Docent: Stijn Rottiers
PEDAGOGISCHE FILOSOFIE
Op examen moeten kunnen vertellen waarom het “duplo” blokje bij de rest past
(waarom hebben we iets gezien)
INDIVIDUALISME
Het onafhankelijk individu vs het afhankelijk individu een spanningsveld
INTRODUCTIE OP HET THEMA
Indien je muziek hebt geluisterd, wie heeft voor die muziek gekozen? Jijzelf
Zelfstandig individu krijgt input van anderen, geen klein eenzaam eilandje.
In onze samenleving ben je meestal zelf degene die iets kiest
Het onafhankelijk individu: zelfstandig/ autonoom kies je je muziek, kledij,
eten, … (kleine keuzes in het leven), opleiding, partnerschap, carrière, …
(grote keuzes = hebben impact op je leven)
o Dit is niet altijd zo geweest: vroeger werden autonome keuzes niet
geapprecieerd. De keuze werd voor jouw gemaakt
o Vanaf de geboorte lag al superveel vast. Mensen die vb mooie
kleren maakte, mochten die zelf niet dragen. Er lag al vast wat/ of
ze gingen studeren
Vb: vader leerkracht ging studente job doen om te sparen voor een vinyl plaat
om zelfstandig muziek te kunnen luisteren. 5 minuten later was de plaat
kapot, grootvader had de plaat kapot gemaakt, want hij vond dat het geen
muziek voor de vader was.
Grootvader was streng, maar niet de strengste. Er was muziek waar men
gewoon niet naar mocht luisteren >< nu krijgen we die commentaar niet
meer, onze muziekkeuze is vrijer
Vb: jongens die hun haar wouden laten groeien, kon vroeger niet zonder
commentaar
Voordeel:
- Je kan zelf kiezen voor inspanning, krijg je er verdienste van, indien het je
eigen keuze was
o Vb: we zetten ons in voor het examen van dit vak en slagen met de
hele groep, fantastisch kan enkel als het onze eigen keuze is.
Nadeel:
- Er komt schuld bij kijken
o Vb: kiezen om niet goed te werken en krijgen slechte punten, kan
iemand een beschuldigende vinger uitreiken
Verdienste en schuldmodel van het individu
o In theorie niets mis mee, … (vinden het normaal om schuld te
geven)
Vb: iemand steelt de computer, dan is het normaal dat
iemand hierop aangewezen wordt
o Behalve als blijkt dat de keuze niet onafhankelijk was
Vb: iemand wordt onder druk gezet om die computer te
stelen omdat, in geval van computer, iemand ontvoerd is en
in levensgevaar is dan gaan we minder snel de schuld
geven
1|Pagina
,Docent: Stijn Rottiers
Iedereen is afhankelijk van alles
Onze wereld zit in een spanningsveld van afhankelijk en onafhankelijk en
we doen in de maatschappij alsof dat niet is
RODE DRAAD VAN HET THEMA
HET ONAFHANKELIJKE INDIVIDU: VERHULST EN CEO’S
Gert Verhulst presenteert alsof hij zelf in een wereld zit van het onafhankelijke
individu
- In een interview heeft hij een uitspraak gedaan ivm hard werken en
succes (individueel verdienste en schuldmodel denken w hier in
teruggevonden) zijn wereldbeeld
Idee van het onafhankelijke individu gaat heel snel in op het denken
Meritocratie = de macht aan de verdienste
Het plekje dat jij inneemt in de samenleving zou het plekje moeten zijn dat
jij verdient
o “Ik verdien dat omdat ik zo hard werk”
o Vb: als er een lek is dan laat je de loodgieter komen, omdat je denkt
dat die het kan, en niet omdat zijn ouders/ familie loodgieters zijn
en het “in de familie zit”
>< Democratie = de macht aan het volk
DUPLOBLOKKEN CONSTRUCTIE VAN DIT THEMA
Doelstelling:
- Belang tonen van zowel afhankelijk als onafhankelijk individu
o Het is niet het ene of het andere
- Spanning tussen beide tonen
Vragen:
- Wat is het onafhankelijk individu?
