INLEIDING
1. WAT IS – EN IS ER NOG – INTERNATIONAAL PUBLIEKRECHT
1.1. Is er nog internationaal publiekrecht?
“Never has [an international law professor] sensed such profound skepticism about the legitimacy and
usefulness of the discipline he teaches…”
“Hasn’t the appalling conflict unfolding before our eyes demonstrated with tremendous eloquence the vanity,
or at least the extreme fragility, of a so-called legal order in relations between states … ?”
“Is it not, therefore, a very serious error and peril to lead people to trust in the rationality of law in an area
where force has the last word?”
- Actua: toespraak van de Israëlische premier Netanyahu op de 80e Algemene Vergadering van
de Verenigde Naties
- Tijdens zijn toespraak heeft driekwart van de aanwezigen de zaal verlaten.
- Netanyahu sprak over een zgn “lawfare”
- Volgens hem voert de int’le gemeenschap geen “warfare” maar een “lawfare”
tegen Israël.
- = daarmee bedoelt hij dat het int’l recht wordt ingezet als wapen tegen
Israël, en dat het gebruik van het int’l publiekrecht zijn beleid belemmert.
- Hij verwees ook naar de “false charge of genocide”, waarmee hij de beschuldigingen van
genocide aan het adres van Israël als onterecht bestempelde.
- De massale zaalverlating toont echter aan dat het int’l publiekrecht nog steeds betekenis
heeft: het was een protestactie vd aanwezigen tegen de schendingen vh int’l recht.
- Het int’l recht bestaat dus toch nog!
1.2. Het internationaal recht als instrument vd internationale politiek
- Int’l recht is slechts één vd instrumenten van int’le politiek, naast:
- Gewapend geweld
- Economische macht
- Soft power
- Internationaal recht
1
,- Het int’l recht bestaat uit:
(a) Normen
- Recht van samenleving (coëxistentie)
- Dit is het recht dat het vreedzaam samenleven van soevereine staten
regelt: staten wantrouwen elkaar van nature, maar maken afspraken om
vreedzaam te kunnen samenleven.
- Voorbeelden:
- Het verbod op het gebruik van gewapend geweld
- De bescherming van ambassadeurs: je mag ze bv. niet vermoorden.
- Recht van samenwerking (coöperatie)
- Oprichting van regionale organisaties & het maken van verdragen
- Bv. oprichting vd VN
- Bv. het kaderverdrag van de VN inzake klimaatverandering, waarin
alle landen worden geacht samen te werken om de wereld te
beschermen tegen de gevolgen van de klimaatcrisis.
- → vandaag is er steeds minder samenwerking tss staten, wat betekent
dat er meer nood ontstaat ah handhaven van vreedzame betrekkingen.
- Gelijkheid, stabiliteit, menselijkheid …
→ deze normen hebben vandaag een aanzienlijke invloed op de interne rechtsorde.
- Overal bestaan verdragen die normen opleggen: via deze verdragen
sijpelt het int’l recht binnen in het nationaal recht.
(b) Processen
- = een proces is een opeenvolging van handelingen die tot gevolg hebben dat het
gedrag van internationale actoren wordt beïnvloed.
- Er zijn twee grote soorten processen:
(1) Proces bij de ontwikkeling van het recht
(2) Proces bij de verwerkelijking van het recht
- Voorbeeld: Palestina
- Palestina is nog niet officieel erkend als staat, maar heeft wel het
statuut van staat bij het Internationaal Strafhof (ISH).
- Daarnaast heeft Palestina een waarnemend statuut bij de VN, maar
geen volwaardig lidmaatschap, aangezien daarvoor een stemming in
de Veiligheidsraad vereist is — en daar wordt telkens een veto
uitgesproken door de VS.
2
, - Het Internationaal Gerechtshof (IGH) verwijst echter naar “Palestina”
als een afzonderlijk gebied.
- Dit alles toont aan dat er positieve evoluties plaatsvinden in
de verwerkelijking vh recht op zelfbeschikking van Palestina.
- → Het betreft een proces van int’l recht: Palestina
groeit geleidelijk uit tot een staat.
(c) Discours
(1) Taal
- = het int’l recht is een taal in beweging
- Een gemeenschappelijke taal is nodig voor het recht van
samenleving: op die manier kunnen staten immers communiceren
om bepaalde essentiële dingen af te spreken.
- Taal is disruptief: met taal benoemt men de realiteit, men
kwalificeert dus heel wat zaken, maar op die manier kan men
geweld aandoen aan andere visies op dezelfde realiteit.
- Bv. Terrorist: de term terrorist heeft een zware politiek-
juridische connotatie. Deze kwam naar voren in een
bepaalde context: jaren geleden wilden de VS Palestijnen die
geweld gebruikten kwalificeren als terroristen, terwijl de
andere kant van de wereld de Palestijnen
“bevrijdingsstrijders” noemde.
