Gedragstherapie
HOC 1: Introductie gedragstherapie
Historisch perspectief
1st wave CBT
- Watson > afstand v introspectie en onbewust
- Gedr als centraal aangrijpingspunt binnen therapie
- Wijzigen emo resp door exposure en system desensitisatie
2nd wave CBT
- Ellis / Beck > inclusie ‘internal experiences’: thoughts, feelings, wishes, daydreams and
attitudes
- Cognitieve therapie > autom gedachten, gevolgtrekkingen en assumpties
- Integratie cognitieve therapie en gedragstherapie (komt voort uit behaviorisme)
➔ Behaviorisme tegenbeweg v psycho-analyse (freud): gedr MOET observeerb z, afstand
nemen v introspectie/onbewuste
➔ Zagen in gedr bep wetmatigheden → vandaar observeerbaar moeten z
3rd wave CBT
- Omgaan met gedachten/gevoelens ipv wijzigen ervan
- Segal, Williams, Teasdale, Kabat-Zinn: mindfulness en mindfullness-based cognit therapy
- Hayes: acceptance & commitment therapy
4th wave CBT
- Focus op verstoorde cognitieve (infoverwerkings-) processen
- Training van aandacht/interpretatie/geheugen aanvullend op standaard CBT
Wat is gedragstherapie?
- Betreft proces waarbij psycholoog samen met cliënt actief en op transparante wijze
therapeutische technieken en methoden toepast om de zich aandienende klachten
duurzaam en relevant te reduceren
- Geselecteerde therapeutische technieken en methoden dienen daarbij empirische onderst
te genieten, waarbij deze gestoeld z id wetenschap vd (klin) psychologie en effectief z
gebleken
Nood aan handvaten
- Gedragstherapie: het leertheoretisch kader
- Basisaxioma: alle gedrag is aangeleerd
➔ Niet per se iets afleren (moeilijk), wel nieuw adaptief gedr aanleren
Alle gedrag is aangeleerd
- Gedrag is zinvolle rea op betekenisvolle sit
- Wat je gaat doen hangt af vd interpretatie vd situatie
“Kenmerken van gedragstherapie”
1. Gedrag is centrale aangrijpingspunt vr behandeling
- Klachten komen voort uit problematische gedragspatronen
➔ Problemat denkpatronen → belang v cognities en betekenisverlening
➔ Problemat coping → w gestuurd door emotion reas, dewelke veroorz w door (neg
betekenis verlening)
• Bv emotionele deprivatie: overexplaining (bevestiging) OF vermijden
, ➔ COGNITIEVE GEDRAGSTHERAPIE
- Recente evolutie: inclusie experiëntiële luik (ACT, mindfulness & DGT)
➔ Verandering v attitude tav gedachten gevoelens en gedr
➔ Focus op gevoel en ervar ipv louter (observeerb) gedr
➔ EXPERIËNTIËLE COGNITIEVE GEDRAGSTHERAPIE
2. Gedragstherapeuten z directief
➔ Gedragstherapeuten moeten deze allemaal kunnen & zo flexibel mglk toepassen
3. Gedragstherapie is doorgaans kortdurend (eg 1-16 sessies)
- Veel CBT protocollen 1-20 sessies, maar lengte v therapie hangt af vd complexiteit
➔ Protocollen niet op maat vd cliënt
➔ Hoe complexer problematiek, hoe moeilijker protocollen aan te passen z en hoe
moeilijker toepasbaar
➔ Kortdurend indien niet te complex/ernstig (anders meerdere protocollen tezamen, zal
langer duren)
4. Interventies z evidence-based (gebaseerd op leertheorie en wetenschap)
- Gedragstherapie is toegepaste leerpsychologie (leermodel)
➔ Klassieke/operante conditionering, toepassing v experimenteel geverifieerde leerprinc
- Sterke verankering id wetenschap: psychologie als wetensch, dus behandelingen ook op
effectiviteit onderz
- Leermodel: princ vr aanleren v adaptief z hetzelfde als die vr aanleren v maladaptief gedrag
➔ Klassieke/operante conditionering
- Gedragstherapie en psychopathologie:
➔ GT bep niet dat bep gedr gezond of ongezond op zichzelf
➔ Gedr kan adaptief VS maladaptief z (rek houdend met context, gevolg v gedr en freq v
gedr)
Evidence-based interventies Behandeling v 1 patiënt is n=1 onderzoek
- Wetensch bewijs - Zorgvuldig uitgevoerde studies met 1
➔ Onderzresul en klin studies deeln
➔ Welke interventies z effectief? - Per cliënt:
- Klinische expertise ➔ Observeren = exploratie
➔ Kennis en ervar vd behandelaar ➔ Hypothese opstellen =
➔ Inschatten v risico’s casusconceptualisatie experimentele
➔ Afstemmen v methoden op unieke sit manipulatie = interventie
vd cliënt ➔ Meten
- Cliëntkenmerken en voorkeuren • Z veronderstelde probl ook
➔ Persoonlijke omstandigheden & daadwerkelijk aanwezig?
waarden • Is er verbetering vaststelb na
➔ Culturele achtergrond interventies (obv gevalideerde
➔ Wensen vd cliënt meetinstrumenten)?
