JEUGDRECHT- EN BESCHERMING
Praktisch
• Cursus niet belangrijk
• Powerpoint met audio (pas beschikbaar na afronding hoofdstuk)
• Casussen
• Schriftelijk examen, zonder verhoogde cesuur
• Lesgever Veerle Van Den Bogaerd
• Jaartallen niet belangrijk, alleen bij belangrijke wetten / decreten
GESCHIEDENIS
Sinds 1912 (kinderbeschermingswet) hebben kinderen hun eigen rechten,
bescherming
Daarvoor werden ze als volwassenen behandeld
2 belangrijke processen
- Socialisatie: waarden en normen van de samenleving aanleren
- Sociale controle: gevolg, straf als je je niet aan de regels houdt
JEUGDBESCHERMING IN BELGIË: HET ONTSTAAN VAN EEN CATEGORIAAL
BELEID
Evolutie van de socialisatie
Vroeger had men geen kindbeeld
• Kinderen hadden een lage overlevingskans (50% van de kinderen haalde
de 2 jaar)
• Kinderen werden beschouwd als kleine volwassenen vanaf ongeveer 7 jaar
• Geen school, ze werkten mee op het veld of in het huishouden
• Harde en afstandelijke opvoeding, vaak gewelddadig of bijgelovig
• Kinderen hadden geen rechten en weinig waarde, vooral meisjes niet
• Ouders voedden hun kinderen vaak niet zelf op (puur door die kans op
overlijden)
De eerste aanzet tot een kindbeeld (vanaf 16e eeuw)
• In rijke milieus kregen jongens onderwijs, meisjes pas veel later
• Twee visies op kinderen:
1. Moralisten: kind is van nature slecht, opvoeding moet corrigeren, goed
maken
2. Romantici: kind is van nature goed, samenleving maakt het slecht
• Kinderen werden steeds meer als aparte wezens gezien met eigen noden
• Verlichting (18e eeuw): opvoeding werd gezien als voorbereiding op
volwassenheid
• Beschermde omgeving nodig om kind te laten groeien
De samenleving verandert mee:
1
, • Kinderarbeid wordt verboden, leerplicht ingevoerd
• Oprichting van instellingen speciaal voor kinderen (school, opvang, zorg)
Er ontstaat een wachttijd: kind is nog geen volwassene, maar onderweg
Het huidige kindbeeld
• Kinderen worden gezien als nieuwsgierig, creatief en leergierig
• Ze hebben recht op een omgeving die hun ontwikkeling ondersteunt
• Opvoeding en onderwijs zijn afgestemd op hun leeftijd en noden
• Aparte behandeling in zorg, onderwijs en opvoeding is normaal
• Pas bij volwassenheid worden kinderen volledig verantwoordelijk
HISTORISCH OVERZICHT VAN DE JEUGDBESCHERMING IN HET BELGISCH
RECHT
Evolutie van de sociale controle
Vroege tijden tot Verlichting
Eerste sporen van onderscheid:
• In het oude Rome begon men stilaan anders naar kinderen te kijken
• “Onmondige” kinderen (te jong om te trouwen) kregen soms een andere
straf dan volwassenen
• Rechters bepaalden of een kind wist wat goed of fout was (“oordeel des
onderscheids”)
• Leeftijd én intentie speelden een rol bij strafbaarheid
Na de val van het Romeinse Rijk:
• Macht verschoof van de staat naar het gezin
• Vader (niet meer rechter) bepaalde zelf of een kind gestraft werd
o Pater Familias koos de straf
• Strafrecht verschilde per stam, streek en familie
Geen centraal rechtssysteem meer
Terugkeer van regels en staatsmacht:
• Vanaf 11e eeuw: herontdekking van Romeins recht
• 13e eeuw: opkomst van staten → meer nood aan orde
• Staat ging rechtspraak opnieuw organiseren, ook voor kinderen
• Rechters bepaalden of kind wist wat het deed
Eerste wetgeving met verzachtende straf (1532):
• Constitutio Criminalis Carolina: straf mag verzacht worden voor kinderen
• Voorwaarde: kind had nog geen gebruik van rede (gezond verstand)
o Had het kind voldoende inzicht om te beseffen wat hij deed?
