samenvatting inleiding in de criminologie H14-17

Hoofdstuk 14
Het moderne sociologische positivisme


Franse school:
 Eerste antwoord op Italiaanse positivisten
- Geen échte “school”: WEL gemeenschappelijke nadruk op sociale
factoren (cfr. ‘Sociologische’ of ‘milieu-school’)
- Hoofdvertegenwoordigers:
- Alexandre Lacassagne: atavisme als teken van achterstand
van de maatschappij
- Gabriel Tarde: imitatietheorie
- Emile Durkheim (met grote afstand): zie volgende slides
De belangrijkste

Durkheim:
 Grondlegger sociologie en sociologische positivistische benadering
binnen de criminologie
 Ontwikkelde een Revolutionaire visie op criminaliteit
o Gedraging is crimineel omdat zij harde kern van collectieve
bewustzijn raakt
Collectieve bewustzijn = het geheel van opvattingen en
sentimenten die gemeenschappelijk zijn voor een gemiddelde
burger van dezelfde SL.
• Criminaliteit is dus vooral kwestie van maatschappelijke
definitie
o Straf is emotionele reactie op inbreuk op regels van het
collectieve bewustzijn
o Aard v/d misdaad hangt samen met het type SL
Elke samenleving krijgt criminaliteit die zij verdient
o Criminaliteit is normaal, noodzakelijk, en onvermijdelijk
o Criminaliteit kan ook nuttig zijn, tenminste wanneer het wordt
bestraft
• Crimi kan op 4 manieren nuttig zijn: soc functies
 Als reactie worden er bepaalde regels bevestigd
 Het bewust worden dat bepaalde regels vernieuwd
moeten worden
 Crimi als graadmeter voor de kwaliteit van de
maatschappij
 Er kan waardevolle info over de SL verkregen
worden
2 werken van Durkheim:

, 1. De la division du travail social (1893)
- Mechanische solidariteit  organische solidariteit
Mechanische solidariteit = wanneer het individuele bewustzijn
samenvloeit met het collectieve bewustzijn.
- Organische solidariteit = een toenemende arbeidsverdeling en
een onderlinge afhankelijkheid van groepen.
Moderne SL
 Primitieve samenlevingen vs. complexe samenlevingen
Hij zag de SL complexer worden, we zijn afh. Van
anderen.
 Spraken van arbeidsverdeling: niet alleen eco
maar ook moraal en sociaal verschijnsel
Gevolgen voor het rechtssysteem
- Snelle veranderingen kunnen “etat d’anomie” veroorzaken
en solidariteit verstoren
 Probleem v/d anomie: de arbeidsverdeling gebeurde zo
snel dat mensen nog niet echt een organische
solidariteit met elkaar konden ontwikkelen.
Hierdoor stijgende criminaliteitscijfers
 Anomie = normloosheid
2. Le suicide (1897)
- Zelfs zelfmoord is “sociaal feit” (niet puur individuele
beslissing)
- Zelfmoorden hangen samen met maatschappelijke solidariteit
- Toename van egoïstische en anomische zelfmoorden als
indicator van anomie




Zelfde als SOC:
Egoïstische zelfdoding – ontstaat wanneer iemand te weinig verbonden
is met de samenleving; het individu voelt zich geïsoleerd.
Altruïstische zelfdoding – gebeurt wanneer iemand juist te sterk opgaat
in de groep en zijn eigen leven opoffert voor het collectief.
Anomische zelfdoding – treedt op bij een plotselinge verandering in
sociale normen of economische situatie; mensen verliezen hun richtlijnen
en perspectief.
Fatalistische zelfdoding – ontstaat bij overmatige regulering en
onderdrukking; mensen voelen geen controle over hun leven.

,Evaluatie van zijn werk:
 Revolutionaire visie op criminaliteit
 Aanzet voor meerdere criminologische theorieën
1. Chicago School: idee van criminaliteit als sociaal feit
2. Anomie- en straintheorieën
3. Labelingtheorieën: criminaliteit als maatschappelijke definitie
4. Hedendaagse theorieën van bestraffing
 Tekortkomingen:
 Geen empirisch bewijs voor enkele thesen (bv.
collectieve bewustzijn en functionele nut van alle
misdrijven)
 Verwaarlozing groepsconflicten en economische
ongelijkheid
 Cirkelredenering met betrekking tot invoering van
wetten en bestraffing van criminaliteit

Het moderne sociologische positivisme:
Urbanisatie en de sociaal-ecologische theorieën
Urbanisatie = mensen die naar de stad trekken voor te werken in
fabrieken.
Soc-ecologische theorie:
Verbonden aan Chicago school
 Verbinding criminaliteit en sociale processen eigen aan
stadsontwikkeling
o Vb. industrialisatie en immigratie
Sociale desorganisatie: een vermindering van de invloed van bestaande
sociale gedragsregels op individuele leden van de groep. (Thomas)
 “Menselijke ecologie”: stad als “organisme” en “functionele entiteit”
Concurrentie van groot belang
- Hierdoor ontstaan buurten en ontstaan er soc groepen (de
armen allemaal samen, de rijken allemaal samen)
 Zonale hypothese: stad als concentrische cirkels
 Zone in transition: de fabrieken en bedrijven
 Zone of workingmen’s homes: Lage loon woningen
 Residential zone: werkende mensen die wel geld hebben
 Commuters zone: rijke mensen met villa’s
 Empirische toetsing en toepassing zonale hypothese op criminaliteit
Na toetsing zien we dat er meer crimi is in de 1e zone (meer
desorganisatie)
- Hoe verder van het midden hoe minder crimi en hoe meer
organisatie.
DUS: criminaliteit is een gevolg van de sociale omstandigheden!

, Evaluatie v/d desorganisatietheorie:
 Sociale desorganisatietheorie en studies van Chicago School bijna
vergeten na WWII
 Kritieken:
o Zwakten in operationalisering van sociale desorganisatie
o Gebruik van officiële criminaliteitsstatistieken, weinig kritische
houding
o Structureel determinisme: weinig plaats voor de vrije wil v/d
mens.
o Te nauwe band tussen delinquentie en status van lagere klasse
o Toepasbaar ook op impulsieve of emotionele misdrijven?
 Maar belangrijke kern van waarheid: invloed van socio-economische
en culturele omgeving op individuele beslissingen en gedragingen
o Inspiratie voor latere theorieën ook omwille van etnografisch
werk van Chicagoans

Na Chicago school  Sociaal Ecologische theorieën.
 Sociaal-ecologische theorieën kenden heropleving in jaren ’80 en ‘90
 Robert Sampson is sindsdien sleutelfiguur
o Concept van ‘collective efficacy’: sociale cohesie/sociaal
vertrouwen + informele sociale controle
• Tegenovergestelde van sociale desorganisatie, maar
bijkomende focus op ‘agency’ (eigen keuze, vrije wil).
Nadruk op gedeelde verwachting van soc controle

Differentiële associatietheorie:
- Sutherland
- Crimineel gedrag = aangeleerd gedrag
- Cultuur en cultuurconflict
- Uitbreiding sociale desorganisatietheorie
- Principles of Criminology (1947): negen abstracte stellingen ter
formalisering theorie