Samenvatting Geschiedenis van het Midden-Oosten en Noord-AFrika vanaf WOI

MOA 2025-2026



Samenvatting: Geschiedenis van
het Midden-Oosten en Noord-
Afrika vanaf WOI
Inhoud
Examen.................................................................................................................. 3
Inleiding.................................................................................................................. 3
Demografie......................................................................................................... 3
Bronnen van conflict............................................................................................ 4
Migratie............................................................................................................... 4
Regio voor WOI....................................................................................................... 5
WOI......................................................................................................................... 5
Gevolgen van de 3 valse beloftes.......................................................................7
Zionisme.............................................................................................................. 7
Het interbellum....................................................................................................... 8
Turkije: Atatürk en het kemalisme.......................................................................8
Kemalisme........................................................................................................ 9
Iran.................................................................................................................... 13
WOII...................................................................................................................... 14
Na WOII................................................................................................................ 15
Arabische Liga................................................................................................... 15
WOII = keerpunt................................................................................................ 16
Palestina + Israël............................................................................................... 16
Arabisch-Israëlisch conflict................................................................................... 18
1ste Arabisch-Israëlische oorlog (1948-9)...........................................................18
Nasser en Egypte.............................................................................................. 19
Suezcrisis: 2de Arabisch-Israëlische oorlog (1956).............................................20
Zesdaagse oorlog: 3de Arabisch-Israëlische oorlog (1967).................................20
Zwarte September (1970)................................................................................. 21
Jom Kipoer-oorlog/Oktoberoorlog: 4de Arabisch-Israëlische oorlog (1973).........23
Libanese burgeroorlog (1975-1991)..................................................................24
Libanonoorlog: 5de Arabische-Israëlische oorlog (1982)....................................25
Klein intermezzo van landen................................................................................ 26
Egypte............................................................................................................... 26
Iran.................................................................................................................... 27



1

, MOA 2025-2026


Algerije.............................................................................................................. 27
Libië................................................................................................................... 27
Iraanse Revolutie (1979)...................................................................................... 28
Bezetting Afghanistan (1979)............................................................................... 29
Iraans-Irakese oorlog (1980)................................................................................. 30
Einde van de Koude Oorlog (1989).......................................................................31
Tweede Golfoorlog/Irakese bezetting van Koeweit (1990-1).................................31
9/11 (2001).......................................................................................................... 32
Illegale oorlog (2003)........................................................................................... 33
Arabische lente (2011)......................................................................................... 33
Turkije................................................................................................................... 35
Iran....................................................................................................................... 35
Mandaatgebieden................................................................................................. 36
Zionisme............................................................................................................... 36
De Koude Oorlog................................................................................................... 36
Egypte.................................................................................................................. 37
Libanon................................................................................................................. 41
Syrië..................................................................................................................... 42
Jordanië................................................................................................................ 44
Irak....................................................................................................................... 44
Turkije................................................................................................................... 46
Iran....................................................................................................................... 49




2

, MOA 2025-2026




Examen
- 4 vragen
o Inzicht vragen
 Niet wanneer is Nasser overleden
 Wel wat was het belang van Nasser voor de geschiedenis
 Wat was het belang vd Iraanse Rev
 Libanese burgeroorlog en complexiteit en waarom was
het zo complex
 Antwoord op de vraag  geen essay antwoord
 Niet meer opschrijven dan het antwoord op de vraag
 Eigenlijk zo kort en krachtig mogelijk antwoorden
 Namen  enkel achternaam is goed
 Te betekenis belangrijk niet de naam
- Hoofdstukken 45-49 moeten gekend worden
o Komen overeen met colleges


Inleiding
- 1916: In dat jaar wordt de kaart van het Midden-Oosten getekend
o Kijk naar de landsgrenzen  het zijn rechte lijnen
 Soms niet  rivier als grens
 Vergelijk deze landsgrenzen met Europa
o Het toont aan wat er toen gebeurt is  landen die geschapen zijn
door een Franse en Engelse diplomaat  Sykes en Picot
 Verdrag
 Landen zijn dus zelf niet tot standgekomen
 Hebben afspraken gemaakt over wat er moest gebeuren
nadat het Ottomaanse rijk verslagen zou zijn
 De geallieerden vonden dat alles van het Ottomaanse
rijk moest verdwijnen
o Door een generaal is het toch gelukt
 Turks plateau
o Sha van Iran probeerde Atatürk te volgen 
hervormingen doorvoeren
- 1948: stichting van de staat Israël  die gebeurtenis heeft bepaald wat er
daarna allemaal gebeurt  In 2025 hebben we daar nog altijd mee te
maken
- Landen krijgen hun onafhankelijkheid  +/- 60 jaar geleden
- Tijdlijn vormt de context

Demografie
- Demografie verdubbelt nu pas om de 30 jaar in Arabische landen, vroeger
was dit om de 25 jaar
o Brengt problemen met zich mee  infrastructuur, huisvestiging,
riolering, …  veranderingen die allemaal moeten gebeuren 
Arabische landen kunnen dit niet bijhouden