• Eerste wettelijke erkenning dat kinderen niet zomaar als volwassenen
kunnen worden gestraft
2
,Evolutie richting moderne visie:
• Verlichting bevestigt idee dat mens keuzes maakt met verstand
• Kinderen worden meer en meer gezien als niet volledig verantwoordelijke
wezens
• Basis gelegd voor latere jeugdbescherming en aangepaste straffen
De Verlichting
Wat is de Verlichting?
• 18e eeuw = tijd van verstand, wetenschap en vooruitgang
• Mensen geloven dat je de samenleving kan verbeteren met kennis
• Positivisme: alles moet verklaarbaar en meetbaar zijn
• Start van de industriële revolutie met grote technologische veranderingen
Donkere keerzijde van de vooruitgang:
• Fabrieksarbeid: lange uren, lage lonen, geen bescherming
• Kinderen moesten mee werken, vaak in gevaarlijke omstandigheden
• Kinderarbeid werd verboden (1889), maar met veel weerstand
• Ouders en werkgevers zagen het als inmenging in gezag of verlies aan
inkomen
Verlichte ideeën over kinderen:
• Kinderen worden nu gezien als de toekomst van de samenleving
• Als kennis belangrijk is, moet je kinderen opvoeden en beschermen
• Verwaarlozing van kinderen = bedreiging voor de toekomst
• Verlichte maatschappij kiest steeds meer voor bescherming en onderwijs
Sociale spanningen:
• Opkomst van het socialisme: strijd voor betere leefomstandigheden
• Rijken (adel, kerk) reageren met liefdadigheid (fancy fairs, voedsel,
speelgoed)
• Spanningen tussen structurele verandering (socialisme) en morele plicht
(rijkere klasse)
• Poging om arbeiders hun normen en waarden op te leggen
Nieuwe kijk op straffen:
• Verlichte denkers (zoals Rousseau, Montesquieu, Voltaire) stelden kritische
vragen:
o Is het strafsysteem wel eerlijk?
o Houden we rekening met leeftijd of situatie?
• Sociale wetenschappen ontstaan en onderzoeken andere manieren van
straffen
• Hieruit groeien vier belangrijke strafrechtelijke scholen → zie verder
Tendensen vanaf de Verlichting
3
, De klassieke criminologische school (18e eeuw):
• Verzet tegen de wrede straffen van vroeger (zoals lijfstraffen onder het
Ancien Régime)
• Straf moet logisch, eerlijk en wettelijk bepaald zijn
• 5 basisprincipes:
1. Vrije wil: je kiest bewust voor goed of kwaad
2. Morele aansprakelijkheid: je bent zelf verantwoordelijk
3. Legaliteit: straf en misdrijf moeten in de wet staan
4. Proportionaliteit: straf moet passen bij de ernst van het feit
5. Gelijkheid: de wet is voor iedereen gelijk
• 3 doelen van straf: ervoor boeten, afschrikken (nooit meer doen), bijleren
• Kritiek: te weinig aandacht voor de dader zelf (zoals leeftijd of
achtergrond)
Belang voor jongeren
• In 1791: jongeren tot 16 jaar krijgen andere straffen
• Belangrijke stap: idee dat kinderen niet op dezelfde manier kunnen kiezen
als volwassenen
• Strafrechtelijke minderjarigheid ontstaat
Het positivisme (19e eeuw)
• Nieuwe vraag: waarom pleegt iemand een misdrijf?
• Focus op wetenschappelijke observatie en feiten
• Kijk naar: armoede, opvoeding, omgeving, biologie
• Niet het misdrijf staat centraal, maar de dader
• Voorbeeld: kind dat steelt uit honger moet geholpen worden, niet gestraft
Gevolgen van het positivisme:
• Criminaliteit is een sociaal probleem, geen puur juridisch feit
• Opvoeding, preventie, hulpverlening worden belangrijker dan straf
• Zorg voor kinderen in moeilijke situaties, nog voor ze iets misdoen
Crimineel-antropologische school:
• Bedenker: Cesare Lombroso
• Idee: sommige mensen worden als crimineel geboren
• Atavistische kenmerken: uiterlijk (schedelvorm, haargroei, enz.)
