Algemene urologische begrippen
Urologische urgenties
- acute onbeheersbare pijnklachten nierkoliek of acute urinaire retentie
- orgaanbedreigende situaties torsio testis of parafimosis
- Levensbedreigende situaties urosepsis, trauma, Fournier, acute postrenale NI
Urologische alarmsymptomen
- Pijn, hematurie, koort aanvullend onderzoek
Urologische interventies
1. Drainage lagere urinewegen
- transurethrale verblijfssonde
Langer dan 3 dagen siliconenkatheter
Latex allergische reacties
Noodzaak langere periode? suprapubische katheter of intermittent
Belangrijke oorzaak nosocomiale infecties (urineweginfectie)
o >48u kolonisatie blaas met bacterien (geen noodzaak AB)
Obstructie macroscopische hematurie en acute urinaire retentie
2. Drainage hogere urinewegen
- bij obstructieve pyelonefritis/pyonefrose
- bij gestuwde nier met postrenaal nierfalen
- Dubbel J stent
Dunne hydrofiele katheter endoscopisch tussen nier en blaas
urine voorbij obstructie naar blaas
Algemene anesthesie
- nefrostomie
Percutane punctie nierbekken onder echo/CT
Lokale verdoving
Lagere urinaire tractus symptomen: LUTS
Inleiding
- Hogere urinewegen: nierkelken, nierbekken, ureters
- Lagere urinewegen: blaas, prostaat, urethra
Semeiologie
1. Anamnese
Vullingssymptomen Leidigingsproblemen Postmictiesymptomen
,moeite met ophouden Moeite met plassen Klachten na het plassen
irritatieve mictieklachten obstructieve
michtieklachten
- toegenomen frequentie - hesitatie - nadruppelen
- nycturie - intermittentie
- aandrang - Zwakke straal
- persmictie
- alarmsymptomen GEEN onderdeel van LUTS verdere diagnostiek
- inspanningsgebonden urineverlies = stressincontinentie
Vrouwen > mannen
Bij hoesten, niezen, lachen
Voorbeschiktheid: obesitas, obsterische VG, radicale prostatectomie
- Aandrangincontinentie
Onbeheersbare mictiedrang ongecontroleerd urineverlies
Overactieve blaas
- Gemengde incontinetie
Achterhalen dominante vorm behandelen
- continue incontinentie
Overloopincontinentie, chronische retentie, vesicovaginale fistel, na
hysterectomie
2. Klinisch onderzoek
- abdomen: percussie en palpatie aantonen chronische urineretentie
- externe genitalien liesbreuk, phimosis, hydrocoele
- perineum en OL: sensibiliteit en motoriteit neurologische problemen
- PPA
Tonus + contractiekracht sluitspier
Prostaat: grootte, consistentie, noduli
- vrouw: gynaecologische houding
Externe genitalia
Objectivering vasalva gerelateerd urineverlies met urethrale mobiliteit
Prolaps
Bekkenbodem kracht en proprioceptie (Oxford grading scale)
3. Bijkomende onderzoeken (vaak niet noodzakelijk)
3.1.Mictiedagboek
- 3 dagen + 2 nachten
- tijdstip en mictievolumes per plasbeurt
- ongecontroleerd urineverlies of opmerkingen
- bijhouden vochtinname
- nadeel: niet altijd eenvoudig voor de patient
- normaal: < 8x plassen per dag en 0/1x per nacht met volumes 250-500ml
en totaal 1,5-2l/dag
, 3.2.Urine analyse
- dipstick
Witte bloedcelesterasen leukocyturie
Nitrieten bacteriurie
Peroxidase activiteit hematurie
pH, hematurie, proteinurie, glucosurie
- microscopie
morfologie RBC, cillinders, WBC, epitheelcellen, kristallen
- urinecultuur
langere wachttijd
identificatie ziektekiem + AB resistentieprofiel
aanvulling positieve dipstick
midstream vers of 4u in koelkast bewaard
3.3.Bloedname
- nierfunctie en ionogram bepalen impact op hogere urinewegen
- bij neurogene aandoening met risico beschadiging hogere urinewegen
- mannen PSA (vervangt nooit PPA)
3.4.Uroflowmetrie
- evaluatie stroomsnelheid urinestraal grafisch weergeven
Gecombineerde functie blaas (detrusorspiersamentrekking)
en blaashals/urethra (relaxatie)
150 ml vereist
3.5.Urodynamica (vullingscystometrie)
- gecombineerde meting intra-vesicale druk (Pves) en intra-abdominale druk
(Pabd)
Berekenen detrusordruk: Pdet = Pves – Pabd
Druk gegenereerd door contractie blaasspier
