Werken met jongeren met vos
1. Wat wordt er bedoeld met vos?
1.1 Verontrusting
Verontrusting is een breed begrip. We spreken over verontrusting
wanneer:
- De ontwikkelingskansen van een minderjarige zijn bedreigd (vb.
jongere gaat weinig naar school).
- De (psychische, fysieke of seksuele) integriteit en veiligheid van de
minderjarige is aangetast (vb. een kind wordt geslagen).
Het begrip “verontrustende (of problematische) opvoedingssituaties
(VOS)” is een ruim kader. Het probleem situeert zich in de interactie
tussen kind en ouders binnen een bepaalde context. Het gaat over het
bredere domein van die situaties waarin hulpverleners, cliënten zelf zich
ongerust maken over de ontwikkeling en/of integriteit van een
minderjarige. Het kan zich uiten door te spijbelen, poging tot zelfdoding,
druggebruik, grensoverschrijdend gedrag tussen jongeren, verwaarlozing,
misbruik, geweld,… Mogelijke oorzaken kan zijn door de opvoeding,
persoonlijkheid of het gedrag van het kind, falen van de hulpverlening en
somatische oorzaken.
Een verontrustende en problematische opvoedingssituatie leunen dicht bij
elkaar aan. Een POS is een opvoedingssituatie waar nagenoeg als
perspectiefloos wordt ervaren. Een VOS hoeft niet altijd perspectiefloos te
zijn. Een situatie kan verontrustend zijn maar toch perspectief bieden. Een
situatie wordt perspectiefloos wanneer er weinig of geen, op vrijwilligheid
gebaseerde, hulpverleningsmogelijkheden kunnen aangeboden worden.
Volgens het decreet Integrale Jeugdhulp is er sprake van verontrusting
wanneer de ontwikkelingskansen van een minderjarige bedreigd zijn. Dat
kan het geval zijn als “de provisie-, protectie of participatierechten van
een minderjarige geschonden worden”. Maar ook als dit de psychische,
fysieke of seksuele integriteit van de minderjarige of één of meer
gezinsleden wordt aangetast. Een aantal begrippen:
- Provisierechten: het recht op toegang tot bepaalde voorzieningen en
diensten (onderwijs, gezondheidszorg)
- Protectierechten: het recht op bescherming tee-gen schadelijke
praktijken (bescherming tegen seksuele uitbuiting, mishandeling)
, - Participatierechten: het recht om gehoord te worden en eigen
beslissingsrecht (vrijheid voor eigen mening, vrijheid voor eigen
cultuur)
1.2 Volume van de V.O.S.
Er zijn verschillende dimensies die het volume bepalen aan de hand van
de volgende beschreven parameters:
- De breedte: vaak deelproblemen zoals ouder-kind relatie, materiele
situatie, school. Soms spreken ze van Multi probleemgezinnen of
gezinnen met meervoudige en complexe problemen.
- De hoogte: de ernst/acuut karakter van bepaalde probleemaspecten
van de opvoedingssituatie. Is in verband met het conflictgehalte van
de opvoedingssituatie dit kan met mensen of met de omgeving als
het botst.
- De lengte: het gaat over de voorgeschiedenis, hoelang de
problemen zich al voordoen. Falend of ontoereikende hulpverlening
tot nu toe.
1.3 Opvoedingssituatie
Wanneer is een opvoedingssituatie verontrustend, Kousemaker heeft een
ontwerp gemaakt met een indeling van opvoedingssituaties en
opvoedingsvragen:
De gewone opvoedingssituatie
Ouders zitten met vragen of problemen maar deze zijn over het algemeen
goed op te lossen. Ouders voelen zich bekwaam als opvoeder maar dit wil
niet zeggen dat ze geen nood hebben aan een behoefte of aan informatie
of steun. Die zoekt men in eerste instantie binnen eigen netwerk van
vrienden en familie, op internet, …
De opvoedingsspanning
Wanneer de opvoedingsproblemen niet meer zo eenvoudig zijn er
spanning ontstaat dan gaan de ouders opzoek naar raad of advies,
behoefte aan externe ondersteuning, ouders voelen zich onzeker of
schuldig.