• Kritiek: te biologisch, te deterministisch, geen vrije wil
Crimineel-sociologische school:
• Bedenker: Alexandre Lacassagne
• Idee: de samenleving maakt mensen crimineel
• Armoede, uitsluiting, slechte woonomstandigheden = risico
• Belangrijk principe: preventie en context begrijpen
School van sociaal verweer (eind 19e – begin 20e eeuw)
4
Praktisch
• Cursus niet belangrijk
• Powerpoint met audio (pas beschikbaar na afronding hoofdstuk)
• Casussen
• Schriftelijk examen, zonder verhoogde cesuur
• Lesgever Veerle Van Den Bogaerd
• Jaartallen niet belangrijk, alleen bij belangrijke wetten / decreten
GESCHIEDENIS
Sinds 1912 (kinderbeschermingswet) hebben kinderen hun eigen rechten,
bescherming
Daarvoor werden ze als volwassenen behandeld
2 belangrijke processen
- Socialisatie: waarden en normen van de samenleving aanleren
- Sociale controle: gevolg, straf als je je niet aan de regels houdt
JEUGDBESCHERMING IN BELGIË: HET ONTSTAAN VAN EEN CATEGORIAAL
BELEID
Evolutie van de socialisatie
Vroeger had men geen kindbeeld
• Kinderen hadden een lage overlevingskans (50% van de kinderen haalde
de 2 jaar)
• Kinderen werden beschouwd als kleine volwassenen vanaf ongeveer 7 jaar
• Geen school, ze werkten mee op het veld of in het huishouden
• Harde en afstandelijke opvoeding, vaak gewelddadig of bijgelovig
• Kinderen hadden geen rechten en weinig waarde, vooral meisjes niet
• Ouders voedden hun kinderen vaak niet zelf op (puur door die kans op
overlijden)
De eerste aanzet tot een kindbeeld (vanaf 16e eeuw)
• In rijke milieus kregen jongens onderwijs, meisjes pas veel later
• Twee visies op kinderen:
1. Moralisten: kind is van nature slecht, opvoeding moet corrigeren, goed
maken
2. Romantici: kind is van nature goed, samenleving maakt het slecht
• Kinderen werden steeds meer als aparte wezens gezien met eigen noden
• Verlichting (18e eeuw): opvoeding werd gezien als voorbereiding op
volwassenheid
• Beschermde omgeving nodig om kind te laten groeien
De samenleving verandert mee:
1
, • Kinderarbeid wordt verboden, leerplicht ingevoerd
• Oprichting van instellingen speciaal voor kinderen (school, opvang, zorg)
Er ontstaat een wachttijd: kind is nog geen volwassene, maar onderweg
Het huidige kindbeeld
• Kinderen worden gezien als nieuwsgierig, creatief en leergierig
• Ze hebben recht op een omgeving die hun ontwikkeling ondersteunt
• Opvoeding en onderwijs zijn afgestemd op hun leeftijd en noden
• Aparte behandeling in zorg, onderwijs en opvoeding is normaal
• Pas bij volwassenheid worden kinderen volledig verantwoordelijk
HISTORISCH OVERZICHT VAN DE JEUGDBESCHERMING IN HET BELGISCH
RECHT
Evolutie van de sociale controle
Vroege tijden tot Verlichting
Eerste sporen van onderscheid:
• In het oude Rome begon men stilaan anders naar kinderen te kijken
• “Onmondige” kinderen (te jong om te trouwen) kregen soms een andere
straf dan volwassenen
• Rechters bepaalden of een kind wist wat goed of fout was (“oordeel des
onderscheids”)
• Leeftijd én intentie speelden een rol bij strafbaarheid
Na de val van het Romeinse Rijk:
• Macht verschoof van de staat naar het gezin
• Vader (niet meer rechter) bepaalde zelf of een kind gestraft werd
o Pater Familias koos de straf
• Strafrecht verschilde per stam, streek en familie
Geen centraal rechtssysteem meer
Terugkeer van regels en staatsmacht:
• Vanaf 11e eeuw: herontdekking van Romeins recht
• 13e eeuw: opkomst van staten → meer nood aan orde
• Staat ging rechtspraak opnieuw organiseren, ook voor kinderen
• Rechters bepaalden of kind wist wat het deed
Eerste wetgeving met verzachtende straf (1532):
• Constitutio Criminalis Carolina: straf mag verzacht worden voor kinderen
• Voorwaarde: kind had nog geen gebruik van rede (gezond verstand)
o Had het kind voldoende inzicht om te beseffen wat hij deed?
