ORGANISATIE VAN DE HULPVERLENING
INHOUDSOPGAVE
Deel 1 Contextualisering ....................................................................................................... 3
Contextualisering ................................................................................................................ 3
Contextualisering – Conceptafbakening ............................................................................... 3
Contextualisering – De verzorgingsstaat ............................................................................. 10
Contextualisering – Een historisch perspectief op de organisatie van zorg en welzijn
Vlaanderen ........................................................................................................................ 12
Deel 1 De bestuurlijke organisatie van het zorg- en welzijnsbeleid in Vlaanderen .............. 18
Bestuurlijke organisatie van het zorg- en welzijnsbeleid ....................................................... 18
Achtergrond....................................................................................................................... 18
Bestuurlijke organisatie – Verschillende bestuursniveaus.................................................... 18
Bestuurlijke organisatie – Organisatie van het beleidsdomein welzijn, volksgezondheid en
gezin in de Vlaamse overheid ............................................................................................. 27
Bestuurlijke organisatie – Organisatie van de dienstverlening in het Vlaams zorg- en
welzijnslandschap ............................................................................................................. 30
Deel 2 De hulpverlening van kinderen en jongeren .............................................................. 33
De integrale jeugdhulp ....................................................................................................... 33
Situering en inleiding – Voorgeschiedenis integrale jeugdhulp .............................................. 33
De integrale jeugdhulp – principes ...................................................................................... 38
De integrale jeugdhulp – Doelstellingen .............................................................................. 40
De integrale jeugdhulp – Werking ........................................................................................ 43
De integrale jeugdhulp – 4 werven....................................................................................... 55
De integrale jeugdhulp – Cijfers .......................................................................................... 59
De integrale jeugdhulp – Uitdagingen en aandachtspunten ................................................. 61
Deel 3 De hulpverlening aan volwassenen – Personen met een handicap........................... 62
Beleid en ondersteuning voor personen met een handicap .................................................. 62
Beleid en dienstverlening – verschillende levensdomeinen .................................................. 66
Institutioneel bestuurlijke cartografie – Vlaams agentschap voor personen met een handicap
(VAPH)............................................................................................................................... 69
Beleid en dienstverlening – Het Vlaams zorgbeleid voor personen met een handicap ........... 71
Beleid en dienstverlening – Diensten en organisaties ........................................................... 77
Uitdagingen en aandachtspunten ....................................................................................... 80
Deel 3 De hulpverlening aan volwassenen – Geestelijke gezondheidszorg ......................... 84
Beleid en ondersteuning in de geestelijke gezondheidszorg ................................................. 84
Inleiding - Kadering ............................................................................................................ 84
Beleid- en dienstverlening: evolutieschets van de GGZ in ons land - Kadering ...................... 86
De huidige situatie – Op federaal en Vlaams niveau ............................................................. 88
, Naar een integratie Federaal – Vlaams? .............................................................................. 97
Deel 3 De hulpverlening aan volwassenen – Ouderenzorg................................................... 99
Beleid en ondersteuning in de ouderenzorg ......................................................................... 99
Inleiding – Situering en kaderin ........................................................................................... 99
Ouderenzorg – Beleid en dienstverlening in de woonzorg ................................................... 101
Ouderenzorg – Samenwerking op de eerste lijn ................................................................. 105
Ouderenzorg – Inclusief beleid en beleidsparticipatie ........................................................ 107
Ouderenzorg – Uitdagingen en aandachtspunten .............................................................. 107
Deel 4 Dwang en transities – Gedwongen hulpverlening ................................................... 112
Gedwongen hulpverlening - Overzicht............................................................................... 112
Dwang in de kinder- en jeugdhulpverlening – Onvrijwillige hulpverlening bij VOS ................ 112
Dwang in de kinder- en jeugdhulpverlening – Het jeugddelinquentierecht .......................... 114
Dwang in de volwassenenhulpverlening – De gedwongen opname ..................................... 121
Dwang in de volwassenenhulpverlening – De internering ................................................... 125
Dwang in de volwassenenhulpverlening – Aandachtspunten ............................................. 128
Deel 4 Dwang en transities – Transitie ............................................................................... 130
Schakelmomenten in en verlaten van de hulpverlening: De BJB als exemplarisch voorbeeld
....................................................................................................................................... 130
Jeugdhulpverlaters – Achtergronden: Waarom vormt deze transitie voor hen een probleem?
