Eigentijdse geschiedenis
Inhoud
1. Hoofdstuk 1 – inleiding..................................................................................................................................3
Wat is eigentijdse ?.........................................................................................................................................4
Ecologie (gastles, Greet De Block)....................................................................................................................4
Startdatum the great acceleration -> discussiepunt........................................................................................5
Historisch beginpunt? Capitalocene – kapitalisme........................................................................................5
Ontstaan van nieuwe productiesystemen 16e eeuw....................................................................................5
Conclusie....................................................................................................................................................6
Hoofdstuk 2 - Ecologie – energie – en politiek..................................................................................................6
3 Regimes fossiele kapitalisme......................................................................................................................6
Historisch materialisme:.............................................................................................................................6
Fossil capital – Andreas Malm...................................................................................................................7
Carbon democracy – Timothy Mitchell.....................................................................................................7
Hoofdstuk 3 – oorzaken druk op milieu.............................................................................................................8
Demografie en energie.......................................................................................................................................8
Bevolkingsgroei en urbanisering................................................................................................................8
Mortaliteitstransitie....................................................................................................................................9
Gevolgen Groene Revolutie en globalisering wereldvoedselmarkt.........................................................10
Fertiliteitstransitie.....................................................................................................................................11
Energiebehoeften, industrialisering en massaconsumptie........................................................................11
Hoofdstuk 2: Biosfeer onder druk....................................................................................................................12
Hoofdstuk 3 - Oorzaken van menselijke druk op het milieu........................................................................12
Bevolkingsgroei + urbanisering...............................................................................................................12
Energiebehoeften, industrialisering en massaconsumptie........................................................................13
Hoofdstuk 4 – de wereld als markt...................................................................................................................13
Economische globalisering...........................................................................................................................13
Het keynesiaanse tijdperk -> de gemengde economie.............................................................................13
Deregulering: de neoliberale markt..........................................................................................................14
Armoede en ongelijkheid.........................................................................................................................14
Hoofdstuk 5 – orde en wanorde in de wereld, internationale politiek.............................................................14
De VS en de USSR: van koude vrede naar koude oorlog 1945-1950..........................................................14
De directe naoorlog......................................................................................................................................15
Na WOII: relaties tussen VS + SU verzuurt.............................................................................................15
Wat is de oorzaak van de Koude Oorlog?....................................................................................................15
Traditionistische of ‘Orthodoxe’ school: 1950s.......................................................................................15
, Revisionistische school: 1960s.................................................................................................................15
Post-revisionistische school: 1970s..........................................................................................................16
Naoorlogse unanimiteit VS-USSR...............................................................................................................16
Heikele kwesties tijdens en kort na WOII....................................................................................................17
De weg naar de koude oorlog.......................................................................................................................18
Veiligheidskwesties......................................................................................................................................19
Herstelbetalingen......................................................................................................................................19
Stalins territoriale ambities.......................................................................................................................20
Blokvorming.................................................................................................................................................21
Trumandoctrine........................................................................................................................................21
Marshall-plan............................................................................................................................................22
Berlijn.......................................................................................................................................................22
Dekolonisatie in Azië, de globalisering van de koude oorlog......................................................................23
Korea........................................................................................................................................................24
Tussen koude oorlog en confrontatie...............................................................................................................25
Buitenlandpolitiek....................................................................................................................................25
Wapen- en ruimtewedloop............................................................................................................................25