• Eerste wettelijke erkenning dat kinderen niet zomaar als volwassenen
kunnen worden gestraft
2
,Evolutie richting moderne visie:
• Verlichting bevestigt idee dat mens keuzes maakt met verstand
• Kinderen worden meer en meer gezien als niet volledig verantwoordelijke
wezens
• Basis gelegd voor latere jeugdbescherming en aangepaste straffen
De Verlichting
Wat is de Verlichting?
• 18e eeuw = tijd van verstand, wetenschap en vooruitgang
• Mensen geloven dat je de samenleving kan verbeteren met kennis
• Positivisme: alles moet verklaarbaar en meetbaar zijn
• Start van de industriële revolutie met grote technologische veranderingen
Donkere keerzijde van de vooruitgang:
• Fabrieksarbeid: lange uren, lage lonen, geen bescherming
• Kinderen moesten mee werken, vaak in gevaarlijke omstandigheden
• Kinderarbeid werd verboden (1889), maar met veel weerstand
• Ouders en werkgevers zagen het als inmenging in gezag of verlies aan
inkomen
Verlichte ideeën over kinderen:
• Kinderen worden nu gezien als de toekomst van de samenleving
• Als kennis belangrijk is, moet je kinderen opvoeden en beschermen
• Verwaarlozing van kinderen = bedreiging voor de toekomst
• Verlichte maatschappij kiest steeds meer voor bescherming en onderwijs
Sociale spanningen:
• Opkomst van het socialisme: strijd voor betere leefomstandigheden
• Rijken (adel, kerk) reageren met liefdadigheid (fancy fairs, voedsel,
speelgoed)
• Spanningen tussen structurele verandering (socialisme) en morele plicht
(rijkere klasse)
• Poging om arbeiders hun normen en waarden op te leggen
Nieuwe kijk op straffen:
• Verlichte denkers (zoals Rousseau, Montesquieu, Voltaire) stelden kritische
vragen:
o Is het strafsysteem wel eerlijk?
o Houden we rekening met leeftijd of situatie?
• Sociale wetenschappen ontstaan en onderzoeken andere manieren van
straffen
• Hieruit groeien vier belangrijke strafrechtelijke scholen → zie verder
Tendensen vanaf de Verlichting
3
, De klassieke criminologische school (18e eeuw):
• Verzet tegen de wrede straffen van vroeger (zoals lijfstraffen onder het
Ancien Régime)
• Straf moet logisch, eerlijk en wettelijk bepaald zijn
• 5 basisprincipes:
1. Vrije wil: je kiest bewust voor goed of kwaad
2. Morele aansprakelijkheid: je bent zelf verantwoordelijk
3. Legaliteit: straf en misdrijf moeten in de wet staan
4. Proportionaliteit: straf moet passen bij de ernst van het feit
5. Gelijkheid: de wet is voor iedereen gelijk
• 3 doelen van straf: ervoor boeten, afschrikken (nooit meer doen), bijleren
• Kritiek: te weinig aandacht voor de dader zelf (zoals leeftijd of
achtergrond)
Belang voor jongeren
• In 1791: jongeren tot 16 jaar krijgen andere straffen
• Belangrijke stap: idee dat kinderen niet op dezelfde manier kunnen kiezen
als volwassenen
• Strafrechtelijke minderjarigheid ontstaat
Het positivisme (19e eeuw)
• Nieuwe vraag: waarom pleegt iemand een misdrijf?
• Focus op wetenschappelijke observatie en feiten
• Kijk naar: armoede, opvoeding, omgeving, biologie
• Niet het misdrijf staat centraal, maar de dader
• Voorbeeld: kind dat steelt uit honger moet geholpen worden, niet gestraft
Gevolgen van het positivisme:
• Criminaliteit is een sociaal probleem, geen puur juridisch feit
• Opvoeding, preventie, hulpverlening worden belangrijker dan straf
• Zorg voor kinderen in moeilijke situaties, nog voor ze iets misdoen
Crimineel-antropologische school:
• Bedenker: Cesare Lombroso
• Idee: sommige mensen worden als crimineel geboren
• Atavistische kenmerken: uiterlijk (schedelvorm, haargroei, enz.)
• Kritiek: te biologisch, te deterministisch, geen vrije wil
Crimineel-sociologische school:
• Bedenker: Alexandre Lacassagne
• Idee: de samenleving maakt mensen crimineel
• Armoede, uitsluiting, slechte woonomstandigheden = risico
• Belangrijk principe: preventie en context begrijpen
School van sociaal verweer (eind 19e – begin 20e eeuw)
4