....................................................................................................................................... 133
Jeugdhulpverlaterts – Oplossingen en aanpak ................................................................... 140
Deel 5 Trends en uitdagingen ............................................................................................. 144
Overzicht ......................................................................................................................... 144
Trends en uitdagingen – Vraagzijde ................................................................................... 144
Trends en uitdagingen - Aanbodszijde ............................................................................... 150
,DEEL 1 CONTEXTUALISERING
CONTEXTUALISERING
LEERDOELEN
- De ‘organisatie van de hulpverlening’ kunnen definiëren (conceptafbakening)
- Historische sleutelmomenten in de hulpverlening kunnen benoemen
- Inzicht hebben in de werking en types van de verzorgingsstaat
- De rol van actoren in de bestuurlijke organisatie begrijpen
➔ Visie als maatschappij om daarbinnen hulpverlening te bieden (verzorgingsstaat)
INHOUD
1. Conceptafbakening
2. De verzorgingsstaat
3. Historisch perspectief
CONTEXTUALISERING - CONCEPTAFBAKENING
WAAROM HIERVOOR AANDACHT?
• De mythe van de ‘individuele hulpverlener’
• De hulpverlening is geen eiland
• Inbedding in ‘systemen’: ~ systeem als een vorm van organisatie: ‘a system is a
set of interconnected parts or components that come together for a given
purpose’
• Ind hulpverlener zit in een groot systeem
• Veel w bep van de uitkomst door het systeem
• Systemen bep mee wat we doen, kunnen doen en willen doen
• Systeem
- Delen die met elkaar verbonden zijn en samenkomen
- Streven een gemeenschappelijk doel na
- Verschillen naarmate de plek en de tijd waarin ze bestaan
• Weten wie er nog in het systeem zit (bel voor doorverwijzing, reflectie van jezelf (wat kan je wel en
niet doen))
▪ Het belang van contextualisering
▪ In de tijd (geschiedenis – historische evoluties)
▪ In plaats (binnen de ruimere samenleving)
▪ Basis voor reflectie: Wat doe ik (niet)? Waarom?
, EEN DEFINITIE: ‘HEALTH SYSTEM’
A health system is the sum total of all the organizations, institutions and resources whose
primary purpose is to improve health (and wellbeing).
~ ‘health system’: het gaat niet alleen om de hulpverlening die geboden wordt, maar ook over de
sociale en economische determinanten van gezondheid (die de vraag naar hulp mee bepalen)
< > ‘health care system’: focus ligt op de geboden zorg en diensten
Meest gebruikt model, naar voor geschoven door de WHO
Health system geen health care system
- Bredere term dan de care term (care -> het aanbod in het systeem)
- Breder -> doelen en determinanten van gezondheid in rekening brengen
- Rechtstreekse (aanbod heeft een invloed) en onrechtstreekse invloeden
= “Het geheel van maatschappelijke inspanningen, al dan niet georganiseerd, privaat of
publiek, die (een aspect van) de gezondheid of het welzijn van burgers tracht te bevorderen
(preventie) of te garanderen (curatie en rehabilitatie of herstel) door maatregelen en diensten
te verstrekken en te financieren. Kan niet los gezien worden van het systeem waarin die
hulpverlening tot stand komt.”
EEN GEZONDHEIDSSYSTEEM (HEALTH SYSTEM): BOUWBLOKKEN (WHO SYSTEM
BUIKDING BLOCKS) IN HET GEZONDHEIDSSYSTEEM
(1) Het aanbod (service delivery), (alle dienst en
hulpverlening die bestaat)
(2) Het personeel (health workforce),
(3) Informatie,
(4) (Medische) producten, vaccins en technologie,
(5) Financiering,
(6) Leadership and governance
! Veel verschillende relaties en interacties tussen deze bouwblokken
EEN GEZONDHEIDSSYSTEEM (HEALTH SYSTEM): DOEL EN FUNCTIES
Algemeen doel van een gezondheidssysteem is om de gezondheid van de bevolking te
verbeteren(primaire doel), in te spelen op de behoeften van de bevolking op dit vlak,
bescherming te bieden tegen risico's die
samenhangen met een slechte gezondheid (bv
financieel) en dit zo efficiënt mogelijk te doen.
