1. DE ECONOMIE VOLGENS VAROUFAKIS
1.1WIE IS YANIS VAROUFAKIS?
= een Grieks econoom en politicus > Minister van Financiën tijdens de Griekse schuldencrisis (2015)
Dit boek: Vertrekt niet vanuit grafieken, maar vanuit: geschiedenis, verhalen, ethiek,
machtsverhoudingen
- Centrale vraag: waarom is onze wereld zo ongelijk, en hoe komt het dat economie daar zo’n
grote rol in speelt?
1.2HOOFDSTUK 1: WAAROM ZO VEEL ONGELIJKHEID?
Waarom zijn de Aboriginals Engeland niet binnengevallen? (vraag om over na te denken)
Wanneer we geboren worden is er al meteen een groot verschil: mensen met dure kleding, sommige
gewoon in vodden gewikt. Later halen sommige hun neus op voor nieuwe kleren als cadeau, terwijl
andere al blij zijn als ze naar school kunnen zonder gaten in hun schoenen.
Ongelijkheid = geen uitzondering, maar iets dat de wereld structureert
engelsen zijn naar Australië gevaren + hebben land vd Aboriginals gekoloniseerd (aboriginals
verdreven, onderdrukt, gedood). Niet omgekeerd: Aboriginals zijn niet naar Europa gegaan. Ze hebben
Engeland niet veroverd. Kolonisatie ging van Europa naar de rest vd wereld en niet andersom.
Niet omdat:
- Europeanen waren slimmer
- Ze waren technologisch beter
- Het zit in hun DNA
waarom is er dan zoveel ongelijkheid?
Markten, iets anders dan economie
Markt Economie
- Een plaats van ruil Ontstaat pas wanneermensen:
- Waar goederen worden uitgewisseld
- Vroeger via ruilhandel - Produceren
- Vandaag ook via: geld & digitale markten - Overschotten creëren
Markten bestonden al voor landbouw - Systematisch organiseren
niet elke markt is economie
2 grote sprongen:
- Eerste grote sprong: 82 000 jaar geleden: we konden spraak voortbrengen (handelen)
- Tweede grote sprong 12 000 jaar geleden: we konden grond bewerken om voedsel te
produceren
de economie kon ontstaan
De mens was niet meer afhankelijk van wat de aarde hem verschafte. Mensen leerde grond bewerken
omdat ze honger hadden (bv. te weinig vruchten aan de bomen om iedereen te voeden).
Ze moesten technieken bedenken > technologie voor grondbewerking, landebouweconomie, diende
zich aan > landbouwproductie creëerde voor het eerst het basisgegeven vd economie: het overschot
(= de opbrengst vd grond meer is dan nodig: om mensen te voeden + om zaden op te slaan EN
wanneer men opbrengst kan opslaan voor de toekomstbv. graan opslaan).
, 2 inzichten:
- Jagen, vissen en verzamelen = geen duurzame overschot > wordt rot
- Landbouw = wel overschot
zonder overschot: geen echte economie.
Gevolgen van overschot voor de maatschappij:
SCHRIFT
Eerste vorm schrift: Mesopotamië. Waarom ontstaat schrift? > voor boekhouding
In Mesopotamië:
- Boeren slaan graan op in gemeenschappelijke opslagplaatsen
- Er moet worden geregistreerd:
o Hoeveel ieder heeft binnengebracht
o Hoeveel hij later mag opeisen
Schrift onstaat als: boekhoudkundig bewijs v eigendom vh overschot
Samenlevingen zonder nood aan landbouwoverschot: hadden geen nood aan schrift (bv. Aboriginals,
oorspronlijke volkeren in Noord-Amerika.
SCHULD EN GELD
Schuld:
- Ontstaat uit boekhouding
- Arbeiders krijgen scherven met cijfers > die cijfes vertegenwoordigen hoeveel graan de heerser
hun verschuldigd is.
- Het is een soort van schuld van de heerser aan de werknemer.
Geld:
- Die scherven functioneerden ook als een vorm van geld: werknemers gebruikten de scherven
om producten van anderen te kopen.
Fictieve munten:
- Metalen munten bestonden soms nog niet (pas 100 jaar later geslagen)
- Maar werden al gebruikt in registers (bv. Nabuch heeft graan ontvangen ter waarde van drie
metalen munten).
- Dit werkte alleen op basis van vertrouwen of krediet (mensen moesten erop vertrouwen dat die
fictieve eenheden een ruilwaarde hadden > zo iets kan alleen bestaan dat wij ‘staat’ noemen>
een collectieve institutie die over de dood vd heersers heen reikt en die mensen het vertrouwen
geeft.
STAAT, AMBTENARENPPARAAT, LEGERS
Schuld, geld, krediet > alleen werken als er een macht is die: eigendomsrechten bewaakt, conflicten
beslecht, vertrouwen garandeert. Een staat kan niet bestaan zonder overschot.
Zonder overschot kan er ook geen georganiseerd leger bestaan en zonder leger kan het gezag vd
heersers en dat vd staat zich niet laten gelden. Want zonderleger is eht overschot van die samenleving
kwetsbaar voor dreigingen van buitenaf.
