INTERNATIONAAL RECHT I
Alpha Daye Diallo - VUB
ACADEMIEJAAR 2025-26
Gedoceerd door Prof Dr. Stefaan Smis
INHOUDSOPGAVE
Internationaal recht I .................................................................................................................... 1
Hoofdstuk 1: Inleiding: Wat is het internationaal publiekrecht? ........................................................... 3
Basiskenmerken van het internationaal recht ................................................................................. 4
Geschiedenis ................................................................................................................................ 6
Hoofdstuk 2: Casussen ................................................................................................................... 10
Stappen bij het oplossen van een casus – Theorie ......................................................................... 10
Stappen bij het oplossen van een casus – Praktijk ......................................................................... 12
Hoofdstuk 3: Bronnen van het internationaal recht ........................................................................... 14
Internationaal gewoonterecht ...................................................................................................... 14
Verdragen ................................................................................................................................... 19
Algemene rechtsbeginselen ......................................................................................................... 20
Rechtspraak en rechtsleer ........................................................................................................... 21
Besluiten van internationale organisaties ..................................................................................... 22
Eenzijdige handelingen en verklaringen ........................................................................................ 24
Ius cogens en verplichtingen erga omnes ..................................................................................... 26
Hoofdstuk 4: Verdragenrecht + Belgische verdragspraktijk ................................................................ 28
Belangrijke bronnen van het verdragenrecht ................................................................................. 28
Structuur van een verdrag ............................................................................................................ 30
Totstandkoming van verdragen .................................................................................................... 30
Soorten verdragen ....................................................................................................................... 31
Systeem in België ........................................................................................................................ 32
Algemeen Verdragenrecht ........................................................................................................... 35
Toepassing van verdragen ............................................................................................................ 39
interpretatie van een verdrag........................................................................................................ 40
Opschorting/ beëindiging van verdragen ....................................................................................... 41
Hoofdstuk 5: Subjecten van het internationaal recht......................................................................... 44
Staten ......................................................................................................................................... 44
Niet-statelijke collectiviteiten ...................................................................................................... 44
Staten ......................................................................................................................................... 47
Hoofdstuk 6: Aansprakelijkheidsrecht............................................................................................ 107
Inleiding: Aansprakelijkheid in het internationaal recht................................................................ 107
Aansprakelijkheid van staten ..................................................................................................... 107
Aansprakelijkheid van internationale organisaties....................................................................... 111
Aansprakelijkheid van individuen ............................................................................................... 112
Alpha Daye Diallo - VUB
1
, Hoofdstuk 7: Geschillenbeslechting .............................................................................................. 115
Inleiding: ................................................................................................................................... 115
Eenzijdige handelingen door staten ............................................................................................ 115
Geschillenregeling..................................................................................................................... 117
Hoofdstuk 8: Doorwerking van internationaal recht in de nationale rechtsorde ................................ 125
Inleiding: Doorwerking van het internationaal recht ..................................................................... 125
Belgisch systeem van geldigheid en voorrang.............................................................................. 127
Instrumenten van doorwerking ................................................................................................... 133
Nuttige info:
è ITR = internationaal recht
è Mbz= minister buitenlandse zaken
è Open bolletjes = vaak voorbeelden, verdere uitleg van termen en/of van cassusen)
Alpha Daye Diallo - VUB
2
,HOOFDSTUK 1: INLEIDING: WAT IS HET INTERNATIONAAL PUBLIEKRECHT?
