Rechten van de mens
Samenvatting Boek
HOOFDSTUK 1: ALGEMENE BEGINSELEN EN GRONDSLAGEN VAN DE RECHTEN VAN DE MENS
1.INLEIDING
Afhankelijk van de benadering zal de term anders worden ingevuld.
🡪 Toch bestaat er een gemeenschappelijke, overkoepelende noemer die het begrip herleidt tot ‘rechten eigen aan
het mens-zijn’.ten wil
2.MENSENRECHTEN: EEN BEGRIP
2.1 DEFINITIE
Mensenrechten
= fundamentele waarden die niet mogen worden aangetast – noch door de staat, noch door andere individuen – en
die aan mensen, ongeacht geslacht, huidskleur, ras, godsdienstige overtuiging en rijkdom, omwille van hun
‘menselijke waardigheid’ rechten toekennen.
🡪 Deze menselijke waardigheid heeft tot gevolg dat mensenrechten niet worden toegewezen, maar dat men ze als
mens eenvoudigweg bezit.
🡪 Iedereen geniet dezelfde rechten omwille van het louter feit mens te zijn.MAAR de praktijk wijst uit dat dit vaak
niet het geval is.
● Vb. de internationaal erkende gelijkheid van man en vrouw.
Individuen zijn niet langer de enige actoren op internationaal vlak die mensenrechten kunnen inroepen, ook groepen
van mensen of rechtspersonen kunnen zich beroepen op mensenrechten.
● vb. recht op zelfbeschikking van een bevolkingsgroep
● vb. ondernemingen genieten bescherming tegen onrechtmatige invallen in bedrijfsruimtes (artikel 8 EVRM).
🡪 Niet alle mensenrechten lenen zich echter tot een dergelijke oefening.
● vb. het recht om niet gefolterd te worden.
2.2 DE AARD VAN MENSENRECHTEN
Mensenrechten genieten vaak een bijzondere status in het recht.
Wat maakt deze rechten zo verschillend van andere rechten?
1. Nauwer verweven met de politiek.
2. Juridische verschillen met betrekking tot de manier waarop mensenrechten worden toegepast.
Mensenrechten worden in het internationaal recht vaak erkend via verdragen.
🡪 verschillen op sommige vlakken echter van de klassieke internationale verdragen ten gevolge van de eigenheid
van mensenrechten:
1) Mensenrechtenverdragen zijn opgesteld ten dienste van het algemeen belang
🡪 deze verdragen zijn eerder gericht naar het creëren van staatsplichten ten opzichte van het individu,
, waardoor het principe van wederkerigheid tussen staten slechts een kleine rol speelt.
2) De verdragspartijen zijn de voornaamste schenders van mensenrechten.
3) Staten spelen een voorname rol in procedures die ertoe gericht zijn toezicht te houden op de toepassing van
desbetreffende mensenrechtenverdragen.
4) In dergelijke mensenrechtenverdragen komen de staten onderling overeen mensenrechten niet te schenden
en dragen zichzelf op elkaar in het oog te houden
Door het bijzondere karakter -> heeft het tot gevolg dat er bijvoorbeeld een onderscheid wordt gemaakt in de
toelaatbaarheid van voorbehouden of reserves bij multilaterale verdragen.
Voorbehouden/reserves:
= een unilaterale handeling die wanner een staat een verdrag ondertekent, bekrachtigd, aanvaardt, goedkeurt of
daartoe toetreedt, hem de mogelijkheid geeft het reecht rechtsgevolg van één of een aantal bepalingen van het
verdrag in de toepassing met betrekking tot deze staat uit te sluiten of te wijzigen.
Volgens het Weens Verdragenverdrag (1969) moet elk voorbehoud aan 2 voorwaarden voldoen om bindend en
tegenwerpelijk te zijn:
a. Het voorbehoud mag niet ongeldig zijn
b. Het moet aanvaard worden door de andere verdragspartijen
Artikel 19 (c) stelt dat een voorbehoud mag geformuleerd worden, tenzij de reserve onverenigbaar is met het
voorwerp en het doel van het verdrag.
🡪 mag het voorwerp van het verdrag niet uithollen.
