2025-
26
Strafrechtelijk beleid 2025 - 2026
Samenvatting van lessen zonder boek
,Inhoudsopgave
Crisis van de democratie ........................................................................................................................................................... 3
Grafiek............................................................................................................................................................................................. 3
Francis Fukuyama - The End of History and the Last Man (1992) ................................................................................................... 4
Een crisis van de democratie?......................................................................................................................................................... 5
Een democratisch deficit................................................................................................................................................................. 6
Een snel veranderende samenleving .............................................................................................................................................. 6
Een evolutie naar meer progressieve opvattingen ......................................................................................................................... 6
Een culturele terugslag ................................................................................................................................................................... 6
Autoritair-populisme....................................................................................................................................................................... 7
Take back control ........................................................................................................................................................................ 7
De autoritaire dreiging................................................................................................................................................................ 7
The Uphill Battle to Safeguard Rights (2025) .............................................................................................................................. 8
Glas halfvol...................................................................................................................................................................................... 8
En toch een langdurige democratische recessie......................................................................................................................... 9
Hoe democratieën sterven ............................................................................................................................................................. 9
Keuzes in een veiligheidsbeleid maken vandaag deel uit van een ruimere ideologische strijd in de samenleving ........................ 9
Democratieën zijn niet vanzelfsprekend....................................................................................................................................... 10
Zijn onze samenlevingen te complex? .......................................................................................................................................... 10
Remains of the day (film) .............................................................................................................................................................. 10
Lippmann & Dewey ....................................................................................................................................................................... 11
Democratisch elitarisme ............................................................................................................................................................... 11
Participatieve democratie ............................................................................................................................................................. 12
Dewey pleit daarom voor: ........................................................................................................................................................ 12
Lippmann & Dewey vandaag? .................................................................................................................................................. 12
Transformatie van de politiek ....................................................................................................................................................... 13
Beleidsagendering .................................................................................................................................................................. 14
Culturele transformaties ............................................................................................................................................................... 14
David Garland ............................................................................................................................................................................... 14
Culture of control...................................................................................................................................................................... 15
Wat is die nieuwe collectieve ervaring? ................................................................................................................................... 15
Hoe is de criminaliteitscontrole concreet veranderd? ............................................................................................................. 16
Niet-adaptieve (emotionele strategieën) ................................................................................................................................. 16
Een nieuwe criminaliteitscontrole ............................................................................................................................................ 17
Transformaties in België ............................................................................................................................................................... 17
De spelregels van de consociationele particratie ......................................................................................................................... 18
Consociationalisme (= pacificatiedemocratie) .......................................................................................................................... 19
Stabiliteit en verandering ......................................................................................................................................................... 19
Het belang van crisissen................................................................................................................................................................ 20
Stabiliteit en verandering ......................................................................................................................................................... 20
Beleid en belang van verhalen .................................................................................................................................................. 21
1
,Netwerkbenaderingen ............................................................................................................................................................ 23
Evidence-based beleid .................................................................................................................................................................. 23
Multi-agency benaderingen voor de aanpak van criminaliteit ..................................................................................................... 24
Integrated offender management ............................................................................................................................................ 24
Focused deterence strategy ..................................................................................................................................................... 25
Nood aan veranderingstheorie ................................................................................................................................................. 28