- Waar komt dit vandaan?
- Wat zijn de gevolgen ervan?
- Wat is het afhankelijk individu?
- Wat zijn de gevolgen ervan?
HET ONAFHANKELIJKE INDIVIDU (INDIVIDUALISME)
DESCARTES EN DE ONTDEKKING VAN HET INDIVIDU
Vandaag vanzelfsprekendheid van het onafhankelijke subject
Iedereen kiest wat hij weet, waar hij naar luister, …
Keuzesamenleving: individuen moeten keuzes maken die ze vroeger niet
moesten maken: school, carrière partner
- Vroeger: vrijdag visdag
- Nu: vrijdag frietjes dag
We maken een afweging van vele info, argumenten van de buitenwereld die
afweging en beslissing zijn we zelf
Te veel leunen op anderen = zwakte
= ‘uitzonderlijk’ in de geschiedenis: iedereen mag keuzes maken (niet altijd een
vanzelfsprekendheid)
2|Pagina
,Docent: Stijn Rottiers
- Vb: leerkracht komt met regenboog vlag binnen. In andere landen zou de
leerkracht aangepakt worden omdat “LGBTQIA” niet toegelaten is
Soms oppassen met de keuzes dat je maakt
Iets dat nieuw is, is ook erg kwetsbaar willen koesteren/ verdedigen
want het kan soms bedreigd worden
HET INDIVIDU BIJ DESCARTES
René Descartes = vader van de moderne filosofie (1596 – 1650)
400 jaar geleden
- Het is niet omdat het uitgevonden was, dat het voor iedereen te pakken
was
Breukfiguur
- = er was iets, en dat heeft Descartes omvergeworpen dat is namelijk
het zelf nadenken
- Geloof / traditie niet fundament om van te vertrekken in het denken
Descartes wereld: vooruitgang in de wetenschappen omdat verschillende
wetenschappers eigenzinnig tewerk gingen (gingen zelf denken) GEVAARLIJK
IN DIE TIJD, maar fundamenteel
- Zag veel wetenschappen succes hebben
o Vb: geneeskunde: heeft heel lang niets gedaan, konden geen
mensen genezen
Gebruikte boek van x aantal jaren oud = de bijbel precies
Vesalius heeft het een boost gegeven door mensen open te
gaan snijden om de binnenkant van het lichaam te kunnen
bestuderen
o Vb: astronomie: heliocentrisme = de zon staat centraal >< de
aarde/ mens staat centraal
Copernicus: heeft boek geschreven over beweging van de
hemellichamen
o Vb: wiskunde (Descartes)
Filosofie gaat maar niet vooruit: alle geschreven boeken waren
commentaar op de vorige boeken
DESCARTES WAS NIET DE ENIGE DIE GING DENKEN
- Owv methode: vertrekken van zekerheden. Ging kijken naar hoe de vorige
wetenschappen een boost kregen hij gaat zekerheden vinden in de
filosofie, door eerst te twijfelen
DESCARTES’ TWIJFELEXPERIMENT
Zoektocht naar zekerheden eerst aan zoveel mogelijk twijfelen
Ons zicht kan ons bedriegen: hallucinaties, asfalt in warm weer, stok in het water
Ons gehoor kan ons ook bedriegen: een geluid van laag naar hoog kan lijken
alsof het stijgt in volume, maar dat is niet zo, het blijft dezelfde decibels
Waanideeën: iemand met waanideeën is er zelf het meest overtuigd van dat zijn
ideeën waar zijn
Iemand met waanideeën weet niet dat hij deze waanideeën heeft
Vb: stel in dit experiment, god bestaat niet (hij geloofde wel in god) (nooit
volledig bewezen dat hij bestaat)
3|Pagina
, Docent: Stijn Rottiers
Hij twijfelt aan alles dat mogelijk is
- Vb: traditionele kennis, zintuigelijke kennis, inhoud ideeën, God, …
“ik denk, dus ik ben, dus ik besta” ~ Descartes “Cogito ergo sum”
Komt tot een zekerheid, dat het ik bestaat
Idée claire et distincte
Individualisme
Rationalisme universalisme
o Descartes denken = rationalisme = hij komt tot kennis via het
denken (denkexperiment)
o universalisme = er is iets waar overal ter wereld, en door heel de
geschiedenis
- Antropocentrisme (de mens = de mens is de meester en bezitter van de
natuur “maitre et possesseur de la nature”) = de mens staat centraal tav
God en tav de wereld
INDIVIDUALISME/ ANTROPOCEEN
Centrale vraag: wie ben ik?
