JEUGDRECHT EN
JEUGDBESCHERMING
HOOFDSTUK 1:GESCHIEDENIS
1. Jeugdbescherming in België: het ontstaan van een categoriaal beleid
1.1. Evolutie van de socialisatie
VROEGER = GEEN KINDBEELD
- Kinderen beschouwd als kleine volwassenen vanaf 7jaar
o Geen rechten, weinig waarde
- Geen school, werken op veld/ huishouden
- Harde, afstandelijke opvoeding
- Ouders voedden kinderen niet zelf op
EERSTE AANZET TOT KINDBEELD = 16 D E EEUW
- Rijke milieus = jongens onderwijs
- Visies kinderen
o Moralisten
Kind van nature slecht, opvoeding moet corrigeren
o Romantici
Kind is goed, SL maakt het slecht
- Kinderen = aparte wezens
- Verlichting
o Opvoeding gezien als voorbereiding op volwassen zijn
SL verandert mee…
Kinderarbeid verboden, leerplicht ingevoerd
Onrichting van instellingen speciaal voor kinderen
Onstaat wachttijd kind nog geen volwassene maar wel al onderweg
HET HUIDIGE KINDBEELD
- Kinderen = nieuwsgierig, creatief, leergierig
o Recht op een omgeving die hun ontwikkeling ondersteunt
- Opvoeding & onderwijs afgestemd op noden + leeftijd
- Aparte behandeling in zorg, onderwijs, opvoeding is normaal
- Pas bij volwassenheid worden kinderen volledig verantwoordelijk
VROEGE TIJDEN TOT VERLICHTING
Eerste sporen van onderscheid
- Oude Rome
o Onmondige kinderen andere straf dan volwassenen
o Rechters bepaalden of kind wist wat goed: fout was
Oordeel des onderscheids
1
, o Leeftijd & intentie spelen een rol in strafbaarheid
Na val Romeinse Rijk
- Macht van staat naar het gezin
- Vader bepaalde zelf of kind gestraft werd
- Strafrecht verschilt per stam, streek, familie
- Geen centraal rechtsysteem
Terugkeer van regels & staatsmacht
- 11de eeuw
o Herontdekking romeins recht
- 13 eeuw
de
o Opkomst staten + meer nood aan orde
- Staat in rechtspraak opnieuw organiseren
- Rechters bepaalden of het kind wist wat het deed
Eerste wetgeving met verzachtende straf = 1532
- Constitutio criminalis carolina
o Straf mag verzacht worden voor kinderen
o Voorwaarde = kind had nog geen gebruik van rede
- Eerste wettelijke erkenning dat kinderen niet zoals volwassenen kunnen bestraft
worden
Evolutie richting moderne visie
- Bevestigt idee dat mens keuzes maakt met verstand
- Kinderen worden ++ gezien als niet volledig verantwoordelijke wezens
- Basis gelegd voor latere jeugdbescherming en aangepaste straffen
DE VERLICHTING
Wat is de verlichting?
- Tijd van verstand, wetenschap, vooruitgang
- Mensen geloven dat je SL kan verbeteren met kennis
- Positivisme
o Alles moet verklaarbaar en meetbaar zijn
- Start industriële revolutie
Donkere keerzijde van de vooruitgang
- Fabrieksarbeid
o Lange uren, lage lonen, geen bescherming
- Kinderarbeid
o Verboden in 1889
- Ouders & werkgevers zagen het als inmenging in gezag/ verlies aan inkomen
Verlichte ideeën over kinderen
- Kinderen
o Toekomst voor de SL
2
, o Kennis belangrijk = kinderen opvoeden en beschermen
- Verwaarlozing = bedreiging toekomst
- Verlichte maatschappij kiest meer voor bescherming & onderwijs
Sociale spanningen
- Opkomst socialisme
- Rijken reageren met liefdadigheid
- Structurele verandering & morele plicht
- Poging om arbeiders hun normen en waarden op te leggen
Nieuwe kijk op straffen
- Is het strafsysteem wel eerlijk?
- Houden we rekening met leeftijd/ situatie?
- Sociale wetenschappen ontstaan en onderzoeken naar andere manieren van
straffen
TENDENSEN VANAF DE VERLICHTING
A) De klassieke criminologische school (18de eeuw)
- Verzet tegen straffen zoals vroeger
- Straf moet logisch, eerlijk en wettelijk bepaald zijn
- Basisprincipes
o Vrije wil
o Verantwoordelijkheid
o Legaliteit
o Proportionaliteit
o Gelijkheid
- Doelen straf = boeten, afschrikken, bijleren
- Kritiek = te weinig aandacht voor dader zelf
Belang van de jongeren
1791 = jongeren tot 16j andere straffen
Idee dat kinderen niet op dezelfde manier kunnen kiezen als volwassenen
Strafrechterlijke minderjarigheid ontstaat
B) Het positivisme (19de eeuw)
- Waarom pleegt iemand misdrijf?