Wat is internationaal publiekrecht? <-> (nationaal recht -> verticale verhouding)
è Het recht dat de verhoudingen tussen staten regelt -> horizontale verhouding
è De staten liggen centraal -> nemen volwaardig deel mee in het ITR
Er zijn ook andere actoren die rechtspersoonlijkheid krijgen in het ITR en op die manier de mogelijkheid
krijgen om ook deel te nemen in het ITR.
o Internationale organisaties
Het ITR is een “inter”staatsrecht -> dus wat tussen staten en niet wat zich binnen de staten voordoet
è ITR heeft invloed op de nationale rechtsorde
o Het is niet zo dat ITR irrelevant wordt binnen de nationale rechtsorde
o Er is een doorwerking van ITR in de nationale rechtsorde
Vb. mensenrechten die beschermd worden op internationaal niveau, -> men kan
roepen op die rechten op nationaal niveau
Het ITR is een recht dat een zeer breed domein betrekt: van recht rond mensenrechten tot milieurecht,
internationaal belastingrecht, stukken van arbeids- en sociaalrecht, diplomatiek recht, transport,
oorlogsrecht, etc.
è Alle rechten op nationaal niveau hebben vaak ook een vertaling op internationaal niveau
Verschillende termen worden gebruikt om naar het ITR te verwijzen
è Vaak zegt men het ITR-publiekrecht om echt te verwijzen naar het recht tussen staten
Wat is het ITR-publiekrecht niet?
Het is niet het vreemde recht
è Dus niet de Duitse, Franse of VS recht
è Ook niet wanneer men in het Belgisch recht vreemd recht hebben
o Bv. Man uit Yemen die meerdere vrouwen die in België naar de ambtenaar van de
burgerlijke stand en vraagt om met alle vrouwen te mogen trouwen. Het recht van Yemen
en sommige regels uit België gaan zeggen welk recht van toepassing zal zijn. Het is niet
het ITR-publiekrecht
o Bij de persoon van nationaliteit X worden de regels van het land waarvan de persoon
komt er waar hij verblijft toegepast. -> Dit is ook het internationaal privaatrecht
Wat is het ITR-publiekrecht wel?
Alpha Daye Diallo - VUB
3
, o Bv. België kan afspraken maken zodat de Duitsers onze havens kunnen gebruiken en dat
zou leiden totdat de Duitsers investeren in onze havens als zoiets besproken wordt. Dit is
dan een voorbeeld van wat het internationaal publiekrecht betreft.
Het betreft ook afspraken tussen staten over het feit dat het niet mogelijk is om sommige zaken zich te
toe-eigenen:
o bv. Planeten
è Het betreft dus belangen tussen staten
è Staten die bereid zijn om afspraken te maken onder elkaar over bepaalde onderwerpen
è Akkoorden
In eerste instantie wordt er afgesproken tussen staten, maar dit kan ook tussen internationale
organisaties
Het internationaal recht heeft een juridisch karakter, maar dit staat steeds meer onder druk.
Grootmachten maken vaak gebruik van politieke of militaire macht in plaats van rechtsregels (bv. Trump
en Oekraïne)
è Het recht is dus slechts één element binnen de internationale machtsverhoudingen.
BASISKENMERKEN VAN HET INTERNATIONAAL RECHT
- Horizontale werking: er is geen hoger recht. Alle staten zijn gelijk: soevereine gelijkheid van de
staten, waardoor men onafhankelijk is van anderen
>< nationaal recht: binnen dit recht is er een hiërarchie binnen het recht: Gw., Wet, …
- Het is een consensueel recht: een regel van het internationaal recht is alleen maar bindend in de
mate waarin de staten daarmee akkoord gaan
è Instemming is vereist, anders is het recht niet van toepassing
§ Uitzondering: ius cogens (dwingend recht): creëert wel een soort hiërarchie van
regels die een hogere status hebben waarvan men niet mag afwijken
o Verbod op discriminatie
o Verbod op slavernij
o Verbod op foltering
- Er is geen centrale wetgever
- Geen centrale rechtshandhaver
- Geen centrale rechter: staten moeten zelf beslissen om een rechter bevoegd te maken. Een zaak
wordt alleen maar behandeld door een hof als staten het hof de bevoegdheid gegeven hebben
- Het heeft een eigen rechtsorde die om effectief te zijn in wisselwerking met de nationale
rechtsordes functioneert
è De staten hebben elkaar nodig, ze functioneren niet los van elkaar. Ze spreken met elkaar
(af).