De ILC (International Law Commission) stelt dat in het geval van een voorbehoud bij een mensenrechtenverdrag er
onder andere rekening gehouden moet worden met de ondeelbaarheid, onderlinge afhankelijkheid en verwevenheid
van de rechten in het verdrag.
Meningsverschillen: over toepassing van bepalign weens verdrag
- Het VN-Mensenrechtencomité is van mening dat het Weens Verdragenverdrag niet al standaard dient voor de
regeling van voorbehouden bij mensenrechtenverdragen
- Alain pellet aangesteld door ILC was van oordeel dat ondanks de verschillende larakters, de bepalingen wel
algemeen van toepassing zijn
- vb. de reserves gemaakt bij het Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen
(CEDAW).
🡪 de vraag kan gesteld worden of deze voorbehouden, die ertoe strekken vrouwen verschillende van de aan
de mannen erkende rechten te ontnemen, het mensenrechtenverdrag uiteindelijk niet volledig uithollen.
Illustratie’s van het bijzonder karakter van mensenrechtenverdragen:
Een ander onderscheid dat voortvloeit uit het bijzonder karakter van mensenrechtenverdragen = opzegging en
terugtrekking van staten bij verdragen
1. Opzegging/terugtrekking:
Artikel 54-56 Weens Verdragenverdrag.
⮚ Kan gebeuren in overeenkomst met de bepalingen van het desbetreffende verdrag wanneer deze daarin voorziet
of wanneer de overige verdragsstaten daarmee instemmen
o Wanneer het verdrag geen bepaling bevat aangaande zijn beëindiging, kan het niet worden opgezegd of
teruggetrokken
Het is echter niet helemaal duidelijk of deze bepalingen tevens van toepassing zijn op mensenrechtenverdragen.
🡪 Het VN-Mensenrechtencomité heeft immers het standpunt ingenomen dat staten het IVBPR niet kunnen
opzeggen (IVBPR bevat geen bepaling aangaande opzegging).
c. Wanneer er bij de opstelling van het mensenrechtenverdrag geen specifieke bepaling
hieromtrent werd ingelast, hadden de opstellers niet de intentie deze mogelijkheid te
, voorzien.
d. Indien er toch dergelijke bepaling werd voorzien, wordt de opzegging van het
mensenrechtenverdrag wel als mogelijkheid voorzien.
2. Statenopvolging:
= Wanneer een staat uiteenvalt of wanneer een entiteit zich succesvol afsplitst van een bestaande staat.
🡪 ‘clean slate’-beginsel: de nieuwe staat moet eerst de wil uiten om zich door deze verplichtingen te laten.
o De algemene regel van toepassing bij statenopvolging inzake verdragen houdt in dat een nieuwe staat niet
automatisch gebonden is door verdragen aangegaan door de voorganger
🡪 UITZONDERING: mensenrechtenverdragen
▪ Het mensenrechtencomité bepaalde immers in general comment (nr 26) dat: “ once people are
accorded the protection of the rights under the covenant, such protection devolves with territory
and continues to belong to them, notwithstanding change in government of the state party,
including dismemberment in more than one state or state succession or any subsequent action of
the state party designed to divest them of the rights guaranteed by the government”
▪ Mensenrechtenverdragen houden immers geen rechtstreekse belangen voor staten in, maar de
rechten vervat in dergelijke verdragen zijn van toepassing op de burgers van een staat.
▪ Sommige mensenrechten behoren tot de categorie van jus cogens-normen, waardoor ze
eveneens een bijzondere status ten aanzien van andere rechten toegewezen krijgen.
🡪regels van dwingend recht of jus cogens bestaan uit:
1) normen die van zulk doorslaggevend belang zijn voor de bescherming van de belangen van
de internationale gemeenschap als een geheel, dat iedere staat erdoor gebonden wordt,
ongeacht zijn instemming, en daarvan nimmer mag afwijken.
= erga omnes-verplichtingen
▪ In barcelona traction-zaak en in de furundzija-zaak omschrijft het int. Gerechtshof en
int. Joegoslavië tribunaal wat ze onder erga omnes verplichtingen bedoelen
vb. verbod op genocide, piraterij, slavernij en foltering.