De opvoedingscrisis
Wanneer de spanning verder oploopt kan de situatie escaleren, dan is er
sprake van een crisis in de opvoeding. De ouders kunnen de situatie niet
meer aan. Het gevoel van incompetentie neemt toe, men heeft geen
plezier meer aan het ouder zijn. Een crisis kan ontstaan door een
probleem die van buitenaf gebeurd is. Meestal komen de ouders een crisis
terug te boven door steun van deskundigen.
, De problematische opvoedingssituatie of opvoedingsnood
Er is sprake van complexe problemen die al over een langere periode
bestaan. Opvoeden is een bron van teleurstellingen en verdriet.
Casus cursus pagina 11
1.4 Onevenwicht tussen bedreigende en beschermde factoren
Een opvoedingssituatie wordt meestal problematische wanneer er een
negatieve balans, een onevenwicht is tussen enerzijds bedreigde factoren
en anderzijds beschermde factoren. We onderscheiden 3 categorieën van
factoren:
- Factoren in het kind/de jongere:
Een moeilijk of gemakkelijk temperament
Een zwakkere gezondheid of handicap
Een gebrek aan, of net het hebben van, voldoende sociale
vaardigheden
Vroeggeboorte, couveusekinderen
- Factoren met kenmerken van ouders/opvoeders:
Verslavingsproblematiek
Intra familiaal geweld
Spanningen, conflicten tussen de ouders
Te hoog gespannen verwachtingen
Psychische problematiek bij één of beide ouders
- Factoren in de omgeving:
Maatschappelijke discriminatie
Slechte behuizing, weinig speelruimte
Spanningen op het werk of werkloosheid
Isolement en gebrek aan sociale steun
Het is beste om steeds een analyse te maken bedreigde en beschermende
factoren kunnen doorwegen.
1.5 Ouderlijke opvoedingsstijlen
Wanneer hulpverlening opstart zal er dus steeds een analyse moeten
gemaakt worden van de opvoedingssituatie. Die opvoedingssituatie wordt
bepaald door verschillende factoren: temperament, eigen verleden en
persoonlijke opvattingen van ouders, temperament van de kinderen, de
context van de ouder-kinderrelatie. De ouderlijke opvoedingsstijlen wordt
gelicht en apart bekeken.
1. Wat wordt er bedoeld met vos?
1.1 Verontrusting
Verontrusting is een breed begrip. We spreken over verontrusting
wanneer:
- De ontwikkelingskansen van een minderjarige zijn bedreigd (vb.
jongere gaat weinig naar school).
- De (psychische, fysieke of seksuele) integriteit en veiligheid van de
minderjarige is aangetast (vb. een kind wordt geslagen).
Het begrip “verontrustende (of problematische) opvoedingssituaties
(VOS)” is een ruim kader. Het probleem situeert zich in de interactie
tussen kind en ouders binnen een bepaalde context. Het gaat over het
bredere domein van die situaties waarin hulpverleners, cliënten zelf zich
ongerust maken over de ontwikkeling en/of integriteit van een
minderjarige. Het kan zich uiten door te spijbelen, poging tot zelfdoding,
druggebruik, grensoverschrijdend gedrag tussen jongeren, verwaarlozing,
misbruik, geweld,… Mogelijke oorzaken kan zijn door de opvoeding,
persoonlijkheid of het gedrag van het kind, falen van de hulpverlening en
somatische oorzaken.
Een verontrustende en problematische opvoedingssituatie leunen dicht bij
elkaar aan. Een POS is een opvoedingssituatie waar nagenoeg als
perspectiefloos wordt ervaren. Een VOS hoeft niet altijd perspectiefloos te
zijn. Een situatie kan verontrustend zijn maar toch perspectief bieden. Een
situatie wordt perspectiefloos wanneer er weinig of geen, op vrijwilligheid
gebaseerde, hulpverleningsmogelijkheden kunnen aangeboden worden.