Rechts staan de doelen ->
INHOUDSOPGAVE
Deel 1 Contextualisering ....................................................................................................... 3
Contextualisering ................................................................................................................ 3
Contextualisering – Conceptafbakening ............................................................................... 3
Contextualisering – De verzorgingsstaat ............................................................................. 10
Contextualisering – Een historisch perspectief op de organisatie van zorg en welzijn
Vlaanderen ........................................................................................................................ 12
Deel 1 De bestuurlijke organisatie van het zorg- en welzijnsbeleid in Vlaanderen .............. 18
Bestuurlijke organisatie van het zorg- en welzijnsbeleid ....................................................... 18
Achtergrond....................................................................................................................... 18
Bestuurlijke organisatie – Verschillende bestuursniveaus.................................................... 18
Bestuurlijke organisatie – Organisatie van het beleidsdomein welzijn, volksgezondheid en
gezin in de Vlaamse overheid ............................................................................................. 27
Bestuurlijke organisatie – Organisatie van de dienstverlening in het Vlaams zorg- en
welzijnslandschap ............................................................................................................. 30
Deel 2 De hulpverlening van kinderen en jongeren .............................................................. 33
De integrale jeugdhulp ....................................................................................................... 33
Situering en inleiding – Voorgeschiedenis integrale jeugdhulp .............................................. 33
De integrale jeugdhulp – principes ...................................................................................... 38
De integrale jeugdhulp – Doelstellingen .............................................................................. 40
De integrale jeugdhulp – Werking ........................................................................................ 43
De integrale jeugdhulp – 4 werven....................................................................................... 55
De integrale jeugdhulp – Cijfers .......................................................................................... 59
De integrale jeugdhulp – Uitdagingen en aandachtspunten ................................................. 61
Deel 3 De hulpverlening aan volwassenen – Personen met een handicap........................... 62
Beleid en ondersteuning voor personen met een handicap .................................................. 62
Beleid en dienstverlening – verschillende levensdomeinen .................................................. 66
Institutioneel bestuurlijke cartografie – Vlaams agentschap voor personen met een handicap
(VAPH)............................................................................................................................... 69
Beleid en dienstverlening – Het Vlaams zorgbeleid voor personen met een handicap ........... 71
Beleid en dienstverlening – Diensten en organisaties ........................................................... 77
Uitdagingen en aandachtspunten ....................................................................................... 80
Deel 3 De hulpverlening aan volwassenen – Geestelijke gezondheidszorg ......................... 84
Beleid en ondersteuning in de geestelijke gezondheidszorg ................................................. 84
Inleiding - Kadering ............................................................................................................ 84
Beleid- en dienstverlening: evolutieschets van de GGZ in ons land - Kadering ...................... 86
De huidige situatie – Op federaal en Vlaams niveau ............................................................. 88
, Naar een integratie Federaal – Vlaams? .............................................................................. 97
Deel 3 De hulpverlening aan volwassenen – Ouderenzorg................................................... 99
Beleid en ondersteuning in de ouderenzorg ......................................................................... 99
Inleiding – Situering en kaderin ........................................................................................... 99
Ouderenzorg – Beleid en dienstverlening in de woonzorg ................................................... 101
Ouderenzorg – Samenwerking op de eerste lijn ................................................................. 105
Ouderenzorg – Inclusief beleid en beleidsparticipatie ........................................................ 107
Ouderenzorg – Uitdagingen en aandachtspunten .............................................................. 107
Deel 4 Dwang en transities – Gedwongen hulpverlening ................................................... 112
Gedwongen hulpverlening - Overzicht............................................................................... 112
Dwang in de kinder- en jeugdhulpverlening – Onvrijwillige hulpverlening bij VOS ................ 112
Dwang in de kinder- en jeugdhulpverlening – Het jeugddelinquentierecht .......................... 114
Dwang in de volwassenenhulpverlening – De gedwongen opname ..................................... 121
Dwang in de volwassenenhulpverlening – De internering ................................................... 125
Dwang in de volwassenenhulpverlening – Aandachtspunten ............................................. 128
Deel 4 Dwang en transities – Transitie ............................................................................... 130
Schakelmomenten in en verlaten van de hulpverlening: De BJB als exemplarisch voorbeeld
....................................................................................................................................... 130
Jeugdhulpverlaters – Achtergronden: Waarom vormt deze transitie voor hen een probleem?
