Complete samenvatting GGZ2021 Kinder- en Jeugdpsychopathologie

SAMENVATTING BLOK 1 KIND- EN JEUGDPSYCHOPATHOLOGIE
College 1 Theoretische modellen van normale en abnormale ontwikkeling
1
Ontwikkeling: een proces wat start bij de conceptie en eindigt bij de dood. Het verschil met
verandering is dat verandering tijdelijk kan zijn en kan omslaan, ontwikkeling bestaat uit permanente
veranderingen in gedrag/emoties.

Domeinen van ontwikkeling (voortdurende interactie onderling)
- Fysieke ontwikkeling
o De biologische ontwikkeling van een individu
 Lichamelijke ontwikkeling
 Bot- en spierontwikkeling
 Motorische ontwikkeling
 Seksuele ontwikkeling
 Hersenontwikkeling
- Cognitieve ontwikkeling
o Leren, probleem oplossen
 Taalontwikkeling
 Denkprocessen
- Psychosociale ontwikkeling
o Persoonlijkheidsontwikkeling
 Emotionele ontwikkeling
 Identiteitsontwikkeling
Kenmerken van een goede theorie
1. Beknoptheid/spaarzaamheid
2. Falsifieerbaarheid  toetsbaarheid
3. Heuristische waarde  een theorie roept nieuwe vragen/ideeën op
6 fundamentele kwesties op de ontwikkeling van het kind
1. Nature vs. nurture
2. Rol sociaal-culturele context
3. Actieve/passieve rol van het kind
4. Ontwikkelingsverloop: (dis)continu
5. Kritieke perioden
6. Interactie tussen ontwikkelingsdomeinen (fysiek, cognitief, psychosociaal)
5 benaderingen
 Leertheoretische benadering (Watson & Skinner, behaviorisme, Bandura) (1)
Verklaart ontwikkeling op grond van fundamentele klassieke operante leerprincipes
“A person doesn’t act upon the world, the world acts upon him.” Eenrichtingsverkeer
 Sociale leertheorie (Bandura)
 Verwerpt klassieke operante theorie niet, maar hij vindt het onvoldoende om de complexe
ontwikkeling van kinderen te verklaren. Daar zijn 4 cognitieve processen voor nodig.
Kinderen leren gedrag aan zonder daartoe bekrachtigd te zijn, dus puur door observatie
van een model. Dus leren middels: observationeel leren, imitatie en modeling.
 4 cognitieve benodigde processen:
o Aandacht (focussen)
o Geheugen (opslaan informatie)
o (Motorische) reproductie (gedrag vertonen)
o Motivatie (de wil)
“People are both products and producers of their environment.” Reciprook determinisme,
tweerichtingsverkeer.


1

,Vergelijking behaviorisme (Watson & Skinner) en sociale leertheorie (Bandura) a.d.h.v. de 6
kwesties
Bahaviorisme Sociale leertheorie
Omgeving controleert gedrag Interactie tussen kind en omgeving
Universaliteit leerprincipes, sociaal culturele Zeer belangrijke rol
context speelt geen rol
Kind is passief (geen eigen sturing) Kind is veel actief; vanwege de cognitieve
processen kan een kind het zelf sturen
Ontwikkelingsverloop is continu Ontwikkelingsverloop is continu
Geen nadruk op cognitieve perioden Geen nadruk op cognitieve perioden
Ontwikkeling in elk domein onderworpen Reciproke interactie tussen
aan fundamentele leerwetten ontwikkelingsdomeinen