Niet enkel hoe, maar ook waarom ........................................................................................................................................... 28
Evidence based is hierbij belangrijk .......................................................................................................................................... 28
Kijken wat de manieren/evidentie zijn in de literatuur om die impact te realiseren ............................................................... 28
Samen ....................................................................................................................................................................................... 29
Naar een theorie over recidivebeperking ..................................................................................................................................... 30
Risk-Needs-Responsivity Model of Offender Assessment and Treatment van Bonta en Andrews (2023)............................... 30
Geeft aan wat de focus van de interventie moet zijn, namelijk dynamische risicofactoren (vb. middelenmisbruik, relaties
ouders en vrienden, enz.) ......................................................................................................................................................... 30
Vraagt aandacht voor hoe we met een dader moeten omgaan. Zo is het belangrijk om bij interventies rekening te houden
met eigenschappen van de dader zoals motivatie en leermogelijkheden ............................................................................... 30
+18 – Politionele screening (fase 1) .......................................................................................................................................... 30
+18 – Geïnformeerde besluitvorming OM (fase 2) ................................................................................................................... 30
+18 – Traject herstelkamer (fase 3) .......................................................................................................................................... 31
+18 – Nazorgtraject (fase 4)...................................................................................................................................................... 31
-18 – Voorbereidende rechtspleging (fase 1) ........................................................................................................................... 31
-18 – Fase ten gronde (fase 2) .................................................................................................................................................. 31
-18 – Nazorgtraject (fase 3) ...................................................................................................................................................... 31
Casusoverleg ................................................................................................................................................................................. 32
Belang van verhalen ...................................................................................................................................................................... 32
Samenwerken rond veiligheid wordt steeds belangrijker. ........................................................................................................... 32
Organisaties zijn levende processen ............................................................................................................................................. 33
Organiseren als sensemaking (Tsoukas) ....................................................................................................................................... 34
Strategie als gesprek ..................................................................................................................................................................... 34
Organisatieverandering ................................................................................................................................................................ 34
Veiligheidsbeleid ........................................................................................................................................................................... 34
Ideologie................................................................................................................................................................................. 35
Penal welfarism............................................................................................................................................................................. 35
Rechts realisme ............................................................................................................................................................................. 36
The bell curve............................................................................................................................................................................ 36
Charles Murray en de “onderklasse” ........................................................................................................................................ 37
Zijn visie ging samen met maatschappelijke veranderingen van moreel verval....................................................................... 37
Body count ................................................................................................................................................................................ 38
Evaluatie........................................................................................................................................................................................ 39
Progressief veiligheidsbeleid......................................................................................................................................................... 40
Rechts conservatief veiligheidsbeleid ........................................................................................................................................... 40
Evidence-based beleid .................................................................................................................................................................. 41
2
, Crisis van de democratie
Grafiek
De grafiek toont de evolutie van bestuursvormen doorheen
de tijd, gemeten aan de hand van het aantal landen
wereldwijd. De tijdsas loopt van de 19e eeuw tot vandaag.
• Blauw: democratieën
• Rood: autocratieën
• Zwart: anocratieën (tussenvormen tussen democratie en
autocratie)
Wat valt op?
Wat vooral opvalt, is dat onze moderne opvatting van democratie pas echt ontstaat in het midden van de 19e eeuw.
Daarvoor zijn democratieën zeer schaars en vaak beperkt tot een kleine groep landen.
Pas vanaf ongeveer 1990 worden democratieën wereldwijd de dominante bestuursvorm. Dit gaat gepaard met een sterke
implosie van autocratieën aan het einde van de jaren 1980 en het begin van de jaren 1990.
Deze verschuiving hangt nauw samen met de val van de Berlijnse Muur in 1989 en het uiteenvallen van de Sovjet-Unie. De
implosie van het Sovjetblok leidt tot een versplintering in vele kleinere staten, die zich in grote mate expliciet als
democratieën organiseren of daar minstens naar streven.
Interbellum
Tijdens het interbellum (1918–1939) zien we het tegenovergestelde patroon:
Democratieën verdwijnen in die periode bijna volledig wereldwijd, ten voordele van autoritaire en totalitaire regimes. Dit
onderstreept hoe fragiel democratie kan zijn in tijden van economische crisis, politieke instabiliteit en maatschappelijke
onzekerheid.
Essentie van democratie (liberale westerse democratie)
De kern van de liberale westerse democratie is het idee van zelfbeschikking. Mensen willen zelf kunnen beslissen waar zij
als gemeenschap naartoe willen en hoe zij hun gezamenlijke toekomst vormgeven.
Historisch gezien roept dit de vraag op:
Waarom zou een koning of een aristocratische elite (zoals vóór de Franse Revolutie) mogen beslissen over het lot van de
bevolking?
Democratie vertrekt vanuit het principe dat legitieme macht voortkomt uit het volk.
Een cruciale en steeds terugkerende vraag is daarbij:
“Wie behoort tot dat ‘wij’?”
