
Hij richt de religie van de mensheid op waar geen godheid centraal stond,
maar de rede zelf (de capaciteit van mensen om te richten op menselijke
doelen)
L'amour pour principe et l'ordre pour base; le progrès pour but
= Liefde als principe en orde als basis; vooruitgang als doel
Een religie maken rond de rede zelf stel Comte
Hij richten nieuwe kalender op, feetdagen… hij dacht dat hij deze religie helemaal
uitgewerkt moest worden (hier fout gelopen) à op einde van zijn leven helemaal gek
Werd nog amper naar zijn werk gekeken
,3 Debat tussen Habermans en Luhman
Hoe kunnen mensen hun eigen lot in handen nemen (als samenleving) ZONDER dat
hun samenleving steunt op macht of misleiding?
- Deze vraag stond centraal in de discussie tussen Luhmann + Habermans in een
boek
Habermans Luhman
Hoe-vraag versus waarom- vraag: wetenschap Geraken het nooit eens (redelijke/eerlijke
kan de waarom-vraag niet beantwoorden (groot mensen)
probleem)
Methode van de wetenschap Moeten dus met het arbitraire leren leven
Project nog onvoldragen Bijvoorbeeld, meerderheidsregels of
rechtspositivisme
Open communicatie Aanvaard het contingente
Redelijke, eerlijke mensen worden het eens Tegen-verlichting
Het arbitraire verdwijnt
Verlichter
Inzicht contingente belangrijk
Habermans: wetenschappelijke manier van denken ruimer verspreiden: contexten
bouwen op basis van de rede kunnen discuseren over waar de samenleving naartoe
moet gaan: niet kijken naar klasse, burgers samen brengen en zo tot een conclussie
komen naar de doelen à zo redelijke mensen overeenkomen over de doelstellingen
Zo verdwijnt de toevalligheid van doelen
Luhman was er niet eens mee
Luhman: redelijke mensen zullen het nooit eens zijn, aanvaarde dat de doelen in een
maatschappij een stukje toevallig is, methodes ontwikkelen om met het arbitraire om
te gaan: meerderheidsprinciepes: als de meerderheid het wilt, doen we het als
samenleving, niet respecteren à creëren we onrust
+ rechtspositivisme: een wet die geldig tot stand is gekomen (door stemming) moet
gerespecteerd worden
Habermans niet eens: betere manier regels tot stand komen, meer streven
naarvrechtvaardigheid
Tegen-verlichting: onrust vermijden door beperkingen
Door: bestaande orde/bepaalde aspecten onvermijdelijk zijn dmv religie
(contingente aanvaarden)
Besluit
, Drie voorbeelden dat samenlevingen die toen en tot op de dag van vandaag
worstelen met het contingente
Sociologie = een van de manieren waarop hedendaagse mensen zoeken naar wat
orde mogelijk maakt in een maatschappij die weet dat ze zichzelf schept
Debat Luhman-Habermans = filosofsch, vragen kunnen specifieker:
- Hoe komen we in contingente ( zoveel verschillen) wereld toch tot gedeelde
opvattingen, waarden; hoe scheppen we orde (deel 2)
- Hoe leven we (soms) zonder conflict en geweld ondanks verschillen?
Vragen naar sociale orde
Waarom al die zorgen om orde?
Sociale orde =
- Niet: de bestaande orde + het ongewijzigd bestendingen daarvan = niet naar het
behoud van de bestaande machtsverhoudingen, wetten, regels, gewoonte en
instellingen
- Wel: behoude van de mogelijkheid om tot nageleefde regels te komen
sociale orde richt zich niet op het vasthouden aan bestaande structuren,
maar meer op het behouden van een stabiele omgeving waarin mensen
samenleven volgens afgesproken regels
Bv. Verkeersregels: Het maakt niet uit of we links of rechts
rijden(structuur). Het is wel belangrijk dat we daarrond een afspraak
kunnen maken en iedereen die naleeft (maken van regels, naleven van
regels)
- Sommige denken dat regels ons beperken, maar eigenlijk krijgen we er meer
mogelijkheden door
Bv1. Stel er zijn geen verkeersregels over links/rechts rijden
à meer ongelukken + gemiddelde snelheid zal naar beneden gaan
Deze regel laat ons toe om ons efficiënt en snel te verplaatsen
Op bepaalde vlakken ons beperken (links/rechts rijden) om nieuwe
mogelijkheden te creëren (efficiënt/snel transport)
Vb2. gezelschapsspelletjes: heel veel regeltjes
Ontsnappen van de beperking van regels: niet meedoen
