OLOD Sociale Psychologie
Praktisch
• Fysieke lessen met 2 leerpaden (belangrijk want inhoud hiervan staat niet in
cursus)
• Groene slides zijn te kennen (niet in cursus)
• Schriftelijk examen
• Leerstof: notities, ppt en cursus
1
,THEMA 1: SOCIALE COGNITIES
INLEIDING
Wat is sociale psychologie?
De sociale psychologie is een studie die tracht te begrijpen, verklaren en voorspellen hoe de
gedachten, gevoelens en gedragingen van individuen beïnvloed worden door de
waargenomen, ingebeelde of impliciete gedachten, gevoelens en gedragingen van anderen.
SCHEMA’S
Wat zijn sociale cognities?
• Processen waarbij we informatie
o verwerven / selectie / opslaan
o integreren / organiseren / structureren
o Interpreteren
• over mensen
o anderen (sociale perceptie)
o zichzelf (zelfperceptie)
SCHEMA’S: OMSCHRIJVING
Wat is een schema?
• Cognitieve structuur
• waarin eerder verworven kennis
• over een stimulus of concept
o over personen, opvattingen, fysieke daden, feiten,..
o kenmerken
o relaties tussen die kenmerken
• is gerepresenteerd (= zit erin samengevat)
2
, Raadsel
Op een dag worden op de spoedafdeling van een Hoe kan dit? Iedereen interpreteert
ziekenhuis 2 personen binnen gevoerd: een vader deze situatie anders:
en een zoon. De moeder is de chirurg / ”een
De vader is inmiddels overleden, maar de zoon vader en een zoon” hoeven geen
heeft nog een kans het te halen en wordt vader en zoon te zijn / twee
onmiddellijk naar de operatiekamer gebracht. mannen met een zoon
Wanneer de chirurg de jongeman op de
operatietafel ziet liggen, zegt deze: “Ik kan die
jongen niet opereren, dit is mijn zoon.”
Wat is een zelfschema?
• Wat we denken over onszelf
• Wat we denken dat anderen over ons denken
o Sociale cognitie heeft invloed op ons zelfbeeld
o Sociale context heeft invloed op ons handelen (bv. op school ben je minder
sociaal dan met je vriendinnen)
Zelfschema wordt op verschillende manieren opgebouwd
1. Zelfobservatie
• Kijken naar jezelf
• Bv. je had slechte punten ”ik ben niet zo slim”, zelfreflectie achteraf
2. Looking-glass self
• Soort spiegel, we bouwen onszelf op doordat we een spiegel voorgehouden
krijgen door iemand anders
• Bv. rechtstreekse feedback door anderen
• Bv. lesgever leidt af uit het gedrag van de studenten dat ze een saaie les aan
het geven is
3. Sociale vergelijking
• Jezelf gaan vergelijken met anderen
• Bv. hoe hebben mijn medestudenten gepresteerd?
Toepassingsvraag: Wat heeft een invloed op jouw zelfbeeld als begeleider? Gebruik de drie
elementen van het zelfschema.
• Zelfobservatie: nadenken of je goed hebt gehandeld in een situatie
• Looking-glass self: hoe reageren de cliënten op jou? feedback van andere collega’s?
• Sociale vergelijking: hoe reageerden mijn collega’s op diezelfde situatie?
Wat is een prototype?
• Soort gemiddelde van een specifieke groep mensen (bv. moeders, pubers, ouderen)
• Gelijkaardig aan stereotype
• Bv. “studenten zijn lui, vermoeid en ongeïnteresseerd”
3
, Wat is een script?
• Verloop van opeenvolgende acties
o Gedrag niet conform (dat niet past) aan script geeft meer info
o Bv. als iemand begint te dansen in de aula krijg je meer informatie over die
persoon deze persoon is extravert >< over stille mensen in de aula weet je
minder
SCHEMA’S: KENMERKEN
• Altijd een Gestalt (= één mooi geheel)
• Top-down
o Altijd onze hersenen, schema’s, kennis die we al hebben gebruiken om
nieuwe informatie die binnenkomt te interpreteren
• Theory-driven
o Vertrekken vanuit onze theorie, vanuit onze kennis die we al hebben
• Sturen persoonsperceptie (= manier hoe we naar anderen kijken)
o We hebben vooral aandacht voor wat past binnen ons schema
o Bv. een leerkracht met bovenstaand prototype over studenten gaat meer
letten op studenten die niet opletten en ongeïnteresseerd zijn
• Schema’s beïnvloeden de herinnering
o Bv. als je aan een goede leerkracht denkt, heb je vooral de positieve zaken
van deze leerkracht onthouden
• Prescriptief (= voorschrift)
o Bieden een beeld van hoe iets moet/kan zijn en stuurt ons gedrag
o Attributies (= verklaring voor gedrag) zoeken die schema in stand houden
o Need for cognition (= graag nadenken en reflecteren, schema bijstellen,
openstaan voor nieuwe informatie)
o Need for certainty (= hoge nood voor zekerheid, sterk vasthouden aan
schema)
• Toegankelijker naarmate
o Vaker opgeroepen
o Recenter opgeroepen
• Door schema’s verwerk je vlugger informatie
o Bv. als je al weet wat ASS is en wat dit inhoudt heb je al een paar stapjes voor
op je stage
• Label (niet altijd werkelijkheid)
Laag- vs. hoogbevooroordeelde mensen activeren dezelfde stereotypen, maar gebruiken ze
verschillend
• Laagbevooroordeelde personen: activatie van negatieve stereotypen maar proberen
die daarna te onderdrukken/bedwingen vanuit plichtsbesef of schuld
o Bv. als je een zwarte man ziet komen er bepaalde stereotypen in je op, maar
je onderdrukt deze omdat je weet dat je niet zo mag denken
4
Praktisch
• Fysieke lessen met 2 leerpaden (belangrijk want inhoud hiervan staat niet in
cursus)
• Groene slides zijn te kennen (niet in cursus)
• Schriftelijk examen
• Leerstof: notities, ppt en cursus
1
,THEMA 1: SOCIALE COGNITIES
INLEIDING
Wat is sociale psychologie?