Scientist practitioner
,CBT VS CGT
Angelsaksische gedrtherapie Gedrtherapie id lage landen
Ontwikkeling Start in streng behaviorisme, Later gestart, vanaf begin opener
later CGT (Ellis, Beck) en integratiever
Theoretische oriëntatie Sterke nadruk op empirisch Nadruk op maatwerk, integratie
toetsb protocollen en met andere benaderingen (bv
manualisatie cliëntgericht, systeem)
Praktische toepassing Korte, gestand behandelingen Flexibele toepassing, oog vr
met focus op symptreductie context, betekenisgeving en
theoret reflectie
Cultuur & zorgsysteem Past in verzekeringssyst gericht Meer academisch- reflectieve
op kosteneffectiviteit en traditie; ruimte vr theorieontw en
‘evidence-based’ standaarden indiv afstemming
De gedragstherapeutische casusconceptualisatie
Het belang van casusconceptualisatie
- Casusconceptualisatie is vertrekpunt v therapie
- Essentieel:
➔ Ordening en structuur id hoeveelheid info die je krijgt
➔ Om aan hypothesetoetsing te kunnen doen (empirische cyclus)
➔ Overzicht te behouden in compelxe, multifactoriële problematieken en sits →
overzichtelijke wegenkaart
➔ Om aan goede communicatie te kunnen: gezamenlijk begrip vd aanwezige probl en
klachten en hoe deze tot stand gekomen z en in stand gehouden blijven
Essentiële modellen
- Empirische cyclus (De Groot, ’61)
, - Diagnostisch proces (Vertommen, ’96)
- Diagnostische cyclus (De Bruyn, ’96)
- Model van probleemidentificatie (De Raedt & Schacht, ’03)
➔ Gemeenschappelijke kenmerken:
• Gestructureerd (fasisch?)
• Leunen dicht bij empirische cyclus (belang v diagnost & effect metingen)
• Centraal staan gedrtherapeutische analyses
HOC 1: Introductie gedragstherapie
Historisch perspectief
1st wave CBT
- Watson > afstand v introspectie en onbewust
- Gedr als centraal aangrijpingspunt binnen therapie
- Wijzigen emo resp door exposure en system desensitisatie
2nd wave CBT
- Ellis / Beck > inclusie ‘internal experiences’: thoughts, feelings, wishes, daydreams and
attitudes
- Cognitieve therapie > autom gedachten, gevolgtrekkingen en assumpties
- Integratie cognitieve therapie en gedragstherapie (komt voort uit behaviorisme)
➔ Behaviorisme tegenbeweg v psycho-analyse (freud): gedr MOET observeerb z, afstand
nemen v introspectie/onbewuste
➔ Zagen in gedr bep wetmatigheden → vandaar observeerbaar moeten z
3rd wave CBT
- Omgaan met gedachten/gevoelens ipv wijzigen ervan
- Segal, Williams, Teasdale, Kabat-Zinn: mindfulness en mindfullness-based cognit therapy
- Hayes: acceptance & commitment therapy
4th wave CBT
- Focus op verstoorde cognitieve (infoverwerkings-) processen
- Training van aandacht/interpretatie/geheugen aanvullend op standaard CBT
Wat is gedragstherapie?