Doorheen de sociale en politieke geschiedenis krijgt dit een verschillende invulling: wie mag deelnemen, wie heeft
stemrecht en wie wordt uitgesloten? Die definities veranderen voortdurend en vormen een centrale spanningslijn in de
democratische ontwikkeling
3
26
Strafrechtelijk beleid 2025 - 2026
Samenvatting van lessen zonder boek
,Inhoudsopgave
Crisis van de democratie ........................................................................................................................................................... 3
Grafiek............................................................................................................................................................................................. 3
Francis Fukuyama - The End of History and the Last Man (1992) ................................................................................................... 4
Een crisis van de democratie?......................................................................................................................................................... 5
Een democratisch deficit................................................................................................................................................................. 6
Een snel veranderende samenleving .............................................................................................................................................. 6
Een evolutie naar meer progressieve opvattingen ......................................................................................................................... 6
Een culturele terugslag ................................................................................................................................................................... 6
Autoritair-populisme....................................................................................................................................................................... 7
Take back control ........................................................................................................................................................................ 7
De autoritaire dreiging................................................................................................................................................................ 7
The Uphill Battle to Safeguard Rights (2025) .............................................................................................................................. 8
Glas halfvol...................................................................................................................................................................................... 8
En toch een langdurige democratische recessie......................................................................................................................... 9
Hoe democratieën sterven ............................................................................................................................................................. 9
Keuzes in een veiligheidsbeleid maken vandaag deel uit van een ruimere ideologische strijd in de samenleving ........................ 9
Democratieën zijn niet vanzelfsprekend....................................................................................................................................... 10
Zijn onze samenlevingen te complex? .......................................................................................................................................... 10
Remains of the day (film) .............................................................................................................................................................. 10
Lippmann & Dewey ....................................................................................................................................................................... 11
Democratisch elitarisme ............................................................................................................................................................... 11
Participatieve democratie ............................................................................................................................................................. 12
Dewey pleit daarom voor: ........................................................................................................................................................ 12
Lippmann & Dewey vandaag? .................................................................................................................................................. 12
Transformatie van de politiek ....................................................................................................................................................... 13
Beleidsagendering .................................................................................................................................................................. 14
Culturele transformaties ............................................................................................................................................................... 14
David Garland ............................................................................................................................................................................... 14
Culture of control...................................................................................................................................................................... 15
Wat is die nieuwe collectieve ervaring? ................................................................................................................................... 15
Hoe is de criminaliteitscontrole concreet veranderd? ............................................................................................................. 16
Niet-adaptieve (emotionele strategieën) ................................................................................................................................. 16
Een nieuwe criminaliteitscontrole ............................................................................................................................................ 17
Transformaties in België ............................................................................................................................................................... 17
De spelregels van de consociationele particratie ......................................................................................................................... 18
Consociationalisme (= pacificatiedemocratie) .......................................................................................................................... 19
Stabiliteit en verandering ......................................................................................................................................................... 19
Het belang van crisissen................................................................................................................................................................ 20
Stabiliteit en verandering ......................................................................................................................................................... 20
Beleid en belang van verhalen .................................................................................................................................................. 21
1
,Netwerkbenaderingen ............................................................................................................................................................ 23
Evidence-based beleid .................................................................................................................................................................. 23
Multi-agency benaderingen voor de aanpak van criminaliteit ..................................................................................................... 24
Integrated offender management ............................................................................................................................................ 24
Focused deterence strategy ..................................................................................................................................................... 25
Nood aan veranderingstheorie ................................................................................................................................................. 28