Beeld: er bestaat een ‘ik’, en dat gaat de wereld ontdekken
Individualisme in dagelijkse taal = egoïst
In filosofie: individu kiest/ handelt vanuit zichzelf
o We krijgen info van buitenaf, maar de handeling heb je uitiendelijk
zelf gemaakt
Egoïst = waardengeladen: er hangt een negatieve waarde aan vast
o = geen rekening houden met een ander, steeds kiezen voor het
eigen belang
‘ik denk, dus ik ben’ (Decartes betwijfelde traditie)
- Aanwezig in alledaagse beeld
Universalisme = denken maakt zich los van je cultuur & historische
bepaldheid & zou zo voor iedereen tot hetzelfde resultaat moeten leiden
o Vb: Afghanistan: taliban heeft de macht terug overgenomen. Eerder
negatief opgenomen in ons land (vb: geen muziek meer, vrouwen
mogen geen school meer volgen, ...)
Zelf kiezen?
Nieuwe weg bewandelen: vroeger moest iedereen dezelfde weg wandelen
ivm nu
o Als je geen nieuwe weg mag behandelen, vind je geen nieuwe
ideeën uit
POSITIEVE EN NEGATIEVE GEVOLGEN INDIVIDUALISME
Positieve gevolgen individualisme
Vormt de basis van...
- ...de verlichting (= het idee dat mensen zelf kunnen denken) (sapere aude
= durf te denken)
o Opgeroepen vandaag om zelf na te denken, kritisch te zijn
o Vluchtweg van mensen uit hun onmondigheid waar ze zelf schuldig
aan waren
4|Pagina
PEDAGOGISCHE FILOSOFIE
Op examen moeten kunnen vertellen waarom het “duplo” blokje bij de rest past
(waarom hebben we iets gezien)
INDIVIDUALISME
Het onafhankelijk individu vs het afhankelijk individu een spanningsveld
INTRODUCTIE OP HET THEMA
Indien je muziek hebt geluisterd, wie heeft voor die muziek gekozen? Jijzelf
Zelfstandig individu krijgt input van anderen, geen klein eenzaam eilandje.
In onze samenleving ben je meestal zelf degene die iets kiest
Het onafhankelijk individu: zelfstandig/ autonoom kies je je muziek, kledij,
eten, … (kleine keuzes in het leven), opleiding, partnerschap, carrière, …
(grote keuzes = hebben impact op je leven)
o Dit is niet altijd zo geweest: vroeger werden autonome keuzes niet
geapprecieerd. De keuze werd voor jouw gemaakt
o Vanaf de geboorte lag al superveel vast. Mensen die vb mooie
kleren maakte, mochten die zelf niet dragen. Er lag al vast wat/ of
ze gingen studeren
Vb: vader leerkracht ging studente job doen om te sparen voor een vinyl plaat
om zelfstandig muziek te kunnen luisteren. 5 minuten later was de plaat
kapot, grootvader had de plaat kapot gemaakt, want hij vond dat het geen
muziek voor de vader was.
Grootvader was streng, maar niet de strengste. Er was muziek waar men
gewoon niet naar mocht luisteren >< nu krijgen we die commentaar niet
meer, onze muziekkeuze is vrijer
Vb: jongens die hun haar wouden laten groeien, kon vroeger niet zonder
commentaar
Voordeel:
- Je kan zelf kiezen voor inspanning, krijg je er verdienste van, indien het je
eigen keuze was
o Vb: we zetten ons in voor het examen van dit vak en slagen met de
hele groep, fantastisch kan enkel als het onze eigen keuze is.