3

, MOA 2025-2026


 Sommige landen doen het zelfs slechter dan Afrikaanse
landen onder de Sahara
 Probleem  ze hebben de middelen wel maar ze gebruiken
die niet
 Staatsapparaat komt op voor de mensen die het
steunen en de personen die er voor werken  de rest
moet maar zien
o Een soort van tijdbom die na een tijd gaat ontploffen

Bronnen van conflict
Politieke geschiedenis hangt heel erg af van de economische ontwikkelingen
- Olie
- Kloof tussen gewone mensen en elite wordt steeds groter
- Waterschaarste
o Water = belangrijk om te overleven
 Waterconsumptie in MO  2040 is dat op  dan zal er niet
genoeg water zijn voor de mensen die daar wonen
 Rapport van VN zegt dat het zelfs in 2030 op is
- Opgelegde grenzen na WOI (einde Ottomaanse Rijk)
o Zichtbaar in de grenzen = rechte lijnen <-> Europa  achter die
grenzen zit geschiedenis
- Corruptie
- Autoritaire regimes
o Worden steeds autoriarder
o Minderheden worden niet erkent
o Soms bewuste etnische zuiveringen (om problemen zo ‘op te
lossen’/vermijden)
- Rol van religie.
o Wordt pas na Iraanse Revolutie (1978) een ding
o Nood aan nuances bij rol van religie

Migratie
- Wat gaan de Europese landen binnen 5 jaar doen tegen migratie?
o Moeten een situatie creëren da het aantrekkelijk is om daar te
blijven wonen  water + geen oorlogen
 Rivier als landsgrens  grote vraag: van wie is dat water dan?
 In oorlog kan men geen goede afspraken maken
 Als je die situatie creëert las je al een probleem van de
asielzoekers op
 Politieke partijen gebruiken asielzoekers als schrik 
willen stemmen sprokkelen, kijken niet verder dan de
verkiezingen




4

, MOA 2025-2026




Regio voor WOI
Midden-Oosten was onderdeel van het Ottomaanse Rijk  Ottomaanse Rijk heeft
eeuwen geduurd  was heel groot en belangrijk  allergrootste islamitische rijk
wat de Islam geproduceerd heeft, allergrootste oppervlakte van islamitische
rijken ooit
1500 – WOI
19De eeuw  Ottomaanse Rijk = ‘Zieke man van Europa’


WOI
- 1913: Een driemanschap, triumviraat heeft de macht overgenomen van de
Ottomaanse sultan  belangrijkste man = Enver Pasha (officier)
o Waren diep onder de indruk van de Duisters (hadden daar
spoorwegen aangelegd)  hebben dus gezegd dat ze meedoen met
Duitsland  dachten dat Duitsland de oorlog binnen 3 maanden
gingen winnen  niet dus, hebben oorlog verloren
 En dachten dat zo konden ontsnappen uit de handen van GB,
FR, Rusland
- 1916: Sykes-Picot
o Het was op dat moment duidelijk dat de geallieerden de oorlog
gingen winnen
o Grote vraag? Wat moeten we doen met het Ottomaanse Rijk?
 Engelse en Franse diplomaat en een Russische afgezant
kwamen bij elkaar  kijken hoe ze het Ottomaanse rijk gingen
verdelen in kolonies onder hen
 Sykes-Picot akkoorden  welke delen naar Frankrijk
gingen en welke naar GB
 Russische tsaar was geïnteresseerd in Palestina  wou
het heilige land hebben, zag zichzelf als rechtvaardige
leider van het Heilige Land
o 1917  Russische Revolutie  Lenin heeft de
geheime plannen bekend gemaakt om te laten
zien wat het imperialisme inhield
o Tsaar weg  wat met Palestina? Het werd een
mandaatgebied van de Engelsen
 Resultaat = verdeling MO en Noord-Afrika
o Staten die we vandaag kennen zijn resultaten
van die besprekingen: kunstmatige grenzen
- 1916: McMahon-Hoessein correspondentie
o Valt tegelijk met de afspraken die in Europa werden gemaakt om die
gebieden onder hen te verdelen
o McMahon = hoge commissaris van GB in Egypte
o Hoessein = toenmalige leider, Sjarief van Mekka  had het respect
van de Ottomaanse officieren
o Die 2 stuurden een reeks brieven met elkaar