- → De keuze tussen die twee kwalificaties is van
fundamenteel belang, omdat ze een bepaald
juridisch kader met zich meebrengt.
o Het is dus zeer subjectief.
- Poetin en Oekraïne: Poetin viel Oekraïne binnen, maar sprak
daarbij v/e “speciale militaire operatie” en niet van agressie.
- → Ook Poetin hecht veel belang aan de juridische
kwalificaties.
- Waarden: taal kan gepaard gaan met een kwalificatie; elke
kwalificatie is verbonden aan fundamentele waarden van de
samenleving.
- Voorbeelden:
- Vrijheidsstrijder: iemand die het recht op
zelfbeschikking nastreeft.
- Terrorist: iemand die anderen schendt.
3
, - “Legal imagination”
- = het gaat om het ontwikkelen van nieuwe normen of
concepten, die – wanneer ze ingang vinden ih taalgebruik
v/e professionele groepering – vervolgens de verdere
ontwikkeling vh recht mee gaan bepalen.
- De legal imagination kan een heel belangrijk
instrument zijn voor de ontwikkeling vh int’l recht.
(2) Argumentatie
- = kan plaatsvinden voor de rechtbank of voor de Algemene Vergadering
van de Verenigde Naties.
(d) Techniek
- Creatie en argumentatie
- Techniek om recht te creëren en ermee te argumenteren.
- Geen boogschieten, maar wél biljartspel.
- Boogschutter: pijlen rechtstreeks op het doel richten
→ dat lukt niet ih int’l recht.
- Biljartspel: ballen onrechtstreeks ih doel laten raken → ih int’l recht moet
men doelstellingen onrechtstreeks bereiken.
- Het int’l recht is gericht op de toekomst.
- Men benadert zaken juridisch omdat men daarmee toekomstig gedrag wil
beïnvloeden.
- Bevordering van gewenste uitkomsten + uitbouw van alternatieven
- Een jurist bevordert gewenste uitkomsten en bouwt alternatieven uit; men
moet engineeren om een bepaald doel te bereiken, onder meer via
normen — daarom is de jurist een biljartspeler.
→ het int’l recht is dus niet enkel een verzameling regels, maar ook een manier van
spreken, argumenteren en de wereld benoemen.
4
1. WAT IS – EN IS ER NOG – INTERNATIONAAL PUBLIEKRECHT
1.1. Is er nog internationaal publiekrecht?
“Never has [an international law professor] sensed such profound skepticism about the legitimacy and
usefulness of the discipline he teaches…”
“Hasn’t the appalling conflict unfolding before our eyes demonstrated with tremendous eloquence the vanity,
or at least the extreme fragility, of a so-called legal order in relations between states … ?”
“Is it not, therefore, a very serious error and peril to lead people to trust in the rationality of law in an area
where force has the last word?”
- Actua: toespraak van de Israëlische premier Netanyahu op de 80e Algemene Vergadering van
de Verenigde Naties
- Tijdens zijn toespraak heeft driekwart van de aanwezigen de zaal verlaten.
- Netanyahu sprak over een zgn “lawfare”
- Volgens hem voert de int’le gemeenschap geen “warfare” maar een “lawfare”
tegen Israël.
- = daarmee bedoelt hij dat het int’l recht wordt ingezet als wapen tegen
Israël, en dat het gebruik van het int’l publiekrecht zijn beleid belemmert.
- Hij verwees ook naar de “false charge of genocide”, waarmee hij de beschuldigingen van
genocide aan het adres van Israël als onterecht bestempelde.
- De massale zaalverlating toont echter aan dat het int’l publiekrecht nog steeds betekenis
heeft: het was een protestactie vd aanwezigen tegen de schendingen vh int’l recht.
- Het int’l recht bestaat dus toch nog!
1.2. Het internationaal recht als instrument vd internationale politiek
- Int’l recht is slechts één vd instrumenten van int’le politiek, naast:
- Gewapend geweld
- Economische macht
- Soft power
- Internationaal recht
1
,- Het int’l recht bestaat uit:
(a) Normen
- Recht van samenleving (coëxistentie)
- Dit is het recht dat het vreedzaam samenleven van soevereine staten
regelt: staten wantrouwen elkaar van nature, maar maken afspraken om
vreedzaam te kunnen samenleven.
- Voorbeelden:
- Het verbod op het gebruik van gewapend geweld
- De bescherming van ambassadeurs: je mag ze bv. niet vermoorden.
