Inhoudsopgave
wat is sociaal werk?....................................................................................................................................... 5
verscheidenheid................................................................................................................................................5
spanningsvelden................................................................................................................................................5
wat ons bindt!...................................................................................................................................................5
definities sociaal werk................................................................................................................................... 6
historische evoluties..............................................................................................................................................6
definitie 1959....................................................................................................................................................6
definitie 1982....................................................................................................................................................7
definitie 2001....................................................................................................................................................7
definitie 2014 (huidige).....................................................................................................................................8
huidige definitie in detail......................................................................................................................................9
a never-ending story?........................................................................................................................................9
functies en houding van sociaal werk........................................................................................................... 10
kern van sw......................................................................................................................................................10
taken van de sw’er..........................................................................................................................................10
houding van de sw’er......................................................................................................................................10
naar sterk sociaal werk!............................................................................................................................... 10
5 krachtlijnen...................................................................................................................................................11
uitdagingen................................................................................................................................................. 12
1. vermaatschappelijking................................................................................................................................12
2. digitalisering................................................................................................................................................12
3. diversiteit.....................................................................................................................................................13
4. duurzaamheid..............................................................................................................................................13
5. hybridisering................................................................................................................................................13
6. onderbescherming......................................................................................................................................13
lessons learned!........................................................................................................................................... 14
mensenrechtenberoep................................................................................................................................. 15
sociale rechtvaardigheid.....................................................................................................................................15
collectieve verantwoordelijkheid........................................................................................................................15
5 kenmerken van mr in sw..................................................................................................................................16
mensenrechten in detail.............................................................................................................................. 16
verschil in consequenties................................................................................................................................16
mr als basis......................................................................................................................................................17
een handelings- en regerentiekader............................................................................................................. 17
referentiekader...................................................................................................................................................17
1
, mr in België......................................................................................................................................................17
grondrechten...................................................................................................................................................18
handelingskader..................................................................................................................................................18
een rechtenkader in SW?............................................................................................................................. 19
positie van de SW’er............................................................................................................................................19
functies MR in SW...............................................................................................................................................19
mensenrechten onder druk.......................................................................................................................... 20
discussies in mensenrechtenperspectief....................................................................................................... 20
lessons learned!........................................................................................................................................... 21
kader: waarom deze focus?.......................................................................................................................... 22
wat verstaan we onder de welvaartstaat: definitie.......................................................................................22
hoe werkt de welvaartstaat?........................................................................................................................ 22
samengevat:........................................................................................................................................................23
sociale wekerheid................................................................................................................................................23
het begrip solidariteit: warm & koud............................................................................................................ 23
solidariteit & SW.................................................................................................................................................23
empathie of solidariteit.......................................................................................................................................23
innovatieve vormen van solidariteit...................................................................................................................24
solidariteit: warm/ koud?...................................................................................................................................24
aanzet voor (meer) solidariteit...........................................................................................................................24
uitdagingen voor solidariteit...............................................................................................................................26
(tussentijds) lessons learned...............................................................................................................................26
de welvaartstaat in coronatijd: het mattheüseffect......................................................................................27
uitdagingen voor de welvaartstaat............................................................................................................... 27
lessons learned............................................................................................................................................ 28
wat is het middenveld? (mv)........................................................................................................................ 29
politiserend werken........................................................................................................................................29
mv in de geschiedenis.....................................................................................................................................30
Waarom is het mv van belang?.................................................................................................................... 30
illustratie: vakbonden......................................................................................................................................30
illustratie: mutualiteiten.................................................................................................................................31
illustratie: Femma...........................................................................................................................................31
2
,mv in evolutie en vandaag........................................................................................................................... 31
wat zijn burgerinitiatieven?................................................................................................................................32
de kracht en uitdagingen van burgerinitiatieven............................................................................................32
mv onder druk?........................................................................................................................................... 33
antwoorden op uitdagingen............................................................................................................................33
sociale bewegingen als onderdeel van het mv..............................................................................................33
wat is een sociale beweging?..............................................................................................................................33
voorbeelden:...................................................................................................................................................34
lessons learned!........................................................................................................................................... 34
wat is beleid?............................................................................................................................................... 35
hoe komt beleid tot stand?.......................................................................................................................... 35
sociaal domein vanuit oH-perspectief............................................................................................................36
link tussen beleid en politiek........................................................................................................................ 36
toepassingen in de concrete praktrijk........................................................................................................... 36
sociaal beleid.......................................................................................................................................................37
cultureel beleid....................................................................................................................................................37
jeugdbeleid..........................................................................................................................................................38
tewerkstellingsbeleid..........................................................................................................................................38
meerwaarde creëren?.................................................................................................................................. 38
what’s in it for me?...................................................................................................................................... 38