Nadeel:
- Er komt schuld bij kijken
o Vb: kiezen om niet goed te werken en krijgen slechte punten, kan
iemand een beschuldigende vinger uitreiken
Verdienste en schuldmodel van het individu
o In theorie niets mis mee, … (vinden het normaal om schuld te
geven)
Vb: iemand steelt de computer, dan is het normaal dat
iemand hierop aangewezen wordt
o Behalve als blijkt dat de keuze niet onafhankelijk was
Vb: iemand wordt onder druk gezet om die computer te
stelen omdat, in geval van computer, iemand ontvoerd is en
in levensgevaar is dan gaan we minder snel de schuld
geven
1|Pagina
,Docent: Stijn Rottiers
Iedereen is afhankelijk van alles
Onze wereld zit in een spanningsveld van afhankelijk en onafhankelijk en
we doen in de maatschappij alsof dat niet is
RODE DRAAD VAN HET THEMA
HET ONAFHANKELIJKE INDIVIDU: VERHULST EN CEO’S
Gert Verhulst presenteert alsof hij zelf in een wereld zit van het onafhankelijke
individu
- In een interview heeft hij een uitspraak gedaan ivm hard werken en
succes (individueel verdienste en schuldmodel denken w hier in
teruggevonden) zijn wereldbeeld
Idee van het onafhankelijke individu gaat heel snel in op het denken
Meritocratie = de macht aan de verdienste
Het plekje dat jij inneemt in de samenleving zou het plekje moeten zijn dat
jij verdient
o “Ik verdien dat omdat ik zo hard werk”
o Vb: als er een lek is dan laat je de loodgieter komen, omdat je denkt
dat die het kan, en niet omdat zijn ouders/ familie loodgieters zijn
en het “in de familie zit”
>< Democratie = de macht aan het volk
DUPLOBLOKKEN CONSTRUCTIE VAN DIT THEMA
Doelstelling:
- Belang tonen van zowel afhankelijk als onafhankelijk individu
o Het is niet het ene of het andere
- Spanning tussen beide tonen
Vragen:
- Wat is het onafhankelijk individu?
- Waar komt dit vandaan?
- Wat zijn de gevolgen ervan?
- Wat is het afhankelijk individu?
- Wat zijn de gevolgen ervan?
HET ONAFHANKELIJKE INDIVIDU (INDIVIDUALISME)
DESCARTES EN DE ONTDEKKING VAN HET INDIVIDU
Vandaag vanzelfsprekendheid van het onafhankelijke subject
Iedereen kiest wat hij weet, waar hij naar luister, …
Keuzesamenleving: individuen moeten keuzes maken die ze vroeger niet
moesten maken: school, carrière partner
- Vroeger: vrijdag visdag
- Nu: vrijdag frietjes dag
We maken een afweging van vele info, argumenten van de buitenwereld die
afweging en beslissing zijn we zelf
Te veel leunen op anderen = zwakte
= ‘uitzonderlijk’ in de geschiedenis: iedereen mag keuzes maken (niet altijd een
vanzelfsprekendheid)
2|Pagina
,Docent: Stijn Rottiers
- Vb: leerkracht komt met regenboog vlag binnen. In andere landen zou de
leerkracht aangepakt worden omdat “LGBTQIA” niet toegelaten is
Soms oppassen met de keuzes dat je maakt
Iets dat nieuw is, is ook erg kwetsbaar willen koesteren/ verdedigen
want het kan soms bedreigd worden
HET INDIVIDU BIJ DESCARTES
René Descartes = vader van de moderne filosofie (1596 – 1650)
400 jaar geleden
- Het is niet omdat het uitgevonden was, dat het voor iedereen te pakken
was
Breukfiguur
- = er was iets, en dat heeft Descartes omvergeworpen dat is namelijk
het zelf nadenken
- Geloof / traditie niet fundament om van te vertrekken in het denken
Descartes wereld: vooruitgang in de wetenschappen omdat verschillende
wetenschappers eigenzinnig tewerk gingen (gingen zelf denken) GEVAARLIJK
IN DIE TIJD, maar fundamenteel
- Zag veel wetenschappen succes hebben