....................................................................................................................................... 133
Jeugdhulpverlaterts – Oplossingen en aanpak ................................................................... 140
Deel 5 Trends en uitdagingen ............................................................................................. 144
Overzicht ......................................................................................................................... 144
Trends en uitdagingen – Vraagzijde ................................................................................... 144
Trends en uitdagingen - Aanbodszijde ............................................................................... 150
,DEEL 1 CONTEXTUALISERING
CONTEXTUALISERING
LEERDOELEN
- De ‘organisatie van de hulpverlening’ kunnen definiëren (conceptafbakening)
- Historische sleutelmomenten in de hulpverlening kunnen benoemen
- Inzicht hebben in de werking en types van de verzorgingsstaat
- De rol van actoren in de bestuurlijke organisatie begrijpen
➔ Visie als maatschappij om daarbinnen hulpverlening te bieden (verzorgingsstaat)
INHOUD
1. Conceptafbakening
2. De verzorgingsstaat
3. Historisch perspectief
CONTEXTUALISERING - CONCEPTAFBAKENING
WAAROM HIERVOOR AANDACHT?
• De mythe van de ‘individuele hulpverlener’
• De hulpverlening is geen eiland
• Inbedding in ‘systemen’: ~ systeem als een vorm van organisatie: ‘a system is a
set of interconnected parts or components that come together for a given
purpose’
• Ind hulpverlener zit in een groot systeem
• Veel w bep van de uitkomst door het systeem
• Systemen bep mee wat we doen, kunnen doen en willen doen
• Systeem
- Delen die met elkaar verbonden zijn en samenkomen
- Streven een gemeenschappelijk doel na
- Verschillen naarmate de plek en de tijd waarin ze bestaan
• Weten wie er nog in het systeem zit (bel voor doorverwijzing, reflectie van jezelf (wat kan je wel en
niet doen))
▪ Het belang van contextualisering
▪ In de tijd (geschiedenis – historische evoluties)
▪ In plaats (binnen de ruimere samenleving)
▪ Basis voor reflectie: Wat doe ik (niet)? Waarom?
, EEN DEFINITIE: ‘HEALTH SYSTEM’
A health system is the sum total of all the organizations, institutions and resources whose
primary purpose is to improve health (and wellbeing).
~ ‘health system’: het gaat niet alleen om de hulpverlening die geboden wordt, maar ook over de
sociale en economische determinanten van gezondheid (die de vraag naar hulp mee bepalen)
< > ‘health care system’: focus ligt op de geboden zorg en diensten
Meest gebruikt model, naar voor geschoven door de WHO
Health system geen health care system
- Bredere term dan de care term (care -> het aanbod in het systeem)
- Breder -> doelen en determinanten van gezondheid in rekening brengen
- Rechtstreekse (aanbod heeft een invloed) en onrechtstreekse invloeden
= “Het geheel van maatschappelijke inspanningen, al dan niet georganiseerd, privaat of
publiek, die (een aspect van) de gezondheid of het welzijn van burgers tracht te bevorderen
(preventie) of te garanderen (curatie en rehabilitatie of herstel) door maatregelen en diensten
te verstrekken en te financieren. Kan niet los gezien worden van het systeem waarin die
hulpverlening tot stand komt.”
EEN GEZONDHEIDSSYSTEEM (HEALTH SYSTEM): BOUWBLOKKEN (WHO SYSTEM
BUIKDING BLOCKS) IN HET GEZONDHEIDSSYSTEEM
(1) Het aanbod (service delivery), (alle dienst en
hulpverlening die bestaat)
(2) Het personeel (health workforce),
(3) Informatie,
(4) (Medische) producten, vaccins en technologie,
(5) Financiering,
(6) Leadership and governance
! Veel verschillende relaties en interacties tussen deze bouwblokken
EEN GEZONDHEIDSSYSTEEM (HEALTH SYSTEM): DOEL EN FUNCTIES
Algemeen doel van een gezondheidssysteem is om de gezondheid van de bevolking te
verbeteren(primaire doel), in te spelen op de behoeften van de bevolking op dit vlak,
bescherming te bieden tegen risico's die
samenhangen met een slechte gezondheid (bv
financieel) en dit zo efficiënt mogelijk te doen.
Rechts staan de doelen ->