Dwight Eisenhower 1953-1961................................................................................................................25
Ruimterace................................................................................................................................................26
Dood van Stalin en destanilisering...............................................................................................................26
Koerswijziging van Chroesjtsjov.............................................................................................................27
Berlijnse muur en Cubacrisis.......................................................................................................................28
Berlijnse muur..........................................................................................................................................28
Achtergrond Cubacrisis............................................................................................................................28
De non-aligned movement en de ‘derde wereld’.............................................................................................29
De derde wereld............................................................................................................................................29
Houding 3e wereld t.o.v. VS en USSR.........................................................................................................29
China............................................................................................................................................................29
Sino-Sovjet split.......................................................................................................................................30
..........................................................................................................................................................................30
Egypte...........................................................................................................................................................30
Vietnam........................................................................................................................................................31
Detente en het bipolarisme onder druk 1962-1991..........................................................................................32
Het einde van de bipolaire wereldorde.........................................................................................................32
Structurele redenen van de detente...............................................................................................................32
1. 3e partijen eisen internationale rol op...................................................................................................32
2. Economische verschuivingen...............................................................................................................33
3. Sino-Sovjet split...................................................................................................................................34
, 4. Veranderingen in nucleair evenwicht..................................................................................................34
De ineenstorting van de tweede wereldoorlog 1979 -1991..............................................................................34
Einde detente................................................................................................................................................34
Crash Oostblok.............................................................................................................................................36
1. Economie..............................................................................................................................................36
2. Verlies ideologische legitimiteit...........................................................................................................36
Historische wortels van het Israëlisch-Palestijns conflict................................................................................38
Begin............................................................................................................................................................38
1830-1914: Europese kolonisatie.................................................................................................................38
Kolonisatie = vernedering........................................................................................................................38
Verraad van WOI......................................................................................................................................38
Vlak na WOI............................................................................................................................................39
De jaren 20 en 30..........................................................................................................................................39
1948: Nakba.................................................................................................................................................39
1950s – onafhankelijkheid, socialisme, panarabisme, secularisme..............................................................40
1967 6daagse oorlog....................................................................................................................................40
1979..............................................................................................................................................................40
2011: Arabische revolutie.............................................................................................................................41
Israël – Palestina kwestie.............................................................................................................................41
1. Hoofdstuk 1 – inleiding
“contemporary history begins when the problems which are actual in the world today first take visible
shape” – Geoffrey Baraclough
Roept vragen over causaliteit -> hoe ver teruggaan in de tijd om zichtbare wortels van hedendaagse
problemen bloot te leggen. Als er oorzaak-gevolgketens gevolgd worden, is er geen reden om tijdvakken van
elkaar te onderscheiden + is contingent (toevallig)
Discussie over beginpunt
Na 1945:
- Omkering van internationale migratiepatroon
- Kwalitatieve + kwantitatieve verschuivingen
- Overgang naar lange afstandshandel
- Versnelling in de groei van wereldbevolking + economie + globale energieverbruik
- Doorbraak studie van eigentijdse geschiedenis
- Verdwijnen van onderscheid tussen ‘objectieve’ + ‘subjectieve’ geschiedschrijving
- Van ‘thin globalization’ -> ‘expansive globalization’ -> ‘thick globalization’
Waarom 1945?
- Groeiende globale bewustzijn van verbondenheid
- Globale machtsverhoudingen
, Wat is eigentijdse ?
“contemporary history begins when the problems which are actual in the world today first take visible
shape”
-> problemen worden voor het eerst zichtbaar
Betekenis:
- Wat mensen beschouwen als probleem vandaag verschilt ruimtelijk + per generatie + klasse.
- Hoe kan je bepalen wat belangrijkste probleem is en wat als de oorzaak beschouwt wordt.
Problemen met definitie?