- Focus wetenschappelijke observatie en feiten
- Kijk naar = armoede, opvoeding, omgeving, biologie
- Misdrijf staat niet centraal, maar de dader
Gevolgen:
Criminaliteit = sociaal probleem, geen juridisch feit
Opvoeding, preventie, HV worden belangrijker dan straf
Zorg voor kinderen in moeilijke situaties, nog voor ze iets misdoen
3
, C) Crimineel-antropologische school
- Sommige mensen worden als crimineel geboren
- Atavistische kenmerken
- Kritiek = te biologisch, deterministisch, geen vrije wil
D) Crimineel-sociologische school
- De SL maakt mensen crimineel
- Armoede, uitsluiting slechte woonomstandigheden = risico
- Belangrijk principe = preventie & context begrijpen
E) School van sociaal verweer (eind 19de – begin 20ste eeuw)
- Hoe gevaarlijk is iemand voor de SL?
- Maatregelen ipv straffen
- Duur = afhankelijk van gedragsverandering, niet feit zelf
Belang:
Tussenkomen voor een misdrijf gebeurt
Statusdelict
o Zorgwekkend gedrag dat bij volwassenen niet strafbaar is
Predelinquentie
o Gedrag kan leiden tot criminaliteit
WET VAN 1992 = EERSTE KINDERBESCHERMINGSWET VAN BELGIË
Jeugdrechter in 3 situaties:
1) Verwaarlozing
2) Misdrijf
3) Zorgwekkend gedrag
= aparte aanpak bij de kinderen
Nieuw kindbeeld:
- Kind = persoon in ontwikkeling
- Doel = begeleiden, heropvoeden, kansen geven
- Preventie
2. Historisch overzicht van de jeugdbescherming in het Belgisch recht
2.1. Kinderbeschermingswet 1912
15 mei 1912 voorbereid door jules Lejeune, maar werd goedgekeurd door minister Carton
de Wiart
Doel van de wet
- Duidelijk onderscheid maken tussen kinderen en volwassenen in justitie
- 3 grote delen
1) Ouders die hun kinderen ernstig verwaarlozen
4
JEUGDBESCHERMING
HOOFDSTUK 1:GESCHIEDENIS
1. Jeugdbescherming in België: het ontstaan van een categoriaal beleid
1.1. Evolutie van de socialisatie
VROEGER = GEEN KINDBEELD
- Kinderen beschouwd als kleine volwassenen vanaf 7jaar
o Geen rechten, weinig waarde
- Geen school, werken op veld/ huishouden
- Harde, afstandelijke opvoeding
- Ouders voedden kinderen niet zelf op
EERSTE AANZET TOT KINDBEELD = 16 D E EEUW
- Rijke milieus = jongens onderwijs
- Visies kinderen
o Moralisten
Kind van nature slecht, opvoeding moet corrigeren
o Romantici
Kind is goed, SL maakt het slecht
- Kinderen = aparte wezens
- Verlichting
o Opvoeding gezien als voorbereiding op volwassen zijn
SL verandert mee…
Kinderarbeid verboden, leerplicht ingevoerd
Onrichting van instellingen speciaal voor kinderen
Onstaat wachttijd kind nog geen volwassene maar wel al onderweg
HET HUIDIGE KINDBEELD
- Kinderen = nieuwsgierig, creatief, leergierig
o Recht op een omgeving die hun ontwikkeling ondersteunt
- Opvoeding & onderwijs afgestemd op noden + leeftijd
- Aparte behandeling in zorg, onderwijs, opvoeding is normaal
- Pas bij volwassenheid worden kinderen volledig verantwoordelijk
VROEGE TIJDEN TOT VERLICHTING
Eerste sporen van onderscheid
- Oude Rome
o Onmondige kinderen andere straf dan volwassenen
o Rechters bepaalden of kind wist wat goed: fout was
Oordeel des onderscheids
1
, o Leeftijd & intentie spelen een rol in strafbaarheid
Na val Romeinse Rijk
- Macht van staat naar het gezin
- Vader bepaalde zelf of kind gestraft werd
- Strafrecht verschilt per stam, streek, familie
- Geen centraal rechtsysteem
Terugkeer van regels & staatsmacht
- 11de eeuw
o Herontdekking romeins recht
- 13 eeuw
de
o Opkomst staten + meer nood aan orde
- Staat in rechtspraak opnieuw organiseren
- Rechters bepaalden of het kind wist wat het deed
Eerste wetgeving met verzachtende straf = 1532
- Constitutio criminalis carolina
o Straf mag verzacht worden voor kinderen
o Voorwaarde = kind had nog geen gebruik van rede
- Eerste wettelijke erkenning dat kinderen niet zoals volwassenen kunnen bestraft
worden
Evolutie richting moderne visie
- Bevestigt idee dat mens keuzes maakt met verstand
- Kinderen worden ++ gezien als niet volledig verantwoordelijke wezens
- Basis gelegd voor latere jeugdbescherming en aangepaste straffen
DE VERLICHTING
Wat is de verlichting?
