ACTUALIA
Les 2 architectruurcultuur : Van Gerrewey-
(over hoe architectuur in België evolueerde van een cultureel “afwezige” en
technocratische praktijk naar een vrije, kritische en betekenisvolle discipline waarin
debat, toeval en individuele gebouwen centraal staan)
België als “land zonder architectuur” (20ste eeuw)
Situatie
● Er werd veel gebouwd, maar:
○ ongecontroleerd
○ zonder visie
○ zonder kritiek of debat
● Architectuur ≠ bewust cultureel project
● Geen samenhang tussen:
○ theorie
○ kritiek
○ geschiedenis
○ praktijk
➡ Resultaat: architectuur was afwezig als cultuur, niet als bouwactiviteit.
Oorzaken van die afwezigheid
1. Maatschappelijk & politiek
● Onverschillige overheid
● Weinig publieke interesse
● Architectuur geen onderwerp van debat
2. Professioneel (Orde van Architecten)
● Wet van 1939: architect verplicht
● Oprichting Orde (1963):
○ conflict en debat vermeden
○ architectuur voorgesteld als pseudowetenschap
○ meningsverschil = onprofessioneel
● Architectuur onttrokken aan samenleving
➡ Architectuur werd technisch, economisch en zwijgend
,Kritiek van buitenaf
Albert Bontridder (1963)
● Verwondering over gebrek aan architectuurcultuur
● Oplossing:
○ focus op modernistische meesterwerken
○ negeren van banale Belgische realiteit
● Architectuur als:
○ “verborgen juwelen”
○ uitzonderingen buiten de samenleving
George Kidder Smith (1961)
● België = teleurstelling in Europa
● Oorzaken:
○ onverschillige overheid
○ zwak onderwijs
○ materialisme
Luc Deleu: kritiek via actie (jaren 1970–1980)
Strategie
● Architectuur als absurde toestand ontmaskeren
● Projecten:
○ “Laatste steen van België” (1979)
○ Ondertekenen van niet-eigen ontwerpen
○ Protest tegen architectenwet
➡ Toont:
● veel bouwen ≠ goede architectuur
● geen visie, geen project, geen debat
● architecten tegelijk:
○ onmisbaar
○ machteloos
Geert Bekaert en het belang van debat
Crisis rond A+ (1980)
● Tekst: “Wie over architectuur wil spreken, sta op en zwijge”
● Boodschap:
○ architectuur leeft enkel door kritiek
○ debat moet openbaar zijn
● Reactie:
○ censuur
○ ontslag redactieraad
➡ België: er mocht niet over architectuur gesproken worden
, Omslag in de jaren 1980
Tekst: Belgische architectuur als gemeenplaats (1987)
● Architectuur:
○ onzichtbaar
○ banaal
○ zonder stromingen of manifesten
● Positieve keerzijde:
○ aansluiting bij dagelijks leven
○ geen spektakelarchitectuur
➡ Afwezigheid wordt uitdaging
Nieuwe generatie architecten
Kenmerken
● Vrij
● Speels
● Ongecompliceerd
● Geen zwaar ideologisch programma
● Architectuur als:
○ inventie
○ plezier
○ culturele daad
Belangrijke namen
● Beel, Neutelings, De Geyter, Robbrecht & Daem, Cuyvers, …
➡ Architectuur wordt weer zichtbaar, bespreekbaar en relevant
Institutionele ondersteuning (1990–2000)
Initiatieven
● Vlaams Bouwmeester
● Vlaams Architectuurinstituut (VAi)
● Architectuurwedstrijden
● Jaarboek Architectuur Vlaanderen
● Tentoonstellingen & publicaties
➡ Architectuur wordt:
● onderwerp van cultuur
● onderdeel van publieke ruimte
● internationaal zichtbaar
Les 2 architectruurcultuur : Van Gerrewey-
(over hoe architectuur in België evolueerde van een cultureel “afwezige” en
technocratische praktijk naar een vrije, kritische en betekenisvolle discipline waarin
debat, toeval en individuele gebouwen centraal staan)
België als “land zonder architectuur” (20ste eeuw)
Situatie
● Er werd veel gebouwd, maar:
○ ongecontroleerd
○ zonder visie
○ zonder kritiek of debat
● Architectuur ≠ bewust cultureel project
● Geen samenhang tussen:
○ theorie
○ kritiek
○ geschiedenis
○ praktijk
➡ Resultaat: architectuur was afwezig als cultuur, niet als bouwactiviteit.
Oorzaken van die afwezigheid
1. Maatschappelijk & politiek
● Onverschillige overheid
● Weinig publieke interesse
● Architectuur geen onderwerp van debat
2. Professioneel (Orde van Architecten)
● Wet van 1939: architect verplicht
● Oprichting Orde (1963):
○ conflict en debat vermeden
○ architectuur voorgesteld als pseudowetenschap
○ meningsverschil = onprofessioneel
● Architectuur onttrokken aan samenleving
➡ Architectuur werd technisch, economisch en zwijgend
,Kritiek van buitenaf
Albert Bontridder (1963)
● Verwondering over gebrek aan architectuurcultuur
● Oplossing:
○ focus op modernistische meesterwerken
○ negeren van banale Belgische realiteit
● Architectuur als:
○ “verborgen juwelen”
○ uitzonderingen buiten de samenleving
George Kidder Smith (1961)
● België = teleurstelling in Europa
● Oorzaken:
○ onverschillige overheid
○ zwak onderwijs
○ materialisme
Luc Deleu: kritiek via actie (jaren 1970–1980)
Strategie
● Architectuur als absurde toestand ontmaskeren
● Projecten:
○ “Laatste steen van België” (1979)
○ Ondertekenen van niet-eigen ontwerpen
○ Protest tegen architectenwet
➡ Toont:
● veel bouwen ≠ goede architectuur
● geen visie, geen project, geen debat
● architecten tegelijk:
○ onmisbaar
○ machteloos
Geert Bekaert en het belang van debat
Crisis rond A+ (1980)
● Tekst: “Wie over architectuur wil spreken, sta op en zwijge”
● Boodschap:
○ architectuur leeft enkel door kritiek
○ debat moet openbaar zijn
● Reactie:
○ censuur
○ ontslag redactieraad
➡ België: er mocht niet over architectuur gesproken worden
, Omslag in de jaren 1980
Tekst: Belgische architectuur als gemeenplaats (1987)
● Architectuur:
○ onzichtbaar
○ banaal
○ zonder stromingen of manifesten
● Positieve keerzijde:
○ aansluiting bij dagelijks leven
○ geen spektakelarchitectuur
➡ Afwezigheid wordt uitdaging
Nieuwe generatie architecten
Kenmerken
● Vrij
● Speels
● Ongecompliceerd
● Geen zwaar ideologisch programma
● Architectuur als:
○ inventie
○ plezier
○ culturele daad
Belangrijke namen
● Beel, Neutelings, De Geyter, Robbrecht & Daem, Cuyvers, …
➡ Architectuur wordt weer zichtbaar, bespreekbaar en relevant
Institutionele ondersteuning (1990–2000)
Initiatieven
● Vlaams Bouwmeester
● Vlaams Architectuurinstituut (VAi)
● Architectuurwedstrijden
● Jaarboek Architectuur Vlaanderen
● Tentoonstellingen & publicaties
➡ Architectuur wordt:
● onderwerp van cultuur
● onderdeel van publieke ruimte
● internationaal zichtbaar