Volgens het decreet Integrale Jeugdhulp is er sprake van verontrusting
wanneer de ontwikkelingskansen van een minderjarige bedreigd zijn. Dat
kan het geval zijn als “de provisie-, protectie of participatierechten van
een minderjarige geschonden worden”. Maar ook als dit de psychische,
fysieke of seksuele integriteit van de minderjarige of één of meer
gezinsleden wordt aangetast. Een aantal begrippen:
- Provisierechten: het recht op toegang tot bepaalde voorzieningen en
diensten (onderwijs, gezondheidszorg)
- Protectierechten: het recht op bescherming tee-gen schadelijke
praktijken (bescherming tegen seksuele uitbuiting, mishandeling)
, - Participatierechten: het recht om gehoord te worden en eigen
beslissingsrecht (vrijheid voor eigen mening, vrijheid voor eigen
cultuur)
1.2 Volume van de V.O.S.
Er zijn verschillende dimensies die het volume bepalen aan de hand van
de volgende beschreven parameters:
- De breedte: vaak deelproblemen zoals ouder-kind relatie, materiele
situatie, school. Soms spreken ze van Multi probleemgezinnen of
gezinnen met meervoudige en complexe problemen.
- De hoogte: de ernst/acuut karakter van bepaalde probleemaspecten
van de opvoedingssituatie. Is in verband met het conflictgehalte van
de opvoedingssituatie dit kan met mensen of met de omgeving als
het botst.
- De lengte: het gaat over de voorgeschiedenis, hoelang de
problemen zich al voordoen. Falend of ontoereikende hulpverlening
tot nu toe.
1.3 Opvoedingssituatie
Wanneer is een opvoedingssituatie verontrustend, Kousemaker heeft een
ontwerp gemaakt met een indeling van opvoedingssituaties en
opvoedingsvragen:
De gewone opvoedingssituatie
Ouders zitten met vragen of problemen maar deze zijn over het algemeen
goed op te lossen. Ouders voelen zich bekwaam als opvoeder maar dit wil
niet zeggen dat ze geen nood hebben aan een behoefte of aan informatie
of steun. Die zoekt men in eerste instantie binnen eigen netwerk van
vrienden en familie, op internet, …
De opvoedingsspanning
Wanneer de opvoedingsproblemen niet meer zo eenvoudig zijn er
spanning ontstaat dan gaan de ouders opzoek naar raad of advies,
behoefte aan externe ondersteuning, ouders voelen zich onzeker of
schuldig.
De opvoedingscrisis
Wanneer de spanning verder oploopt kan de situatie escaleren, dan is er
sprake van een crisis in de opvoeding. De ouders kunnen de situatie niet
meer aan. Het gevoel van incompetentie neemt toe, men heeft geen
plezier meer aan het ouder zijn. Een crisis kan ontstaan door een
probleem die van buitenaf gebeurd is. Meestal komen de ouders een crisis
terug te boven door steun van deskundigen.
, De problematische opvoedingssituatie of opvoedingsnood
Er is sprake van complexe problemen die al over een langere periode
bestaan. Opvoeden is een bron van teleurstellingen en verdriet.
Casus cursus pagina 11
1.4 Onevenwicht tussen bedreigende en beschermde factoren
Een opvoedingssituatie wordt meestal problematische wanneer er een
negatieve balans, een onevenwicht is tussen enerzijds bedreigde factoren
en anderzijds beschermde factoren. We onderscheiden 3 categorieën van
factoren:
- Factoren in het kind/de jongere:
Een moeilijk of gemakkelijk temperament
Een zwakkere gezondheid of handicap
Een gebrek aan, of net het hebben van, voldoende sociale
vaardigheden
Vroeggeboorte, couveusekinderen
- Factoren met kenmerken van ouders/opvoeders:
Verslavingsproblematiek
Intra familiaal geweld
Spanningen, conflicten tussen de ouders
Te hoog gespannen verwachtingen
Psychische problematiek bij één of beide ouders
- Factoren in de omgeving:
Maatschappelijke discriminatie
Slechte behuizing, weinig speelruimte
Spanningen op het werk of werkloosheid
Isolement en gebrek aan sociale steun
Het is beste om steeds een analyse te maken bedreigde en beschermende
factoren kunnen doorwegen.
1.5 Ouderlijke opvoedingsstijlen
Wanneer hulpverlening opstart zal er dus steeds een analyse moeten
gemaakt worden van de opvoedingssituatie. Die opvoedingssituatie wordt
bepaald door verschillende factoren: temperament, eigen verleden en
persoonlijke opvattingen van ouders, temperament van de kinderen, de
context van de ouder-kinderrelatie. De ouderlijke opvoedingsstijlen wordt
gelicht en apart bekeken.