5

, MOA 2025-2026


 McMahon beloofde onafhankelijkheid van de Arabische landen
in ruil voor een opstand tegen de Ottomanen
 Arabieren gingen legers vormen tegen het Ottomaanse leger
 opstand is ook gebeurd
- 10 juni 1916: Eerste opstand (Arabische revolte)
- 2 november 1917: Balfour declaration
o Chemicus Weizman (Jood/zionist) had een techniek uitgevonden
waardoor het makkelijker was om een explosie te doen gebeuren
 Wilde die techniek delen aan de Engelsen in ruil voor een
joods land, een eigen staat
 Tegelijktijdig ook opkomst vh antisemitisme
o Door Oktoberrevolutie waren de Britten in paniek  er was geen
oostfront meer
o Britse minister van Buitenlandse Zaken Balfour gaat akkoord met
Weizman
 Verklaring dat de Britse regering zich zou inzetten om een
Joods tehuis te stichten in Palestina mits de rechten van de
toenmalige inwoners van toenmalig Palestina gerespecteerd
zouden worden
 = Balfour-akkoord
 Er zijn dus 3 valse beloftes gemaakt
o Er is onafhankelijkheid aan de ene kant beloofd, maar daarnaast ook
verdeling en kolonies en daarnaast is er nog eens Palestina aan de
zionisten beloofd
 Russische tsaar was eerst geïnteresseerd in Palestina (Heilige
Land)  door Oktoberrevolutie, wordt het een Brits
mandaatgebied
o Je kan je niet houden aan alle 3 de afspraken tegelijkertijd
o Afspraken zijn gemaakt zonder dat af te stemmen met de Arabieren
die daar woonden
o Grondplan van het MO
- In diezelfde periode  Noord-Afrika  delen onder het gezag van FR,
Egypte = Engels protectoraat, Libië is van Italië (kwamen ooit in opstand
tegen Italië  Libiërs zijn gruwelijk vermoord
- 1918  vraag bleef  wat moesten ze doen met de overgebleven delen
vh Ottomaanse Rijk
o De geallieerden wilden niet dat de Ottomaanse Turken iets zouden
krijgen
 Europeanen vonden dat ze heel gemakkelijk konden passen in
de kolonies
- Wereldspeler = Rusland, Frankrijk, de winnaars
o Ook Amerika  waren tot 1776 een Britse kolonie  Voor President
Wilson moest het gedaan zijn met het kolonialisme
- 1918  14 Punten plan van Woodrow Wilson
o Elk volk in de wereld heeft recht op zelfbeschikking
 Probleem voor Engelsen en Fransen  wouden kolonies
maken van de Ottomaanse gebieden
o Stichting Volkenbond  moest ervoor zorgen dat er nooit een
wereldoorlog zou komen  ferm mislukt




6

, MOA 2025-2026


o Er komt ook een compromis tussen VS en ENG, FR (wouden kolonies
maken)
 Mandaatgebieden
 Mandaat = heerschappij over voormalig Ottomaans
gebied met als doen het land ‘op te voeden’ door de
beschaafde landen en daarmee een volwaardige plaats
konden krijgen in de Volkenbond



Gevolgen van de 3 valse beloftes
Wie krijgt wat?  Groot-Syrië werd verdeeld
- Frankrijk krijgt Syrië en Libanon
- Groot-Brittannië krijgt Irak + Zuid-Syrië  Palestina en Transjordanië
Lawrence of Arabia  Britse verbindingsofficier, die Arabisch kende  werd
gestuurd door GB om in Mekka en Medina Arabieren uit te lokken (McMahon-
Hoessein correspondentie)  opstand tegen de Ottomanen, guerrillaoorlog  is
ook gelukt  10 juni 1916
In 1918 heeft Arabisch leger Damascus veroverd onder leiding van Faisal (3de
zoon van Sharif Hussein) en met de hulp van Lawrence of Arabia, Britten  heeft
daar dan het onafhankelijk Arabische koninkrijk uitgeroepen, maar dat vormde
een groot probleem voor de Britten en de Fransen  Britten werden op het matje
geroepen  er moest een einde komen aan het idee van een onafhankelijk
Arabisch Koninkrijk, want Syrië was van ons (Frankrijk) (Sykes-Picot)  Winston
Churchill moest die probleem oplossen  heeft gezegd tegen de broer van Faisal,
Abdalla, (die hem wou komen helpen), dat als hij blijft waar die was dat die een
koninkrijk krijgt  Jordanië
Faisal werd door de Fransen uit Syrië verbannen en werd de koning van Irak 
koninkrijk eindigde in de jaren 50 door een staatsgreep
Zo zijn Syrië en Libanon van de Fransen geworden  na WOI werd er nog een
opstand geprobeerd in Syrië, maar die mislukte
Ook in Irak was er een opstand  1930 onafhankelijk, maar bleven wel onder
Britse invloed
Palestina  eerst Russische claim  Russische tsaar zag zichzelf als
vertegenwoordiger van de Russische Orthodoxe Kerk  vond het dus belangrijk
om het Heilige Land te krijgen, want hij was de leider  Maar door de Russische
Revolutie was er geen tsaar meer, dus kregen de Engelsen Palestina in de vorm
van een mandaatgebied
Land vol met Arabieren  joden, moslims, christenen

Zionisme
Balfour Declaration  belofte van een nationaal joods tehuis in Palestina
- 19de eeuw = eeuw van het nationalisme  Politiek zionisme = vorm van
joods nationalisme




7