1.1WIE IS YANIS VAROUFAKIS?
= een Grieks econoom en politicus > Minister van Financiën tijdens de Griekse schuldencrisis (2015)
Dit boek: Vertrekt niet vanuit grafieken, maar vanuit: geschiedenis, verhalen, ethiek,
machtsverhoudingen
- Centrale vraag: waarom is onze wereld zo ongelijk, en hoe komt het dat economie daar zo’n
grote rol in speelt?
1.2HOOFDSTUK 1: WAAROM ZO VEEL ONGELIJKHEID?
Waarom zijn de Aboriginals Engeland niet binnengevallen? (vraag om over na te denken)
Wanneer we geboren worden is er al meteen een groot verschil: mensen met dure kleding, sommige
gewoon in vodden gewikt. Later halen sommige hun neus op voor nieuwe kleren als cadeau, terwijl
andere al blij zijn als ze naar school kunnen zonder gaten in hun schoenen.
Ongelijkheid = geen uitzondering, maar iets dat de wereld structureert
engelsen zijn naar Australië gevaren + hebben land vd Aboriginals gekoloniseerd (aboriginals
verdreven, onderdrukt, gedood). Niet omgekeerd: Aboriginals zijn niet naar Europa gegaan. Ze hebben
Engeland niet veroverd. Kolonisatie ging van Europa naar de rest vd wereld en niet andersom.
Niet omdat:
- Europeanen waren slimmer
- Ze waren technologisch beter
- Het zit in hun DNA
waarom is er dan zoveel ongelijkheid?
Markten, iets anders dan economie
Markt Economie
- Een plaats van ruil Ontstaat pas wanneermensen:
- Waar goederen worden uitgewisseld
- Vroeger via ruilhandel - Produceren
- Vandaag ook via: geld & digitale markten - Overschotten creëren
Markten bestonden al voor landbouw - Systematisch organiseren
niet elke markt is economie
2 grote sprongen:
- Eerste grote sprong: 82 000 jaar geleden: we konden spraak voortbrengen (handelen)
- Tweede grote sprong 12 000 jaar geleden: we konden grond bewerken om voedsel te
produceren
de economie kon ontstaan
De mens was niet meer afhankelijk van wat de aarde hem verschafte. Mensen leerde grond bewerken
omdat ze honger hadden (bv. te weinig vruchten aan de bomen om iedereen te voeden).
Ze moesten technieken bedenken > technologie voor grondbewerking, landebouweconomie, diende
zich aan > landbouwproductie creëerde voor het eerst het basisgegeven vd economie: het overschot
(= de opbrengst vd grond meer is dan nodig: om mensen te voeden + om zaden op te slaan EN
wanneer men opbrengst kan opslaan voor de toekomstbv. graan opslaan).
, 2 inzichten:
- Jagen, vissen en verzamelen = geen duurzame overschot > wordt rot
- Landbouw = wel overschot
zonder overschot: geen echte economie.
Gevolgen van overschot voor de maatschappij:
SCHRIFT
Eerste vorm schrift: Mesopotamië. Waarom ontstaat schrift? > voor boekhouding
In Mesopotamië:
- Boeren slaan graan op in gemeenschappelijke opslagplaatsen
- Er moet worden geregistreerd:
o Hoeveel ieder heeft binnengebracht
o Hoeveel hij later mag opeisen
Schrift onstaat als: boekhoudkundig bewijs v eigendom vh overschot
Samenlevingen zonder nood aan landbouwoverschot: hadden geen nood aan schrift (bv. Aboriginals,
oorspronlijke volkeren in Noord-Amerika.
SCHULD EN GELD
Schuld:
- Ontstaat uit boekhouding
- Arbeiders krijgen scherven met cijfers > die cijfes vertegenwoordigen hoeveel graan de heerser
hun verschuldigd is.
- Het is een soort van schuld van de heerser aan de werknemer.
Geld:
- Die scherven functioneerden ook als een vorm van geld: werknemers gebruikten de scherven
om producten van anderen te kopen.
Fictieve munten:
- Metalen munten bestonden soms nog niet (pas 100 jaar later geslagen)
- Maar werden al gebruikt in registers (bv. Nabuch heeft graan ontvangen ter waarde van drie
metalen munten).
- Dit werkte alleen op basis van vertrouwen of krediet (mensen moesten erop vertrouwen dat die
fictieve eenheden een ruilwaarde hadden > zo iets kan alleen bestaan dat wij ‘staat’ noemen>
een collectieve institutie die over de dood vd heersers heen reikt en die mensen het vertrouwen
geeft.
STAAT, AMBTENARENPPARAAT, LEGERS
Schuld, geld, krediet > alleen werken als er een macht is die: eigendomsrechten bewaakt, conflicten
beslecht, vertrouwen garandeert. Een staat kan niet bestaan zonder overschot.
Zonder overschot kan er ook geen georganiseerd leger bestaan en zonder leger kan het gezag vd
heersers en dat vd staat zich niet laten gelden. Want zonderleger is eht overschot van die samenleving
kwetsbaar voor dreigingen van buitenaf.