- Betreft proces waarbij psycholoog samen met cliënt actief en op transparante wijze
therapeutische technieken en methoden toepast om de zich aandienende klachten
duurzaam en relevant te reduceren
- Geselecteerde therapeutische technieken en methoden dienen daarbij empirische onderst
te genieten, waarbij deze gestoeld z id wetenschap vd (klin) psychologie en effectief z
gebleken
Nood aan handvaten
- Gedragstherapie: het leertheoretisch kader
- Basisaxioma: alle gedrag is aangeleerd
➔ Niet per se iets afleren (moeilijk), wel nieuw adaptief gedr aanleren
Alle gedrag is aangeleerd
- Gedrag is zinvolle rea op betekenisvolle sit
- Wat je gaat doen hangt af vd interpretatie vd situatie
“Kenmerken van gedragstherapie”
1. Gedrag is centrale aangrijpingspunt vr behandeling
- Klachten komen voort uit problematische gedragspatronen
➔ Problemat denkpatronen → belang v cognities en betekenisverlening
➔ Problemat coping → w gestuurd door emotion reas, dewelke veroorz w door (neg
betekenis verlening)
• Bv emotionele deprivatie: overexplaining (bevestiging) OF vermijden
, ➔ COGNITIEVE GEDRAGSTHERAPIE
- Recente evolutie: inclusie experiëntiële luik (ACT, mindfulness & DGT)
➔ Verandering v attitude tav gedachten gevoelens en gedr
➔ Focus op gevoel en ervar ipv louter (observeerb) gedr
➔ EXPERIËNTIËLE COGNITIEVE GEDRAGSTHERAPIE
2. Gedragstherapeuten z directief
➔ Gedragstherapeuten moeten deze allemaal kunnen & zo flexibel mglk toepassen
3. Gedragstherapie is doorgaans kortdurend (eg 1-16 sessies)
- Veel CBT protocollen 1-20 sessies, maar lengte v therapie hangt af vd complexiteit
➔ Protocollen niet op maat vd cliënt
➔ Hoe complexer problematiek, hoe moeilijker protocollen aan te passen z en hoe
moeilijker toepasbaar
➔ Kortdurend indien niet te complex/ernstig (anders meerdere protocollen tezamen, zal
langer duren)
4. Interventies z evidence-based (gebaseerd op leertheorie en wetenschap)
- Gedragstherapie is toegepaste leerpsychologie (leermodel)
➔ Klassieke/operante conditionering, toepassing v experimenteel geverifieerde leerprinc
- Sterke verankering id wetenschap: psychologie als wetensch, dus behandelingen ook op
effectiviteit onderz
- Leermodel: princ vr aanleren v adaptief z hetzelfde als die vr aanleren v maladaptief gedrag
➔ Klassieke/operante conditionering
- Gedragstherapie en psychopathologie:
➔ GT bep niet dat bep gedr gezond of ongezond op zichzelf
➔ Gedr kan adaptief VS maladaptief z (rek houdend met context, gevolg v gedr en freq v
gedr)
Evidence-based interventies Behandeling v 1 patiënt is n=1 onderzoek
- Wetensch bewijs - Zorgvuldig uitgevoerde studies met 1
➔ Onderzresul en klin studies deeln
➔ Welke interventies z effectief? - Per cliënt:
- Klinische expertise ➔ Observeren = exploratie
➔ Kennis en ervar vd behandelaar ➔ Hypothese opstellen =
➔ Inschatten v risico’s casusconceptualisatie experimentele
➔ Afstemmen v methoden op unieke sit manipulatie = interventie
vd cliënt ➔ Meten
- Cliëntkenmerken en voorkeuren • Z veronderstelde probl ook
➔ Persoonlijke omstandigheden & daadwerkelijk aanwezig?
waarden • Is er verbetering vaststelb na
➔ Culturele achtergrond interventies (obv gevalideerde
➔ Wensen vd cliënt meetinstrumenten)?
Scientist practitioner
,CBT VS CGT
Angelsaksische gedrtherapie Gedrtherapie id lage landen
Ontwikkeling Start in streng behaviorisme, Later gestart, vanaf begin opener
later CGT (Ellis, Beck) en integratiever
Theoretische oriëntatie Sterke nadruk op empirisch Nadruk op maatwerk, integratie
toetsb protocollen en met andere benaderingen (bv
manualisatie cliëntgericht, systeem)
Praktische toepassing Korte, gestand behandelingen Flexibele toepassing, oog vr
met focus op symptreductie context, betekenisgeving en
theoret reflectie
Cultuur & zorgsysteem Past in verzekeringssyst gericht Meer academisch- reflectieve
op kosteneffectiviteit en traditie; ruimte vr theorieontw en
‘evidence-based’ standaarden indiv afstemming
De gedragstherapeutische casusconceptualisatie
Het belang van casusconceptualisatie
- Casusconceptualisatie is vertrekpunt v therapie
- Essentieel:
➔ Ordening en structuur id hoeveelheid info die je krijgt
➔ Om aan hypothesetoetsing te kunnen doen (empirische cyclus)
➔ Overzicht te behouden in compelxe, multifactoriële problematieken en sits →
overzichtelijke wegenkaart
➔ Om aan goede communicatie te kunnen: gezamenlijk begrip vd aanwezige probl en
klachten en hoe deze tot stand gekomen z en in stand gehouden blijven
Essentiële modellen
- Empirische cyclus (De Groot, ’61)
, - Diagnostisch proces (Vertommen, ’96)
- Diagnostische cyclus (De Bruyn, ’96)
- Model van probleemidentificatie (De Raedt & Schacht, ’03)
➔ Gemeenschappelijke kenmerken:
• Gestructureerd (fasisch?)
• Leunen dicht bij empirische cyclus (belang v diagnost & effect metingen)
• Centraal staan gedrtherapeutische analyses