- Tijd van verstand, wetenschap, vooruitgang
- Mensen geloven dat je SL kan verbeteren met kennis
- Positivisme
o Alles moet verklaarbaar en meetbaar zijn
- Start industriële revolutie
Donkere keerzijde van de vooruitgang
- Fabrieksarbeid
o Lange uren, lage lonen, geen bescherming
- Kinderarbeid
o Verboden in 1889
- Ouders & werkgevers zagen het als inmenging in gezag/ verlies aan inkomen
Verlichte ideeën over kinderen
- Kinderen
o Toekomst voor de SL
2
, o Kennis belangrijk = kinderen opvoeden en beschermen
- Verwaarlozing = bedreiging toekomst
- Verlichte maatschappij kiest meer voor bescherming & onderwijs
Sociale spanningen
- Opkomst socialisme
- Rijken reageren met liefdadigheid
- Structurele verandering & morele plicht
- Poging om arbeiders hun normen en waarden op te leggen
Nieuwe kijk op straffen
- Is het strafsysteem wel eerlijk?
- Houden we rekening met leeftijd/ situatie?
- Sociale wetenschappen ontstaan en onderzoeken naar andere manieren van
straffen
TENDENSEN VANAF DE VERLICHTING
A) De klassieke criminologische school (18de eeuw)
- Verzet tegen straffen zoals vroeger
- Straf moet logisch, eerlijk en wettelijk bepaald zijn
- Basisprincipes
o Vrije wil
o Verantwoordelijkheid
o Legaliteit
o Proportionaliteit
o Gelijkheid
- Doelen straf = boeten, afschrikken, bijleren
- Kritiek = te weinig aandacht voor dader zelf
Belang van de jongeren
1791 = jongeren tot 16j andere straffen
Idee dat kinderen niet op dezelfde manier kunnen kiezen als volwassenen
Strafrechterlijke minderjarigheid ontstaat
B) Het positivisme (19de eeuw)
- Waarom pleegt iemand misdrijf?
- Focus wetenschappelijke observatie en feiten
- Kijk naar = armoede, opvoeding, omgeving, biologie
- Misdrijf staat niet centraal, maar de dader
Gevolgen:
Criminaliteit = sociaal probleem, geen juridisch feit
Opvoeding, preventie, HV worden belangrijker dan straf
Zorg voor kinderen in moeilijke situaties, nog voor ze iets misdoen
3
, C) Crimineel-antropologische school
- Sommige mensen worden als crimineel geboren
- Atavistische kenmerken
- Kritiek = te biologisch, deterministisch, geen vrije wil
D) Crimineel-sociologische school
- De SL maakt mensen crimineel
- Armoede, uitsluiting slechte woonomstandigheden = risico
- Belangrijk principe = preventie & context begrijpen
E) School van sociaal verweer (eind 19de – begin 20ste eeuw)
- Hoe gevaarlijk is iemand voor de SL?
- Maatregelen ipv straffen
- Duur = afhankelijk van gedragsverandering, niet feit zelf
Belang:
Tussenkomen voor een misdrijf gebeurt
Statusdelict
o Zorgwekkend gedrag dat bij volwassenen niet strafbaar is
Predelinquentie
o Gedrag kan leiden tot criminaliteit
WET VAN 1992 = EERSTE KINDERBESCHERMINGSWET VAN BELGIË
Jeugdrechter in 3 situaties:
1) Verwaarlozing
2) Misdrijf
3) Zorgwekkend gedrag
= aparte aanpak bij de kinderen
Nieuw kindbeeld:
- Kind = persoon in ontwikkeling
- Doel = begeleiden, heropvoeden, kansen geven
- Preventie
2. Historisch overzicht van de jeugdbescherming in het Belgisch recht
2.1. Kinderbeschermingswet 1912
15 mei 1912 voorbereid door jules Lejeune, maar werd goedgekeurd door minister Carton
de Wiart
Doel van de wet
- Duidelijk onderscheid maken tussen kinderen en volwassenen in justitie
- 3 grote delen
1) Ouders die hun kinderen ernstig verwaarlozen
4