Alpha Daye Diallo - VUB
4
Alpha Daye Diallo - VUB
ACADEMIEJAAR 2025-26
Gedoceerd door Prof Dr. Stefaan Smis
INHOUDSOPGAVE
Internationaal recht I .................................................................................................................... 1
Hoofdstuk 1: Inleiding: Wat is het internationaal publiekrecht? ........................................................... 3
Basiskenmerken van het internationaal recht ................................................................................. 4
Geschiedenis ................................................................................................................................ 6
Hoofdstuk 2: Casussen ................................................................................................................... 10
Stappen bij het oplossen van een casus – Theorie ......................................................................... 10
Stappen bij het oplossen van een casus – Praktijk ......................................................................... 12
Hoofdstuk 3: Bronnen van het internationaal recht ........................................................................... 14
Internationaal gewoonterecht ...................................................................................................... 14
Verdragen ................................................................................................................................... 19
Algemene rechtsbeginselen ......................................................................................................... 20
Rechtspraak en rechtsleer ........................................................................................................... 21
Besluiten van internationale organisaties ..................................................................................... 22
Eenzijdige handelingen en verklaringen ........................................................................................ 24
Ius cogens en verplichtingen erga omnes ..................................................................................... 26
Hoofdstuk 4: Verdragenrecht + Belgische verdragspraktijk ................................................................ 28
Belangrijke bronnen van het verdragenrecht ................................................................................. 28
Structuur van een verdrag ............................................................................................................ 30
Totstandkoming van verdragen .................................................................................................... 30
Soorten verdragen ....................................................................................................................... 31
Systeem in België ........................................................................................................................ 32
Algemeen Verdragenrecht ........................................................................................................... 35
Toepassing van verdragen ............................................................................................................ 39
interpretatie van een verdrag........................................................................................................ 40
Opschorting/ beëindiging van verdragen ....................................................................................... 41
Hoofdstuk 5: Subjecten van het internationaal recht......................................................................... 44
Staten ......................................................................................................................................... 44
Niet-statelijke collectiviteiten ...................................................................................................... 44
Staten ......................................................................................................................................... 47
Hoofdstuk 6: Aansprakelijkheidsrecht............................................................................................ 107
Inleiding: Aansprakelijkheid in het internationaal recht................................................................ 107
Aansprakelijkheid van staten ..................................................................................................... 107
Aansprakelijkheid van internationale organisaties....................................................................... 111
Aansprakelijkheid van individuen ............................................................................................... 112
Alpha Daye Diallo - VUB
1
, Hoofdstuk 7: Geschillenbeslechting .............................................................................................. 115
Inleiding: ................................................................................................................................... 115
Eenzijdige handelingen door staten ............................................................................................ 115
Geschillenregeling..................................................................................................................... 117
Hoofdstuk 8: Doorwerking van internationaal recht in de nationale rechtsorde ................................ 125
Inleiding: Doorwerking van het internationaal recht ..................................................................... 125
Belgisch systeem van geldigheid en voorrang.............................................................................. 127
Instrumenten van doorwerking ................................................................................................... 133
Nuttige info:
è ITR = internationaal recht
è Mbz= minister buitenlandse zaken
è Open bolletjes = vaak voorbeelden, verdere uitleg van termen en/of van cassusen)
Alpha Daye Diallo - VUB
2
,HOOFDSTUK 1: INLEIDING: WAT IS HET INTERNATIONAAL PUBLIEKRECHT?