- Iedereen heeft andere mening over begindatum
- Causaliteit
3 mogelijke criteria
- Methodologisch
- Inhoudelijk
- Arbitrair 1945 ‘de grote versnelling’ -> snelste bevolkingsgroei + snelste economisch groei + snelste
stijging energieverbruik + snelste stijging CO2 uitstoot
Ecologie (gastles, Greet De Block)
The great acceleration = geologische markers zijn over + dominantie kracht van de mens op omgeving
Anthropocene working group -> pleit voor begin rond 1950
= duidelijkste geologische signaal -> menselijke activiteit zorgt voor ingrijpende veranderingen dat het een
nieuw tijdvak inleeft
- Klimaatverandering (co2 en methaan van bvb de veeteelt)
- Massale biodiversiteitverlies (6e uitstervingsgolf)
- Verstedelijking + verandering landgebruik (ontbossing, verspreiding van niet inheemse soorten,
landbouw)
- Afzettingen van kunstmatige materialen (plastic, beton, aluminium, radioactieve isotopen…)
Inhoud
1. Hoofdstuk 1 – inleiding..................................................................................................................................3
Wat is eigentijdse ?.........................................................................................................................................4
Ecologie (gastles, Greet De Block)....................................................................................................................4
Startdatum the great acceleration -> discussiepunt........................................................................................5
Historisch beginpunt? Capitalocene – kapitalisme........................................................................................5
Ontstaan van nieuwe productiesystemen 16e eeuw....................................................................................5
Conclusie....................................................................................................................................................6
Hoofdstuk 2 - Ecologie – energie – en politiek..................................................................................................6
3 Regimes fossiele kapitalisme......................................................................................................................6
Historisch materialisme:.............................................................................................................................6
Fossil capital – Andreas Malm...................................................................................................................7
Carbon democracy – Timothy Mitchell.....................................................................................................7
Hoofdstuk 3 – oorzaken druk op milieu.............................................................................................................8
Demografie en energie.......................................................................................................................................8
Bevolkingsgroei en urbanisering................................................................................................................8
Mortaliteitstransitie....................................................................................................................................9
Gevolgen Groene Revolutie en globalisering wereldvoedselmarkt.........................................................10
Fertiliteitstransitie.....................................................................................................................................11
Energiebehoeften, industrialisering en massaconsumptie........................................................................11
Hoofdstuk 2: Biosfeer onder druk....................................................................................................................12
Hoofdstuk 3 - Oorzaken van menselijke druk op het milieu........................................................................12
Bevolkingsgroei + urbanisering...............................................................................................................12
Energiebehoeften, industrialisering en massaconsumptie........................................................................13
Hoofdstuk 4 – de wereld als markt...................................................................................................................13
Economische globalisering...........................................................................................................................13
Het keynesiaanse tijdperk -> de gemengde economie.............................................................................13
Deregulering: de neoliberale markt..........................................................................................................14
Armoede en ongelijkheid.........................................................................................................................14
Hoofdstuk 5 – orde en wanorde in de wereld, internationale politiek.............................................................14
De VS en de USSR: van koude vrede naar koude oorlog 1945-1950..........................................................14
De directe naoorlog......................................................................................................................................15
Na WOII: relaties tussen VS + SU verzuurt.............................................................................................15
Wat is de oorzaak van de Koude Oorlog?....................................................................................................15
Traditionistische of ‘Orthodoxe’ school: 1950s.......................................................................................15
, Revisionistische school: 1960s.................................................................................................................15
Post-revisionistische school: 1970s..........................................................................................................16
Naoorlogse unanimiteit VS-USSR...............................................................................................................16
Heikele kwesties tijdens en kort na WOII....................................................................................................17
De weg naar de koude oorlog.......................................................................................................................18
Veiligheidskwesties......................................................................................................................................19
Herstelbetalingen......................................................................................................................................19
Stalins territoriale ambities.......................................................................................................................20
Blokvorming.................................................................................................................................................21
Trumandoctrine........................................................................................................................................21
Marshall-plan............................................................................................................................................22
Berlijn.......................................................................................................................................................22
Dekolonisatie in Azië, de globalisering van de koude oorlog......................................................................23
Korea........................................................................................................................................................24
Tussen koude oorlog en confrontatie...............................................................................................................25
Buitenlandpolitiek....................................................................................................................................25
Wapen- en ruimtewedloop............................................................................................................................25