o Ongecontroleerde contractie = detrusor overactiviteit
- vullingscystometrie: blaas gevuld met fysiologisch water met specifieke
snelheid
- video-urodynamiek: contrastvloeistof in vullingsvloeistof
Rontgenbeelden vorm blaas, afsluiting blaashals, vesicouretrale reflux
- Electromyogram bekkenbodemspieren
- pressure-flow: uroflowmetrie aan einde van vullingscystometrie
Info contractiekracht blaas en mogelijke outflow obstructie
3.6.Beeldvorming
- transrectale echo prostaat
Indien operatie overwogen
Bij opstarten 5-alfa-reductaseremmers
, 3.7.Cystoscopie
- bij hematurie als alarmsymptoom (dus niet standaard bij initiele LUTS)
De overactieve blaas
- Urgency met/zonder ongecontroleerd urineverlies en nycturie
indien met = urgency-incontinentie
1. Etiologie
- idiopatisch
- toenemend met leeftijd
- associatie: obstructies lagere urinewegen (BPH) of neurologische aandoening
2. Diagnose
- anamnese: vullingssymptomen
Aandrang door prikkels, specifieke situaties of tijdens het verplaatsen naar
toilet
Sociaal invaliderend
Uitsluiten onderliggend neurologisch lijden
- mictiedagboek, urinedipstick, urinecultuur, urodynamisch onderzoek,
cystoscopie
3. Behandeling
3.1.Levensstijl maatregelen
- drinkgewoonten: vermijden koolzuur- of caffeine houdende dranken
- behandelen obstipatie, aanpassen tijdstip diuretica inname, bewegen en
gewichtsverlies
3.2.Blaastraining
- gedragstraining: progressieve capaciteitsverhoging blaas
3.3.Medicatie
3.3.1. Antimuscarinica
- inhibitie cholinerge mscarine receptoren thv blaasinnervatie relaxatie
blaasspier
- neveneffecten: droge mond, constipatie, geheugenstoornissen, oculaire
accomodatiestoornis
CONTRAINDICATIE: gesloten-hoek glaucoom
- oraal of transdermaal
- oxybutinine, solifenacine, tolterodine, fesoterodine, darifnacine, propiverine,
trospium
3.3.2. Beta-3 receptoragonietiologie
- rechtstreekse inhibitie adrenerge receptoren blaasspier
Urologische urgenties
- acute onbeheersbare pijnklachten nierkoliek of acute urinaire retentie
- orgaanbedreigende situaties torsio testis of parafimosis
- Levensbedreigende situaties urosepsis, trauma, Fournier, acute postrenale NI
Urologische alarmsymptomen
- Pijn, hematurie, koort aanvullend onderzoek
Urologische interventies
1. Drainage lagere urinewegen
- transurethrale verblijfssonde
Langer dan 3 dagen siliconenkatheter
Latex allergische reacties
Noodzaak langere periode? suprapubische katheter of intermittent
Belangrijke oorzaak nosocomiale infecties (urineweginfectie)
o >48u kolonisatie blaas met bacterien (geen noodzaak AB)
Obstructie macroscopische hematurie en acute urinaire retentie
2. Drainage hogere urinewegen
- bij obstructieve pyelonefritis/pyonefrose
- bij gestuwde nier met postrenaal nierfalen
- Dubbel J stent
Dunne hydrofiele katheter endoscopisch tussen nier en blaas
urine voorbij obstructie naar blaas
Algemene anesthesie
- nefrostomie
Percutane punctie nierbekken onder echo/CT
Lokale verdoving
Lagere urinaire tractus symptomen: LUTS
Inleiding
- Hogere urinewegen: nierkelken, nierbekken, ureters
- Lagere urinewegen: blaas, prostaat, urethra
Semeiologie
1. Anamnese
Vullingssymptomen Leidigingsproblemen Postmictiesymptomen
,moeite met ophouden Moeite met plassen Klachten na het plassen
irritatieve mictieklachten obstructieve
michtieklachten
- toegenomen frequentie - hesitatie - nadruppelen
- nycturie - intermittentie
- aandrang - Zwakke straal
- persmictie
- alarmsymptomen GEEN onderdeel van LUTS verdere diagnostiek
- inspanningsgebonden urineverlies = stressincontinentie
Vrouwen > mannen
Bij hoesten, niezen, lachen
Voorbeschiktheid: obesitas, obsterische VG, radicale prostatectomie
- Aandrangincontinentie
Onbeheersbare mictiedrang ongecontroleerd urineverlies
Overactieve blaas
- Gemengde incontinetie
Achterhalen dominante vorm behandelen
