Samenvatting - Juridische dienstverlening

SAMENVATTING EXAMEN
DECEMBER 2025 – 2026 –
JURIDISCHE
DIENSTVERLENING
HOOFDSTUK 1 – ALGEMEEN SOCIAAL RECHT EN ACTUALITEIT

1.1 KORTE ALGEMENE INLEIDING EN HERHALING

Wat is recht ?
 Recht is opgelegd en samengesteld door de samenleving
 Het is afdwingbaar: Recht moet afgedwongen zijn
 Het is om de maatschappij te ordenen
 Wij hebben een belangrijke rol om de mensen te wijzen dat ze rechten
hebben maar ook om rechten af te dwingen

Onafhankelijke rechterlijke macht
In een rechtsstaat moet er een onafhankelijke rechterlijke macht aanwezig zijn

= een persoon die tussenkomst na aanhouding

Bijvoorbeeld: Amerika – Dat gebeurd niet bij de kwestie van ICE en als er een
onafhankelijke rechterlijke macht tussenkomt, moet die doen wat Trump zegt

Onderzoeksrechter
Politie mag een persoon 48 uur vasthouden, maar de onderzoeksrechter beslist
of die de persoon mag aanhouden

Onderzoeksrechter mag ook beslissen of er een huiszoeking plaatsvindt (ook
telefoons aftappen enz.)

Grondrecht en mensenrechten
Vrije meningsuiting is een belangrijk grondrecht

 Je moet je mening kunnen uiten
Bijvoorbeeld: Je hebt een mening over Israël en je protesteert, maar
alsnog wordt je opgepakt

Folteringsverbond mag ook niet

Je moet rechten hebben en daarvoor kunnen opkomen.

 Je moet op macht altijd een beperking zetten
 Dat is belangrijk in een rechtstaat

,SOCIAAL RECHT
Bestaat uit arbeidsrecht en sociale zekerheidsrecht

Arbeidsrecht
Wie valt daaronder:

 Mensen met een arbeidsovereenkomst
o Je verricht arbeid tegen loon onder gezag
o Je krijgt een aantal voordelen bij deze arbeidsovereenkomst
 Minimumloon
 Opzeg tijden
 Ziekte uitkering…
 Zelfstandigen
Staat hier tegenover
o Krijgt een vergoeding , maar niet onder iemands gezag
o Moet minder belastingen en sociale zekerheid betalen
MAAR krijgt er ook minder voor terug

Veel meer jobs die eerst werknemersjobs waren zijn nu zelfstandigen geworden

WANT dat is veel voordeliger voor de werkgever

 Kan voordelen hebben voor de werknemer
Bijvoorbeeld: je wordt meer betaald, minder belastingen
 MAAR niet voor iedereen een voordeel
Bijvoorbeeld: Stel je hebt gezondheidsproblemen, je hebt geen job
zekerheid
 Vraag die je, je altijd moet stellen: Is het wel een zelfstandigen? EN is het
een echte zelfstandigen?
WAAROM: Bij schijnzelfstandigen kan je dat wel aanvechten in voordeel
van je cliënt

Verschil tussen burgerlijk recht en arbeidsrecht

Burgerlijk recht

 Vertrekt van het idee dat partijen gelijk zijn en vrij contracten sluiten.
 je bent zelf verantwoordelijk voor je inkomen
 wie zijn contract verliest of opzegt, verliest ook zijn inkomen
 weinig bescherming tegen ontslag
 geen automatische inkomensgarantie
 Gevolg: onzekerheid, vooral voor wie economisch zwakker staat

Zelfstandigen vallen onder dit recht

MAAR wel deels onder het sociale zekerheidsrecht

Bijvoorbeeld: pensioen (zelfstandigenstelsel), ziekte- en invaliditeitsverzekering
(beperkter), faillissementsuitkering / overbruggingsrecht, gezinsbijslag




2

, DUS: zelfstandigen vallen onder het burgerlijk recht voor werk en onder sociale
zekerheid (apart stelsel) voor bescherming

Arbeidsrecht

Vertrekt van het idee dat de werknemer zwakker staat dan de werkgever en dus
bescherming nodig heeft.

 Daarom focust arbeidsrecht op bescherming, via twee grote pijlers:

1. Vastheid van betrekking

= bescherming tegen ontslag

 ontslag kan niet zomaar
 opzegtermijnen of -vergoedingen
 regels rond dringende reden
 collectief ontslag streng gereglementeerd
 Doel: werkzekerheid, niet zomaar op straat kunnen gezet worden.

2. Gewaarborgd inkomen

= bescherming van het loon

 loonbescherming (tijdstip, inhoud, minimumloon)
 gewaarborgd loon bij ziekte
 uitkeringen bij werkloosheid, ziekte, pensioen (via sociale zekerheid)
 Doel: inkomenszekerheid, ook bij tegenslag.

Sociale zekerheidsrecht
Directe financiële bescherming tegen de belangrijkste inkomensbedreigende
risico’s

Zoals ouderdom, ziekte en werkloosheid

 Onderverdeeld in sociale verzekeringen en bijstandsregelingen

Sociale verzekeringen Bijstandsregelingen
Doel Zorgen voor een eventueel Een minimum regeling voor
vervangend inkomen of wie niet van de sociale
tussenkomst in kosten wanneer verzekeringen kan genieten
iemand een sociaal risico loopt
(bv. ziekte, werkloosheid,
ouderdom).
Via welke Inkomen vervangende Forfaitaire
voorzieninge uitkeringen minimumbedragen
n
 Pensioenen  Leefloon
 Werkloosheidsuitkeringen  Gewaarborgde
 Arbeidsongeschiktheidsuitker gezinsbijslagen
ing  Inkomensgarantie voor
bejaarden


3

, = loongekoppeld  Tegemoetkomingen voor
gehandicapte
Inkomensaanvullende
uitkeringen
 Gezinsbijslagen
 Ziektekosten
= forfaitair (vast bedrag)
Basisvoorwa Verzekerd zijn Behoeftig zijn
arde
Opbouw Professioneel Eenheidsstelsel
= dat sociale rechten worden = dat er geen professionele
opgebouwd via beroepsactiviteit en opbouw is en dat iedereen
betaling van sociale bijdragen. onder hetzelfde systeem valt.
Financiering Sociale bijdragen Belastingen
Aangevuld met belastingen
Plaats in het Kern Residuaire of aanvullende
systeem werking
= De basis van sociale bescherming
Dit wordt pas toegepast nadat
(eerste vangnet)
andere rechten zijn uitgeput
(laatste vangnet)

1.2 DE ACTIEVE WELVAARTSTAAT


TRADITIONELE WELVAARTSTAAT
Er werd vertrokken van de vaststelling dat de traditionele welvaartstaat botste:

 op de vergrijzing
 op de vervrouwelijking van de arbeidsmarkt
 op de maatschappelijke individualisering
 op de omschakeling van een industriële naar een “informationele”
diensteneconomie.

Het oude beleid was niet goed want :
 uitkeringen golden als de kern van de oplossingen inzake kansarmoede,
bestaansonzekerheid,…
o met anderen woorden: geen focus op werk, opleiding en activering
o een “passieve” benadering dus
 Men bood enkel materiële troost, geen nieuwe kansen
 Men creëerde een sociaal vangnet dat eerder een inactiviteitsval was.
o Werken leverde financieel weinig voordeel open mensen in
uitkeringen bleven.

Dergelijk beleid bleek :
Sociaal nefast (op macro- en microniveau)



4