Wat is internationaal publiekrecht? <-> (nationaal recht -> verticale verhouding)
è Het recht dat de verhoudingen tussen staten regelt -> horizontale verhouding
è De staten liggen centraal -> nemen volwaardig deel mee in het ITR
Er zijn ook andere actoren die rechtspersoonlijkheid krijgen in het ITR en op die manier de mogelijkheid
krijgen om ook deel te nemen in het ITR.
o Internationale organisaties
Het ITR is een “inter”staatsrecht -> dus wat tussen staten en niet wat zich binnen de staten voordoet
è ITR heeft invloed op de nationale rechtsorde
o Het is niet zo dat ITR irrelevant wordt binnen de nationale rechtsorde
o Er is een doorwerking van ITR in de nationale rechtsorde
Vb. mensenrechten die beschermd worden op internationaal niveau, -> men kan
roepen op die rechten op nationaal niveau
Het ITR is een recht dat een zeer breed domein betrekt: van recht rond mensenrechten tot milieurecht,
internationaal belastingrecht, stukken van arbeids- en sociaalrecht, diplomatiek recht, transport,
oorlogsrecht, etc.
è Alle rechten op nationaal niveau hebben vaak ook een vertaling op internationaal niveau
Verschillende termen worden gebruikt om naar het ITR te verwijzen
è Vaak zegt men het ITR-publiekrecht om echt te verwijzen naar het recht tussen staten
Wat is het ITR-publiekrecht niet?
Het is niet het vreemde recht
è Dus niet de Duitse, Franse of VS recht
è Ook niet wanneer men in het Belgisch recht vreemd recht hebben
o Bv. Man uit Yemen die meerdere vrouwen die in België naar de ambtenaar van de
burgerlijke stand en vraagt om met alle vrouwen te mogen trouwen. Het recht van Yemen
en sommige regels uit België gaan zeggen welk recht van toepassing zal zijn. Het is niet
het ITR-publiekrecht
o Bij de persoon van nationaliteit X worden de regels van het land waarvan de persoon
komt er waar hij verblijft toegepast. -> Dit is ook het internationaal privaatrecht
Wat is het ITR-publiekrecht wel?
Alpha Daye Diallo - VUB
3
, o Bv. België kan afspraken maken zodat de Duitsers onze havens kunnen gebruiken en dat
zou leiden totdat de Duitsers investeren in onze havens als zoiets besproken wordt. Dit is
dan een voorbeeld van wat het internationaal publiekrecht betreft.
Het betreft ook afspraken tussen staten over het feit dat het niet mogelijk is om sommige zaken zich te
toe-eigenen:
o bv. Planeten
è Het betreft dus belangen tussen staten
è Staten die bereid zijn om afspraken te maken onder elkaar over bepaalde onderwerpen
è Akkoorden
In eerste instantie wordt er afgesproken tussen staten, maar dit kan ook tussen internationale
organisaties
Het internationaal recht heeft een juridisch karakter, maar dit staat steeds meer onder druk.
Grootmachten maken vaak gebruik van politieke of militaire macht in plaats van rechtsregels (bv. Trump
en Oekraïne)
è Het recht is dus slechts één element binnen de internationale machtsverhoudingen.
BASISKENMERKEN VAN HET INTERNATIONAAL RECHT
- Horizontale werking: er is geen hoger recht. Alle staten zijn gelijk: soevereine gelijkheid van de
staten, waardoor men onafhankelijk is van anderen
>< nationaal recht: binnen dit recht is er een hiërarchie binnen het recht: Gw., Wet, …
- Het is een consensueel recht: een regel van het internationaal recht is alleen maar bindend in de
mate waarin de staten daarmee akkoord gaan
è Instemming is vereist, anders is het recht niet van toepassing
§ Uitzondering: ius cogens (dwingend recht): creëert wel een soort hiërarchie van
regels die een hogere status hebben waarvan men niet mag afwijken
o Verbod op discriminatie
o Verbod op slavernij
o Verbod op foltering
- Er is geen centrale wetgever
- Geen centrale rechtshandhaver
- Geen centrale rechter: staten moeten zelf beslissen om een rechter bevoegd te maken. Een zaak
wordt alleen maar behandeld door een hof als staten het hof de bevoegdheid gegeven hebben
- Het heeft een eigen rechtsorde die om effectief te zijn in wisselwerking met de nationale
rechtsordes functioneert
è De staten hebben elkaar nodig, ze functioneren niet los van elkaar. Ze spreken met elkaar
(af).
Alpha Daye Diallo - VUB
4