🡪 gevolg jus cogens = Regels die daarmee in strijd zijn, zijn nietig.
Ingrijpen door een andere staat bij mensenrechtenschendingen?
Bij grootschalige mensenrechtenschendingen die in een staat begaan zijn, kunnen andere staten een
rechtsvordering instellen tegen de eerste staat met de bedoeling de schending ongedaan te maken. Dit zal niet als
een ongeoorloofde inmenging in de interne aangelegenheden beschouwd worden.
- Volgens VN-handvest zijn de interne aangelegenheden van een staat beschermd tegen inmenging van andere
staten of organisaties
🡪 Kan in dergelijke gevallen ook gebruik van geweld gemaakt worden?
Dit kan slechts in 2 gevallen rechtmatig volgens het VN-Handvest: (soms 3 de mogelijkheid)
1. Als het toegelaten is door de VN-Veiligheidsraad
2. Ingeval van individuele of collectieve zelfverdediging
3. Humanitaire interventie -> concept = zeer gecontesteerd! (= discussie is mogelijk)
o Zou zich baseren op een gewoonterechtelijke regel die humanitaire interventie zou toelaten
o Humanitaire int. = het gewapend ingrijpen (door een andere staat) in gevallen waarin een staat zich
binnen zij eigen grenzen schuldig maakt aan grootschalige schending van de rechten van de mens en de
veiligheidsraad niet optreedt
o Het geweten van de mensheid wordt dan op zodanige manier geschokt dat ingrijpen geoorloofd wordt
⮚ concept = zeer gecontesteerd!
, o Omdat het in het verleden aanleiding heeft gegeven tot vele misbruiken waardoor aan het einde van 20 ste
eeuw een nieuw concept werd ontwikkeld: “responsibility to protect” of “R2P”
o Bestaat uit een responsibility to prevent, react and rebuild
o Kan slechts worden ingeroepen in een beperkt aantal gevallen zoals genocide, etnische zuiveringen,
oorlogsmisdaden, misdaden tegen de mensheid,...
Samenvatting Boek
HOOFDSTUK 1: ALGEMENE BEGINSELEN EN GRONDSLAGEN VAN DE RECHTEN VAN DE MENS
1.INLEIDING
Afhankelijk van de benadering zal de term anders worden ingevuld.
🡪 Toch bestaat er een gemeenschappelijke, overkoepelende noemer die het begrip herleidt tot ‘rechten eigen aan
het mens-zijn’.ten wil
2.MENSENRECHTEN: EEN BEGRIP
2.1 DEFINITIE
Mensenrechten
= fundamentele waarden die niet mogen worden aangetast – noch door de staat, noch door andere individuen – en
die aan mensen, ongeacht geslacht, huidskleur, ras, godsdienstige overtuiging en rijkdom, omwille van hun
‘menselijke waardigheid’ rechten toekennen.
🡪 Deze menselijke waardigheid heeft tot gevolg dat mensenrechten niet worden toegewezen, maar dat men ze als
mens eenvoudigweg bezit.
🡪 Iedereen geniet dezelfde rechten omwille van het louter feit mens te zijn.MAAR de praktijk wijst uit dat dit vaak
niet het geval is.
● Vb. de internationaal erkende gelijkheid van man en vrouw.
Individuen zijn niet langer de enige actoren op internationaal vlak die mensenrechten kunnen inroepen, ook groepen
van mensen of rechtspersonen kunnen zich beroepen op mensenrechten.
● vb. recht op zelfbeschikking van een bevolkingsgroep
● vb. ondernemingen genieten bescherming tegen onrechtmatige invallen in bedrijfsruimtes (artikel 8 EVRM).
🡪 Niet alle mensenrechten lenen zich echter tot een dergelijke oefening.
● vb. het recht om niet gefolterd te worden.
2.2 DE AARD VAN MENSENRECHTEN
Mensenrechten genieten vaak een bijzondere status in het recht.
Wat maakt deze rechten zo verschillend van andere rechten?