Dwight Eisenhower 1953-1961................................................................................................................25
Ruimterace................................................................................................................................................26
Dood van Stalin en destanilisering...............................................................................................................26
Koerswijziging van Chroesjtsjov.............................................................................................................27
Berlijnse muur en Cubacrisis.......................................................................................................................28
Berlijnse muur..........................................................................................................................................28
Achtergrond Cubacrisis............................................................................................................................28
De non-aligned movement en de ‘derde wereld’.............................................................................................29
De derde wereld............................................................................................................................................29
Houding 3e wereld t.o.v. VS en USSR.........................................................................................................29
China............................................................................................................................................................29
Sino-Sovjet split.......................................................................................................................................30
..........................................................................................................................................................................30
Egypte...........................................................................................................................................................30
Vietnam........................................................................................................................................................31
Detente en het bipolarisme onder druk 1962-1991..........................................................................................32
Het einde van de bipolaire wereldorde.........................................................................................................32
Structurele redenen van de detente...............................................................................................................32
1. 3e partijen eisen internationale rol op...................................................................................................32
2. Economische verschuivingen...............................................................................................................33
3. Sino-Sovjet split...................................................................................................................................34
, 4. Veranderingen in nucleair evenwicht..................................................................................................34
De ineenstorting van de tweede wereldoorlog 1979 -1991..............................................................................34
Einde detente................................................................................................................................................34
Crash Oostblok.............................................................................................................................................36
1. Economie..............................................................................................................................................36
2. Verlies ideologische legitimiteit...........................................................................................................36
Historische wortels van het Israëlisch-Palestijns conflict................................................................................38
Begin............................................................................................................................................................38
1830-1914: Europese kolonisatie.................................................................................................................38
Kolonisatie = vernedering........................................................................................................................38
Verraad van WOI......................................................................................................................................38
Vlak na WOI............................................................................................................................................39
De jaren 20 en 30..........................................................................................................................................39
1948: Nakba.................................................................................................................................................39
1950s – onafhankelijkheid, socialisme, panarabisme, secularisme..............................................................40
1967 6daagse oorlog....................................................................................................................................40
1979..............................................................................................................................................................40
2011: Arabische revolutie.............................................................................................................................41
Israël – Palestina kwestie.............................................................................................................................41
1. Hoofdstuk 1 – inleiding
“contemporary history begins when the problems which are actual in the world today first take visible
shape” – Geoffrey Baraclough
Roept vragen over causaliteit -> hoe ver teruggaan in de tijd om zichtbare wortels van hedendaagse
problemen bloot te leggen. Als er oorzaak-gevolgketens gevolgd worden, is er geen reden om tijdvakken van
elkaar te onderscheiden + is contingent (toevallig)
Discussie over beginpunt
Na 1945:
- Omkering van internationale migratiepatroon
- Kwalitatieve + kwantitatieve verschuivingen
- Overgang naar lange afstandshandel
- Versnelling in de groei van wereldbevolking + economie + globale energieverbruik
- Doorbraak studie van eigentijdse geschiedenis
- Verdwijnen van onderscheid tussen ‘objectieve’ + ‘subjectieve’ geschiedschrijving
- Van ‘thin globalization’ -> ‘expansive globalization’ -> ‘thick globalization’
Waarom 1945?
- Groeiende globale bewustzijn van verbondenheid
- Globale machtsverhoudingen
, Wat is eigentijdse ?
“contemporary history begins when the problems which are actual in the world today first take visible
shape”
-> problemen worden voor het eerst zichtbaar
Betekenis:
- Wat mensen beschouwen als probleem vandaag verschilt ruimtelijk + per generatie + klasse.
- Hoe kan je bepalen wat belangrijkste probleem is en wat als de oorzaak beschouwt wordt.
Problemen met definitie?
- Iedereen heeft andere mening over begindatum
- Causaliteit
3 mogelijke criteria
- Methodologisch
- Inhoudelijk
- Arbitrair 1945 ‘de grote versnelling’ -> snelste bevolkingsgroei + snelste economisch groei + snelste
stijging energieverbruik + snelste stijging CO2 uitstoot
Ecologie (gastles, Greet De Block)
The great acceleration = geologische markers zijn over + dominantie kracht van de mens op omgeving
Anthropocene working group -> pleit voor begin rond 1950
= duidelijkste geologische signaal -> menselijke activiteit zorgt voor ingrijpende veranderingen dat het een
nieuw tijdvak inleeft
- Klimaatverandering (co2 en methaan van bvb de veeteelt)
- Massale biodiversiteitverlies (6e uitstervingsgolf)
- Verstedelijking + verandering landgebruik (ontbossing, verspreiding van niet inheemse soorten,
landbouw)
- Afzettingen van kunstmatige materialen (plastic, beton, aluminium, radioactieve isotopen…)