De sociale psychologie is een studie die tracht te begrijpen, verklaren en voorspellen hoe de
gedachten, gevoelens en gedragingen van individuen beïnvloed worden door de
waargenomen, ingebeelde of impliciete gedachten, gevoelens en gedragingen van anderen.
SCHEMA’S
Wat zijn sociale cognities?
• Processen waarbij we informatie
o verwerven / selectie / opslaan
o integreren / organiseren / structureren
o Interpreteren
• over mensen
o anderen (sociale perceptie)
o zichzelf (zelfperceptie)
SCHEMA’S: OMSCHRIJVING
Wat is een schema?
• Cognitieve structuur
• waarin eerder verworven kennis
• over een stimulus of concept
o over personen, opvattingen, fysieke daden, feiten,..
o kenmerken
o relaties tussen die kenmerken
• is gerepresenteerd (= zit erin samengevat)
2
, Raadsel
Op een dag worden op de spoedafdeling van een Hoe kan dit? Iedereen interpreteert
ziekenhuis 2 personen binnen gevoerd: een vader deze situatie anders:
en een zoon. De moeder is de chirurg / ”een
De vader is inmiddels overleden, maar de zoon vader en een zoon” hoeven geen
heeft nog een kans het te halen en wordt vader en zoon te zijn / twee
onmiddellijk naar de operatiekamer gebracht. mannen met een zoon
Wanneer de chirurg de jongeman op de
operatietafel ziet liggen, zegt deze: “Ik kan die
jongen niet opereren, dit is mijn zoon.”
Wat is een zelfschema?
• Wat we denken over onszelf
• Wat we denken dat anderen over ons denken
o Sociale cognitie heeft invloed op ons zelfbeeld
o Sociale context heeft invloed op ons handelen (bv. op school ben je minder
sociaal dan met je vriendinnen)
Zelfschema wordt op verschillende manieren opgebouwd
1. Zelfobservatie
• Kijken naar jezelf
• Bv. je had slechte punten ”ik ben niet zo slim”, zelfreflectie achteraf
2. Looking-glass self
• Soort spiegel, we bouwen onszelf op doordat we een spiegel voorgehouden
krijgen door iemand anders
• Bv. rechtstreekse feedback door anderen
• Bv. lesgever leidt af uit het gedrag van de studenten dat ze een saaie les aan
het geven is
3. Sociale vergelijking
• Jezelf gaan vergelijken met anderen
• Bv. hoe hebben mijn medestudenten gepresteerd?
Toepassingsvraag: Wat heeft een invloed op jouw zelfbeeld als begeleider? Gebruik de drie
elementen van het zelfschema.
• Zelfobservatie: nadenken of je goed hebt gehandeld in een situatie
• Looking-glass self: hoe reageren de cliënten op jou? feedback van andere collega’s?
• Sociale vergelijking: hoe reageerden mijn collega’s op diezelfde situatie?
Wat is een prototype?
• Soort gemiddelde van een specifieke groep mensen (bv. moeders, pubers, ouderen)
• Gelijkaardig aan stereotype
• Bv. “studenten zijn lui, vermoeid en ongeïnteresseerd”
3
, Wat is een script?
• Verloop van opeenvolgende acties
o Gedrag niet conform (dat niet past) aan script geeft meer info
o Bv. als iemand begint te dansen in de aula krijg je meer informatie over die
persoon deze persoon is extravert >< over stille mensen in de aula weet je
minder
SCHEMA’S: KENMERKEN
• Altijd een Gestalt (= één mooi geheel)
• Top-down
o Altijd onze hersenen, schema’s, kennis die we al hebben gebruiken om
nieuwe informatie die binnenkomt te interpreteren
• Theory-driven
o Vertrekken vanuit onze theorie, vanuit onze kennis die we al hebben
• Sturen persoonsperceptie (= manier hoe we naar anderen kijken)
o We hebben vooral aandacht voor wat past binnen ons schema
o Bv. een leerkracht met bovenstaand prototype over studenten gaat meer
letten op studenten die niet opletten en ongeïnteresseerd zijn
• Schema’s beïnvloeden de herinnering
o Bv. als je aan een goede leerkracht denkt, heb je vooral de positieve zaken
van deze leerkracht onthouden
• Prescriptief (= voorschrift)
o Bieden een beeld van hoe iets moet/kan zijn en stuurt ons gedrag
o Attributies (= verklaring voor gedrag) zoeken die schema in stand houden
o Need for cognition (= graag nadenken en reflecteren, schema bijstellen,
openstaan voor nieuwe informatie)
o Need for certainty (= hoge nood voor zekerheid, sterk vasthouden aan
schema)
• Toegankelijker naarmate
o Vaker opgeroepen
o Recenter opgeroepen
• Door schema’s verwerk je vlugger informatie
o Bv. als je al weet wat ASS is en wat dit inhoudt heb je al een paar stapjes voor
op je stage
• Label (niet altijd werkelijkheid)
Laag- vs. hoogbevooroordeelde mensen activeren dezelfde stereotypen, maar gebruiken ze
verschillend
• Laagbevooroordeelde personen: activatie van negatieve stereotypen maar proberen
die daarna te onderdrukken/bedwingen vanuit plichtsbesef of schuld
o Bv. als je een zwarte man ziet komen er bepaalde stereotypen in je op, maar
je onderdrukt deze omdat je weet dat je niet zo mag denken
4