1. Nauwer verweven met de politiek.
2. Juridische verschillen met betrekking tot de manier waarop mensenrechten worden toegepast.
Mensenrechten worden in het internationaal recht vaak erkend via verdragen.
🡪 verschillen op sommige vlakken echter van de klassieke internationale verdragen ten gevolge van de eigenheid
van mensenrechten:
1) Mensenrechtenverdragen zijn opgesteld ten dienste van het algemeen belang
🡪 deze verdragen zijn eerder gericht naar het creëren van staatsplichten ten opzichte van het individu,
, waardoor het principe van wederkerigheid tussen staten slechts een kleine rol speelt.
2) De verdragspartijen zijn de voornaamste schenders van mensenrechten.
3) Staten spelen een voorname rol in procedures die ertoe gericht zijn toezicht te houden op de toepassing van
desbetreffende mensenrechtenverdragen.
4) In dergelijke mensenrechtenverdragen komen de staten onderling overeen mensenrechten niet te schenden
en dragen zichzelf op elkaar in het oog te houden
Door het bijzondere karakter -> heeft het tot gevolg dat er bijvoorbeeld een onderscheid wordt gemaakt in de
toelaatbaarheid van voorbehouden of reserves bij multilaterale verdragen.
Voorbehouden/reserves:
= een unilaterale handeling die wanner een staat een verdrag ondertekent, bekrachtigd, aanvaardt, goedkeurt of
daartoe toetreedt, hem de mogelijkheid geeft het reecht rechtsgevolg van één of een aantal bepalingen van het
verdrag in de toepassing met betrekking tot deze staat uit te sluiten of te wijzigen.
Volgens het Weens Verdragenverdrag (1969) moet elk voorbehoud aan 2 voorwaarden voldoen om bindend en
tegenwerpelijk te zijn:
a. Het voorbehoud mag niet ongeldig zijn
b. Het moet aanvaard worden door de andere verdragspartijen
Artikel 19 (c) stelt dat een voorbehoud mag geformuleerd worden, tenzij de reserve onverenigbaar is met het
voorwerp en het doel van het verdrag.
🡪 mag het voorwerp van het verdrag niet uithollen.
De ILC (International Law Commission) stelt dat in het geval van een voorbehoud bij een mensenrechtenverdrag er
onder andere rekening gehouden moet worden met de ondeelbaarheid, onderlinge afhankelijkheid en verwevenheid
van de rechten in het verdrag.
Meningsverschillen: over toepassing van bepalign weens verdrag
- Het VN-Mensenrechtencomité is van mening dat het Weens Verdragenverdrag niet al standaard dient voor de
regeling van voorbehouden bij mensenrechtenverdragen
- Alain pellet aangesteld door ILC was van oordeel dat ondanks de verschillende larakters, de bepalingen wel
algemeen van toepassing zijn
- vb. de reserves gemaakt bij het Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen
(CEDAW).
🡪 de vraag kan gesteld worden of deze voorbehouden, die ertoe strekken vrouwen verschillende van de aan
de mannen erkende rechten te ontnemen, het mensenrechtenverdrag uiteindelijk niet volledig uithollen.
Illustratie’s van het bijzonder karakter van mensenrechtenverdragen:
Een ander onderscheid dat voortvloeit uit het bijzonder karakter van mensenrechtenverdragen = opzegging en
terugtrekking van staten bij verdragen
1. Opzegging/terugtrekking:
Artikel 54-56 Weens Verdragenverdrag.
⮚ Kan gebeuren in overeenkomst met de bepalingen van het desbetreffende verdrag wanneer deze daarin voorziet
of wanneer de overige verdragsstaten daarmee instemmen
o Wanneer het verdrag geen bepaling bevat aangaande zijn beëindiging, kan het niet worden opgezegd of
teruggetrokken
Het is echter niet helemaal duidelijk of deze bepalingen tevens van toepassing zijn op mensenrechtenverdragen.
🡪 Het VN-Mensenrechtencomité heeft immers het standpunt ingenomen dat staten het IVBPR niet kunnen
opzeggen (IVBPR bevat geen bepaling aangaande opzegging).
c. Wanneer er bij de opstelling van het mensenrechtenverdrag geen specifieke bepaling
hieromtrent werd ingelast, hadden de opstellers niet de intentie deze mogelijkheid te
, voorzien.
d. Indien er toch dergelijke bepaling werd voorzien, wordt de opzegging van het
mensenrechtenverdrag wel als mogelijkheid voorzien.