- Recht van samenwerking (coöperatie)
- Oprichting van regionale organisaties & het maken van verdragen
- Bv. oprichting vd VN
- Bv. het kaderverdrag van de VN inzake klimaatverandering, waarin
alle landen worden geacht samen te werken om de wereld te
beschermen tegen de gevolgen van de klimaatcrisis.
- → vandaag is er steeds minder samenwerking tss staten, wat betekent
dat er meer nood ontstaat ah handhaven van vreedzame betrekkingen.
- Gelijkheid, stabiliteit, menselijkheid …
→ deze normen hebben vandaag een aanzienlijke invloed op de interne rechtsorde.
- Overal bestaan verdragen die normen opleggen: via deze verdragen
sijpelt het int’l recht binnen in het nationaal recht.
(b) Processen
- = een proces is een opeenvolging van handelingen die tot gevolg hebben dat het
gedrag van internationale actoren wordt beïnvloed.
- Er zijn twee grote soorten processen:
(1) Proces bij de ontwikkeling van het recht
(2) Proces bij de verwerkelijking van het recht
- Voorbeeld: Palestina
- Palestina is nog niet officieel erkend als staat, maar heeft wel het
statuut van staat bij het Internationaal Strafhof (ISH).
- Daarnaast heeft Palestina een waarnemend statuut bij de VN, maar
geen volwaardig lidmaatschap, aangezien daarvoor een stemming in
de Veiligheidsraad vereist is — en daar wordt telkens een veto
uitgesproken door de VS.
2
, - Het Internationaal Gerechtshof (IGH) verwijst echter naar “Palestina”
als een afzonderlijk gebied.
- Dit alles toont aan dat er positieve evoluties plaatsvinden in
de verwerkelijking vh recht op zelfbeschikking van Palestina.
- → Het betreft een proces van int’l recht: Palestina
groeit geleidelijk uit tot een staat.
(c) Discours
(1) Taal
- = het int’l recht is een taal in beweging
- Een gemeenschappelijke taal is nodig voor het recht van
samenleving: op die manier kunnen staten immers communiceren
om bepaalde essentiële dingen af te spreken.
- Taal is disruptief: met taal benoemt men de realiteit, men
kwalificeert dus heel wat zaken, maar op die manier kan men
geweld aandoen aan andere visies op dezelfde realiteit.
- Bv. Terrorist: de term terrorist heeft een zware politiek-
juridische connotatie. Deze kwam naar voren in een
bepaalde context: jaren geleden wilden de VS Palestijnen die
geweld gebruikten kwalificeren als terroristen, terwijl de
andere kant van de wereld de Palestijnen
“bevrijdingsstrijders” noemde.
- → De keuze tussen die twee kwalificaties is van
fundamenteel belang, omdat ze een bepaald
juridisch kader met zich meebrengt.
o Het is dus zeer subjectief.
- Poetin en Oekraïne: Poetin viel Oekraïne binnen, maar sprak
daarbij v/e “speciale militaire operatie” en niet van agressie.
- → Ook Poetin hecht veel belang aan de juridische
kwalificaties.
- Waarden: taal kan gepaard gaan met een kwalificatie; elke
kwalificatie is verbonden aan fundamentele waarden van de
samenleving.
- Voorbeelden:
- Vrijheidsstrijder: iemand die het recht op
zelfbeschikking nastreeft.
- Terrorist: iemand die anderen schendt.
3
, - “Legal imagination”
- = het gaat om het ontwikkelen van nieuwe normen of
concepten, die – wanneer ze ingang vinden ih taalgebruik
v/e professionele groepering – vervolgens de verdere
ontwikkeling vh recht mee gaan bepalen.
- De legal imagination kan een heel belangrijk
instrument zijn voor de ontwikkeling vh int’l recht.
(2) Argumentatie
- = kan plaatsvinden voor de rechtbank of voor de Algemene Vergadering
van de Verenigde Naties.
(d) Techniek
- Creatie en argumentatie
- Techniek om recht te creëren en ermee te argumenteren.
- Geen boogschieten, maar wél biljartspel.
- Boogschutter: pijlen rechtstreeks op het doel richten
→ dat lukt niet ih int’l recht.
- Biljartspel: ballen onrechtstreeks ih doel laten raken → ih int’l recht moet
men doelstellingen onrechtstreeks bereiken.
- Het int’l recht is gericht op de toekomst.
- Men benadert zaken juridisch omdat men daarmee toekomstig gedrag wil
beïnvloeden.
- Bevordering van gewenste uitkomsten + uitbouw van alternatieven
- Een jurist bevordert gewenste uitkomsten en bouwt alternatieven uit; men
moet engineeren om een bepaald doel te bereiken, onder meer via
normen — daarom is de jurist een biljartspeler.
→ het int’l recht is dus niet enkel een verzameling regels, maar ook een manier van
spreken, argumenteren en de wereld benoemen.
4