- continue incontinentie
Overloopincontinentie, chronische retentie, vesicovaginale fistel, na
hysterectomie
2. Klinisch onderzoek
- abdomen: percussie en palpatie aantonen chronische urineretentie
- externe genitalien liesbreuk, phimosis, hydrocoele
- perineum en OL: sensibiliteit en motoriteit neurologische problemen
- PPA
Tonus + contractiekracht sluitspier
Prostaat: grootte, consistentie, noduli
- vrouw: gynaecologische houding
Externe genitalia
Objectivering vasalva gerelateerd urineverlies met urethrale mobiliteit
Prolaps
Bekkenbodem kracht en proprioceptie (Oxford grading scale)
3. Bijkomende onderzoeken (vaak niet noodzakelijk)
3.1.Mictiedagboek
- 3 dagen + 2 nachten
- tijdstip en mictievolumes per plasbeurt
- ongecontroleerd urineverlies of opmerkingen
- bijhouden vochtinname
- nadeel: niet altijd eenvoudig voor de patient
- normaal: < 8x plassen per dag en 0/1x per nacht met volumes 250-500ml
en totaal 1,5-2l/dag
, 3.2.Urine analyse
- dipstick
Witte bloedcelesterasen leukocyturie
Nitrieten bacteriurie
Peroxidase activiteit hematurie
pH, hematurie, proteinurie, glucosurie
- microscopie
morfologie RBC, cillinders, WBC, epitheelcellen, kristallen
- urinecultuur
langere wachttijd
identificatie ziektekiem + AB resistentieprofiel
aanvulling positieve dipstick
midstream vers of 4u in koelkast bewaard
3.3.Bloedname
- nierfunctie en ionogram bepalen impact op hogere urinewegen
- bij neurogene aandoening met risico beschadiging hogere urinewegen
- mannen PSA (vervangt nooit PPA)
3.4.Uroflowmetrie
- evaluatie stroomsnelheid urinestraal grafisch weergeven
Gecombineerde functie blaas (detrusorspiersamentrekking)
en blaashals/urethra (relaxatie)
150 ml vereist
3.5.Urodynamica (vullingscystometrie)
- gecombineerde meting intra-vesicale druk (Pves) en intra-abdominale druk
(Pabd)
Berekenen detrusordruk: Pdet = Pves – Pabd
Druk gegenereerd door contractie blaasspier
o Ongecontroleerde contractie = detrusor overactiviteit
- vullingscystometrie: blaas gevuld met fysiologisch water met specifieke
snelheid
- video-urodynamiek: contrastvloeistof in vullingsvloeistof
Rontgenbeelden vorm blaas, afsluiting blaashals, vesicouretrale reflux
- Electromyogram bekkenbodemspieren
- pressure-flow: uroflowmetrie aan einde van vullingscystometrie
Info contractiekracht blaas en mogelijke outflow obstructie
3.6.Beeldvorming
- transrectale echo prostaat
Indien operatie overwogen
Bij opstarten 5-alfa-reductaseremmers
, 3.7.Cystoscopie
- bij hematurie als alarmsymptoom (dus niet standaard bij initiele LUTS)
De overactieve blaas
- Urgency met/zonder ongecontroleerd urineverlies en nycturie
indien met = urgency-incontinentie
1. Etiologie
- idiopatisch
- toenemend met leeftijd
- associatie: obstructies lagere urinewegen (BPH) of neurologische aandoening
2. Diagnose
- anamnese: vullingssymptomen
Aandrang door prikkels, specifieke situaties of tijdens het verplaatsen naar
toilet
Sociaal invaliderend
Uitsluiten onderliggend neurologisch lijden
- mictiedagboek, urinedipstick, urinecultuur, urodynamisch onderzoek,
cystoscopie
3. Behandeling
3.1.Levensstijl maatregelen
- drinkgewoonten: vermijden koolzuur- of caffeine houdende dranken
- behandelen obstipatie, aanpassen tijdstip diuretica inname, bewegen en
gewichtsverlies
3.2.Blaastraining
- gedragstraining: progressieve capaciteitsverhoging blaas
3.3.Medicatie
3.3.1. Antimuscarinica
- inhibitie cholinerge mscarine receptoren thv blaasinnervatie relaxatie
blaasspier
- neveneffecten: droge mond, constipatie, geheugenstoornissen, oculaire
accomodatiestoornis
CONTRAINDICATIE: gesloten-hoek glaucoom
- oraal of transdermaal
- oxybutinine, solifenacine, tolterodine, fesoterodine, darifnacine, propiverine,
trospium
3.3.2. Beta-3 receptoragonietiologie
- rechtstreekse inhibitie adrenerge receptoren blaasspier