2. Statenopvolging:
= Wanneer een staat uiteenvalt of wanneer een entiteit zich succesvol afsplitst van een bestaande staat.
🡪 ‘clean slate’-beginsel: de nieuwe staat moet eerst de wil uiten om zich door deze verplichtingen te laten.
o De algemene regel van toepassing bij statenopvolging inzake verdragen houdt in dat een nieuwe staat niet
automatisch gebonden is door verdragen aangegaan door de voorganger
🡪 UITZONDERING: mensenrechtenverdragen
▪ Het mensenrechtencomité bepaalde immers in general comment (nr 26) dat: “ once people are
accorded the protection of the rights under the covenant, such protection devolves with territory
and continues to belong to them, notwithstanding change in government of the state party,
including dismemberment in more than one state or state succession or any subsequent action of
the state party designed to divest them of the rights guaranteed by the government”
▪ Mensenrechtenverdragen houden immers geen rechtstreekse belangen voor staten in, maar de
rechten vervat in dergelijke verdragen zijn van toepassing op de burgers van een staat.
▪ Sommige mensenrechten behoren tot de categorie van jus cogens-normen, waardoor ze
eveneens een bijzondere status ten aanzien van andere rechten toegewezen krijgen.
🡪regels van dwingend recht of jus cogens bestaan uit:
1) normen die van zulk doorslaggevend belang zijn voor de bescherming van de belangen van
de internationale gemeenschap als een geheel, dat iedere staat erdoor gebonden wordt,
ongeacht zijn instemming, en daarvan nimmer mag afwijken.
= erga omnes-verplichtingen
▪ In barcelona traction-zaak en in de furundzija-zaak omschrijft het int. Gerechtshof en
int. Joegoslavië tribunaal wat ze onder erga omnes verplichtingen bedoelen
vb. verbod op genocide, piraterij, slavernij en foltering.
🡪 gevolg jus cogens = Regels die daarmee in strijd zijn, zijn nietig.
Ingrijpen door een andere staat bij mensenrechtenschendingen?
Bij grootschalige mensenrechtenschendingen die in een staat begaan zijn, kunnen andere staten een
rechtsvordering instellen tegen de eerste staat met de bedoeling de schending ongedaan te maken. Dit zal niet als
een ongeoorloofde inmenging in de interne aangelegenheden beschouwd worden.
- Volgens VN-handvest zijn de interne aangelegenheden van een staat beschermd tegen inmenging van andere
staten of organisaties
🡪 Kan in dergelijke gevallen ook gebruik van geweld gemaakt worden?
Dit kan slechts in 2 gevallen rechtmatig volgens het VN-Handvest: (soms 3 de mogelijkheid)
1. Als het toegelaten is door de VN-Veiligheidsraad
2. Ingeval van individuele of collectieve zelfverdediging
3. Humanitaire interventie -> concept = zeer gecontesteerd! (= discussie is mogelijk)
o Zou zich baseren op een gewoonterechtelijke regel die humanitaire interventie zou toelaten
o Humanitaire int. = het gewapend ingrijpen (door een andere staat) in gevallen waarin een staat zich
binnen zij eigen grenzen schuldig maakt aan grootschalige schending van de rechten van de mens en de
veiligheidsraad niet optreedt
o Het geweten van de mensheid wordt dan op zodanige manier geschokt dat ingrijpen geoorloofd wordt
⮚ concept = zeer gecontesteerd!
, o Omdat het in het verleden aanleiding heeft gegeven tot vele misbruiken waardoor aan het einde van 20 ste
eeuw een nieuw concept werd ontwikkeld: “responsibility to protect” of “R2P”
o Bestaat uit een responsibility to prevent, react and rebuild
o Kan slechts worden ingeroepen in een beperkt aantal gevallen zoals genocide, etnische zuiveringen,
oorlogsmisdaden, misdaden tegen de mensheid,...