lessons learned!........................................................................................................................................... 39
Waarom een geschiedenis?.......................................................................................................................... 40
Ontstaansgeschiedenis sociaal werk............................................................................................................. 40
Wortels van het sociaal werk....................................................................................................................... 41
naar de wortels...................................................................................................................................................41
antwoord opde ongelijkheid...........................................................................................................................41
Een vrouwenberoep............................................................................................................................................41
interbellum en na WOII...................................................................................................................................42
verschuiving in SW..........................................................................................................................................42
2 stromingen.......................................................................................................................................................43
Evoluties in ontwikkeling.....................................................................................................................................43
Groeiende professionalisering...................................................................................................................... 43
3
, Casus sectoren als voorbeeld..............................................................................................................................44
Sociaal werk in Vlaanderen.......................................................................................................................... 44
onstaan scholen SW VL.......................................................................................................................................44
Professionalisering via opleiding.................................................................................................................. 44
ervaringskennis: een extra laag..........................................................................................................................45
lessons learned!........................................................................................................................................... 45
Sociaal werk in cijfers................................................................................................................................... 46
Rollen van de sociaal werker........................................................................................................................ 46
Doel van het sociaal werk............................................................................................................................ 46
“de toekomst van SW ligt in de stad”.................................................................................................................47
Aanpak van de sociaal werker...................................................................................................................... 47
3 visies op sociaal werk methoden.....................................................................................................................47
structureel SW.................................................................................................................................................47
Methodisch handelen..........................................................................................................................................48
professioneel werken......................................................................................................................................48
methodisch handelen......................................................................................................................................48
Interventies van sociaal werk..............................................................................................................................49
methodisch handelen & professionaliteit.......................................................................................................50
het effect meten van ons handelen?..............................................................................................................50
meten = weten?..............................................................................................................................................51
relatie SW’er – doelgroep...............................................................................................................................51
Beroepsethiek............................................................................................................................................. 51
beroepsethiek in evolutie....................................................................................................................................52
een ethische code?..............................................................................................................................................52
global SW statement of ethical principles..........................................................................................................52
beroepscode SW NL............................................................................................................................................52
beroepscode ocmw SW’er...................................................................................................................................53
een manifest voor radicaal en kritisch SW..........................................................................................................53
doel van een ethische code?...............................................................................................................................53
wat is goed en wat is slecht?...........................................................................................................................54
waarom doet het sw wat het doet?.............................................................................................................. 54
Lessons learned!.......................................................................................................................................... 54
4
wat is sociaal werk?....................................................................................................................................... 5
verscheidenheid................................................................................................................................................5
spanningsvelden................................................................................................................................................5
wat ons bindt!...................................................................................................................................................5
definities sociaal werk................................................................................................................................... 6
historische evoluties..............................................................................................................................................6
definitie 1959....................................................................................................................................................6
definitie 1982....................................................................................................................................................7
definitie 2001....................................................................................................................................................7
definitie 2014 (huidige).....................................................................................................................................8
huidige definitie in detail......................................................................................................................................9
a never-ending story?........................................................................................................................................9
functies en houding van sociaal werk........................................................................................................... 10
kern van sw......................................................................................................................................................10
taken van de sw’er..........................................................................................................................................10
houding van de sw’er......................................................................................................................................10
naar sterk sociaal werk!............................................................................................................................... 10
5 krachtlijnen...................................................................................................................................................11
uitdagingen................................................................................................................................................. 12
1. vermaatschappelijking................................................................................................................................12
2. digitalisering................................................................................................................................................12
3. diversiteit.....................................................................................................................................................13
4. duurzaamheid..............................................................................................................................................13
5. hybridisering................................................................................................................................................13
6. onderbescherming......................................................................................................................................13
lessons learned!........................................................................................................................................... 14
mensenrechtenberoep................................................................................................................................. 15
sociale rechtvaardigheid.....................................................................................................................................15
collectieve verantwoordelijkheid........................................................................................................................15
5 kenmerken van mr in sw..................................................................................................................................16
mensenrechten in detail.............................................................................................................................. 16
verschil in consequenties................................................................................................................................16
mr als basis......................................................................................................................................................17
een handelings- en regerentiekader............................................................................................................. 17
referentiekader...................................................................................................................................................17
1
, mr in België......................................................................................................................................................17
grondrechten...................................................................................................................................................18
handelingskader..................................................................................................................................................18
een rechtenkader in SW?............................................................................................................................. 19
positie van de SW’er............................................................................................................................................19
functies MR in SW...............................................................................................................................................19
mensenrechten onder druk.......................................................................................................................... 20
discussies in mensenrechtenperspectief....................................................................................................... 20