Niet enkel hoe, maar ook waarom ........................................................................................................................................... 28
Evidence based is hierbij belangrijk .......................................................................................................................................... 28
Kijken wat de manieren/evidentie zijn in de literatuur om die impact te realiseren ............................................................... 28
Samen ....................................................................................................................................................................................... 29
Naar een theorie over recidivebeperking ..................................................................................................................................... 30
Risk-Needs-Responsivity Model of Offender Assessment and Treatment van Bonta en Andrews (2023)............................... 30
Geeft aan wat de focus van de interventie moet zijn, namelijk dynamische risicofactoren (vb. middelenmisbruik, relaties
ouders en vrienden, enz.) ......................................................................................................................................................... 30
Vraagt aandacht voor hoe we met een dader moeten omgaan. Zo is het belangrijk om bij interventies rekening te houden
met eigenschappen van de dader zoals motivatie en leermogelijkheden ............................................................................... 30
+18 – Politionele screening (fase 1) .......................................................................................................................................... 30
+18 – Geïnformeerde besluitvorming OM (fase 2) ................................................................................................................... 30
+18 – Traject herstelkamer (fase 3) .......................................................................................................................................... 31
+18 – Nazorgtraject (fase 4)...................................................................................................................................................... 31
-18 – Voorbereidende rechtspleging (fase 1) ........................................................................................................................... 31
-18 – Fase ten gronde (fase 2) .................................................................................................................................................. 31
-18 – Nazorgtraject (fase 3) ...................................................................................................................................................... 31
Casusoverleg ................................................................................................................................................................................. 32
Belang van verhalen ...................................................................................................................................................................... 32
Samenwerken rond veiligheid wordt steeds belangrijker. ........................................................................................................... 32
Organisaties zijn levende processen ............................................................................................................................................. 33
Organiseren als sensemaking (Tsoukas) ....................................................................................................................................... 34
Strategie als gesprek ..................................................................................................................................................................... 34
Organisatieverandering ................................................................................................................................................................ 34
Veiligheidsbeleid ........................................................................................................................................................................... 34
Ideologie................................................................................................................................................................................. 35
Penal welfarism............................................................................................................................................................................. 35
Rechts realisme ............................................................................................................................................................................. 36
The bell curve............................................................................................................................................................................ 36
Charles Murray en de “onderklasse” ........................................................................................................................................ 37
Zijn visie ging samen met maatschappelijke veranderingen van moreel verval....................................................................... 37
Body count ................................................................................................................................................................................ 38
Evaluatie........................................................................................................................................................................................ 39
Progressief veiligheidsbeleid......................................................................................................................................................... 40
Rechts conservatief veiligheidsbeleid ........................................................................................................................................... 40
Evidence-based beleid .................................................................................................................................................................. 41
2
, Crisis van de democratie
Grafiek
De grafiek toont de evolutie van bestuursvormen doorheen
de tijd, gemeten aan de hand van het aantal landen
wereldwijd. De tijdsas loopt van de 19e eeuw tot vandaag.
• Blauw: democratieën
• Rood: autocratieën
• Zwart: anocratieën (tussenvormen tussen democratie en
autocratie)
Wat valt op?
Wat vooral opvalt, is dat onze moderne opvatting van democratie pas echt ontstaat in het midden van de 19e eeuw.
Daarvoor zijn democratieën zeer schaars en vaak beperkt tot een kleine groep landen.
Pas vanaf ongeveer 1990 worden democratieën wereldwijd de dominante bestuursvorm. Dit gaat gepaard met een sterke
implosie van autocratieën aan het einde van de jaren 1980 en het begin van de jaren 1990.
Deze verschuiving hangt nauw samen met de val van de Berlijnse Muur in 1989 en het uiteenvallen van de Sovjet-Unie. De
implosie van het Sovjetblok leidt tot een versplintering in vele kleinere staten, die zich in grote mate expliciet als
democratieën organiseren of daar minstens naar streven.
Interbellum
Tijdens het interbellum (1918–1939) zien we het tegenovergestelde patroon:
Democratieën verdwijnen in die periode bijna volledig wereldwijd, ten voordele van autoritaire en totalitaire regimes. Dit
onderstreept hoe fragiel democratie kan zijn in tijden van economische crisis, politieke instabiliteit en maatschappelijke
onzekerheid.
Essentie van democratie (liberale westerse democratie)
De kern van de liberale westerse democratie is het idee van zelfbeschikking. Mensen willen zelf kunnen beslissen waar zij
als gemeenschap naartoe willen en hoe zij hun gezamenlijke toekomst vormgeven.
Historisch gezien roept dit de vraag op:
Waarom zou een koning of een aristocratische elite (zoals vóór de Franse Revolutie) mogen beslissen over het lot van de
bevolking?
Democratie vertrekt vanuit het principe dat legitieme macht voortkomt uit het volk.
Een cruciale en steeds terugkerende vraag is daarbij:
“Wie behoort tot dat ‘wij’?”
Doorheen de sociale en politieke geschiedenis krijgt dit een verschillende invulling: wie mag deelnemen, wie heeft
stemrecht en wie wordt uitgesloten? Die definities veranderen voortdurend en vormen een centrale spanningslijn in de
democratische ontwikkeling
3