 Cognitieve ontwikkelingsbenadering (Piaget) (2)
 Er zijn 2 basisideeën;
Normale kinderen tonen gelijksoortige mentale en sociale vaardigheden ondanks ver
uiteenlopende ervaringen
Normale kinderen ondergaan gelijksoortige veranderingen in vaardigheden op ruwweg
dezelfde leeftijden
 Basisconcepten 1:
 Adaptatie: geneigdheid aan te passen aan de condities vanuit de omgeving
 Organisatie: neiging van intellectuele structuren en processen om meer systematisch
en coherent te worden
 Schema: een gecoördineerd en systematisch patroon van handelingen, gedragingen en
redeneerwijzen, dat wordt toegepast op gelijke klassen van objecten of situaties.
 Basisconcepten 2:
 Assimilatie: informatie/input bewerken zodat het in de bestaande schema’s past
 Accommodatie: bestaande denkprocessen/structuren (schema’s) aanpassen
 Equilibratie: het voortdurend assimileren en accommoderen van informatie
De stadia van Piaget
- Sensorimotorisch 0-1.5 jaar
o Sensomotorische acties
- Preoperationeel 1.5-7 jaar
o Symbolen voor objecten
- Concreet operationeel 7-11 jaar
o Logisch (concreet) denken
- Formeel operationeel >11 jaar
o Deductief/abstract denken

Piaget en de 6 kwesties
1. Interactionalistisch (net als Bandura)
2. Invloed van sociaal-culturele context is beperkt. Wellicht invloed op het tempo en het
eindniveau
3. Kind is zeer actief; intrinsieke motivatie om kennis te verwerven
4. Ontwikkelingsverloop is discontinu (stadiamodel)
5. Geen nadruk op kritische perioden
6. Veel implicaties voor andere ontwikkelingsdomeinen


College 2 Theoretische modellen van normale en abnormale ontwikkeling
2
Neo-Piagetaanse benadering
Omarmen de basisconcepten, maar hebben de theorie vermoderniseerd.

2

,  Het gebruiken van klassieke Piagetaanse thema’s om te komen tot een heel ander soort theorie
 Zowel acceptatie van Piaget’s kernideeen alsook integratie van nieuwe inzichten
Neo-piagetaanse benadering en de 6 kwesties
1. Interactionalistisch
2. Sociaal-culturele context is van belang (onderwijsvoorzieningen en -leerprocessen)
3. Actieve rol van het kind
4. Ontwikkelingsverloop is beide continu en discontinu
5. Geen nadruk op kritieke perioden
6. Veel implicaties voor andere domeinen van ontwikkeling

 Informatieverwerkingsbenadering (3)
Basisassumptie: “De mens is een computer met een beperkt vermogen om informatie te
verwerken.”
Volgens theoretici van deze benadering bestaat cognitie uit;
 Cognitieve structuren (boxen)
 Sensorische opslag; korte en lange termijngeheugen, uitvoerende systemen, respons
systemen die worden aangestuurd door;
 Cognitieve processen (peilen)
 Strategieën; hypothesen, regels, categorisering en het nemen van besluiten, opslag en
terughalen




Informatieverwerkingsbenadering en de 6 kwesties
1. Weinig over nature/nurture te vinden
2. Sociaal-culturele context is verwaarloosd
3. Actieve rol van het kind (staat haaks op het computer idee)
4. Continu ontwikkelingsmodel, geen stadia
5. Kritieke perioden weinig benadrukt
6. Andere domeinen van ontwikkeling kregen nauwelijks aandacht, laatste jaren meer
betrokkenheid richting sociaalcognitieve ontwikkeling.
De leertheoretische ontwikkelingsbenadering, cognitieve ontwikkelingsbenadering en
informatieverwerkingsbenadering focussen zich op het tweede ontwikkelingsdomein; cognitieve
ontwikkeling.
 Psychodynamische benaderingen (4) (psychosociale domein)
Deze benaderingen stellen dat de ontwikkeling volgens een stadiamodel loopt. Binnen elk stadia
moet een conflict worden opgelost (biologische basisbehoeften vs. externe (maatschappelijke
obstakels)
 Freud’s psychoseksuele ontwikkelingstheorie
Basisassumptie: “veel aspecten van de individuele (volwassen) persoonlijkheid vinden hun
oorsprong in de vroegkinderlijke seksualiteit.”
 Basisconcepten 1:
 Libido/libidineuze energie: biologische instincten
 Lustprincipe: verlangen naar onmiddellijke driftbevrediging

3