o Vb: geneeskunde: heeft heel lang niets gedaan, konden geen
mensen genezen
Gebruikte boek van x aantal jaren oud = de bijbel precies
Vesalius heeft het een boost gegeven door mensen open te
gaan snijden om de binnenkant van het lichaam te kunnen
bestuderen
o Vb: astronomie: heliocentrisme = de zon staat centraal >< de
aarde/ mens staat centraal
Copernicus: heeft boek geschreven over beweging van de
hemellichamen
o Vb: wiskunde (Descartes)
Filosofie gaat maar niet vooruit: alle geschreven boeken waren
commentaar op de vorige boeken
DESCARTES WAS NIET DE ENIGE DIE GING DENKEN
- Owv methode: vertrekken van zekerheden. Ging kijken naar hoe de vorige
wetenschappen een boost kregen hij gaat zekerheden vinden in de
filosofie, door eerst te twijfelen
DESCARTES’ TWIJFELEXPERIMENT
Zoektocht naar zekerheden eerst aan zoveel mogelijk twijfelen
Ons zicht kan ons bedriegen: hallucinaties, asfalt in warm weer, stok in het water
Ons gehoor kan ons ook bedriegen: een geluid van laag naar hoog kan lijken
alsof het stijgt in volume, maar dat is niet zo, het blijft dezelfde decibels
Waanideeën: iemand met waanideeën is er zelf het meest overtuigd van dat zijn
ideeën waar zijn
Iemand met waanideeën weet niet dat hij deze waanideeën heeft
Vb: stel in dit experiment, god bestaat niet (hij geloofde wel in god) (nooit
volledig bewezen dat hij bestaat)
3|Pagina
, Docent: Stijn Rottiers
Hij twijfelt aan alles dat mogelijk is
- Vb: traditionele kennis, zintuigelijke kennis, inhoud ideeën, God, …
“ik denk, dus ik ben, dus ik besta” ~ Descartes “Cogito ergo sum”
Komt tot een zekerheid, dat het ik bestaat
Idée claire et distincte
Individualisme
Rationalisme universalisme
o Descartes denken = rationalisme = hij komt tot kennis via het
denken (denkexperiment)
o universalisme = er is iets waar overal ter wereld, en door heel de
geschiedenis
- Antropocentrisme (de mens = de mens is de meester en bezitter van de
natuur “maitre et possesseur de la nature”) = de mens staat centraal tav
God en tav de wereld
INDIVIDUALISME/ ANTROPOCEEN
Centrale vraag: wie ben ik?
Beeld: er bestaat een ‘ik’, en dat gaat de wereld ontdekken
Individualisme in dagelijkse taal = egoïst
In filosofie: individu kiest/ handelt vanuit zichzelf
o We krijgen info van buitenaf, maar de handeling heb je uitiendelijk
zelf gemaakt
Egoïst = waardengeladen: er hangt een negatieve waarde aan vast
o = geen rekening houden met een ander, steeds kiezen voor het
eigen belang
‘ik denk, dus ik ben’ (Decartes betwijfelde traditie)
- Aanwezig in alledaagse beeld
Universalisme = denken maakt zich los van je cultuur & historische
bepaldheid & zou zo voor iedereen tot hetzelfde resultaat moeten leiden
o Vb: Afghanistan: taliban heeft de macht terug overgenomen. Eerder
negatief opgenomen in ons land (vb: geen muziek meer, vrouwen
mogen geen school meer volgen, ...)
Zelf kiezen?
Nieuwe weg bewandelen: vroeger moest iedereen dezelfde weg wandelen
ivm nu
o Als je geen nieuwe weg mag behandelen, vind je geen nieuwe
ideeën uit
POSITIEVE EN NEGATIEVE GEVOLGEN INDIVIDUALISME
Positieve gevolgen individualisme
Vormt de basis van...
- ...de verlichting (= het idee dat mensen zelf kunnen denken) (sapere aude
= durf te denken)
o Opgeroepen vandaag om zelf na te denken, kritisch te zijn
o Vluchtweg van mensen uit hun onmondigheid waar ze zelf schuldig
aan waren
4|Pagina