lessons learned!........................................................................................................................................... 21
kader: waarom deze focus?.......................................................................................................................... 22
wat verstaan we onder de welvaartstaat: definitie.......................................................................................22
hoe werkt de welvaartstaat?........................................................................................................................ 22
samengevat:........................................................................................................................................................23
sociale wekerheid................................................................................................................................................23
het begrip solidariteit: warm & koud............................................................................................................ 23
solidariteit & SW.................................................................................................................................................23
empathie of solidariteit.......................................................................................................................................23
innovatieve vormen van solidariteit...................................................................................................................24
solidariteit: warm/ koud?...................................................................................................................................24
aanzet voor (meer) solidariteit...........................................................................................................................24
uitdagingen voor solidariteit...............................................................................................................................26
(tussentijds) lessons learned...............................................................................................................................26
de welvaartstaat in coronatijd: het mattheüseffect......................................................................................27
uitdagingen voor de welvaartstaat............................................................................................................... 27
lessons learned............................................................................................................................................ 28
wat is het middenveld? (mv)........................................................................................................................ 29
politiserend werken........................................................................................................................................29
mv in de geschiedenis.....................................................................................................................................30
Waarom is het mv van belang?.................................................................................................................... 30
illustratie: vakbonden......................................................................................................................................30
illustratie: mutualiteiten.................................................................................................................................31
illustratie: Femma...........................................................................................................................................31
2
,mv in evolutie en vandaag........................................................................................................................... 31
wat zijn burgerinitiatieven?................................................................................................................................32
de kracht en uitdagingen van burgerinitiatieven............................................................................................32
mv onder druk?........................................................................................................................................... 33
antwoorden op uitdagingen............................................................................................................................33
sociale bewegingen als onderdeel van het mv..............................................................................................33
wat is een sociale beweging?..............................................................................................................................33
voorbeelden:...................................................................................................................................................34
lessons learned!........................................................................................................................................... 34
wat is beleid?............................................................................................................................................... 35
hoe komt beleid tot stand?.......................................................................................................................... 35
sociaal domein vanuit oH-perspectief............................................................................................................36
link tussen beleid en politiek........................................................................................................................ 36
toepassingen in de concrete praktrijk........................................................................................................... 36
sociaal beleid.......................................................................................................................................................37
cultureel beleid....................................................................................................................................................37
jeugdbeleid..........................................................................................................................................................38
tewerkstellingsbeleid..........................................................................................................................................38
meerwaarde creëren?.................................................................................................................................. 38
what’s in it for me?...................................................................................................................................... 38
lessons learned!........................................................................................................................................... 39
Waarom een geschiedenis?.......................................................................................................................... 40
Ontstaansgeschiedenis sociaal werk............................................................................................................. 40
Wortels van het sociaal werk....................................................................................................................... 41
naar de wortels...................................................................................................................................................41
antwoord opde ongelijkheid...........................................................................................................................41
Een vrouwenberoep............................................................................................................................................41
interbellum en na WOII...................................................................................................................................42
verschuiving in SW..........................................................................................................................................42
2 stromingen.......................................................................................................................................................43
Evoluties in ontwikkeling.....................................................................................................................................43
Groeiende professionalisering...................................................................................................................... 43
3
, Casus sectoren als voorbeeld..............................................................................................................................44
Sociaal werk in Vlaanderen.......................................................................................................................... 44
onstaan scholen SW VL.......................................................................................................................................44
Professionalisering via opleiding.................................................................................................................. 44
ervaringskennis: een extra laag..........................................................................................................................45
lessons learned!........................................................................................................................................... 45
Sociaal werk in cijfers................................................................................................................................... 46
Rollen van de sociaal werker........................................................................................................................ 46
Doel van het sociaal werk............................................................................................................................ 46
“de toekomst van SW ligt in de stad”.................................................................................................................47
Aanpak van de sociaal werker...................................................................................................................... 47
3 visies op sociaal werk methoden.....................................................................................................................47
structureel SW.................................................................................................................................................47
Methodisch handelen..........................................................................................................................................48
professioneel werken......................................................................................................................................48
methodisch handelen......................................................................................................................................48
Interventies van sociaal werk..............................................................................................................................49
methodisch handelen & professionaliteit.......................................................................................................50
het effect meten van ons handelen?..............................................................................................................50
meten = weten?..............................................................................................................................................51
relatie SW’er – doelgroep...............................................................................................................................51
Beroepsethiek............................................................................................................................................. 51
beroepsethiek in evolutie....................................................................................................................................52
een ethische code?..............................................................................................................................................52
global SW statement of ethical principles..........................................................................................................52
beroepscode SW NL............................................................................................................................................52
beroepscode ocmw SW’er...................................................................................................................................53
een manifest voor radicaal en kritisch SW..........................................................................................................53
doel van een ethische code?...............................................................................................................................53
wat is goed en wat is slecht?...........................................................................................................................54
waarom doet het sw wat het doet?.............................................................................................................. 54
Lessons learned!.......................................................................................................................................... 54
4