‘GE MOET DAAR IN GEZET EN H EBBEN O M DAT T E BEGRIJPEN ’
ON DERZOEK NAAR DE ERVARIN GEN VAN LEDEN VAN DE AS SISENJ URY IN BEL GIË – WARD
NOEL MANS & K RIS TEL BEY ENS
Assissenjurys zijn een uitzonderlijk voorbeeld van directe burgerparticipatie aan justitie speciale positie
in Belgische rechtspraak
INLEIDIN G
Oorsprong: Frankrijk (verwant aan franse jurysysteem onder napoleon)
o assisenjury als une fille de la révolution
democratische symboolfunctie!
o meer rechtswaarborgen, meer vertrouwen in de rechtspraak en grotere participatie
van de burger aan het recht
MAAR vanaf het ontstaan al kritieken
o Inefficiëntie, duur, onbekwaamheid van lekerjurys, gebrek aan representativiteit van
de samenstelling
Percentage dat een jury boven een beroepsrechter verkiest is hard gedaald!
o DUS er groeide een politieke consensus om de assisenprocedure te hervormen of te
moderniseren
o Commissie tot hervorming van assisenhof 2005
Verminderen juryleden, beraadslaging met rechters samen,
motiveringsplicht
o 2009: motivering verplicht
Jaarlijks: +-100 assisenzaken (0,01 procent)
o heel veel aandacht in de media
o MAAR weinig onderzoeken over
Actieve deelname bevordert het vertrouwen in justitie (als ze behandeld worden met
respect)
o Ook naaste familie en vrienden worden beïnvloed
o MAAR vooral symbolisch belang
Dit onderzoek
14 juryleden geïnterviewd over hun individuele beleving
Deelvragen:
1. Welke invloed heeft een deelname aan een assisenjury op het vertrouwen in en
betrokkenheid bij de procedure en de werking van een volksjury?
2. Welke (procesgerelateerde) factoren hebben (mogelijk) een invloed op de
positieve/negatieve ervaringen van de juryleden
,ASS ISEN EN J URYREC HT SPRAAK IN BELGIË
Art 150 GW: jury wordt enkel ingesteld in strafzaken en voor politieke en persmisdrijven
Praktijk
o enkel strafzaken & bevoegdheden sterk uitgehold: alleen nog de zwaarste
misdrijven voor assisenhof
o Assisenhof kan in elke provincie en Brussel
o tijdelijk rechtscollege, samengesteld wanneer de kamer van inbeschuldigingstelling
een zaak bij het hof aanhangig maakt
o Drie beroepsrechters (een voorzitter en twee assessoren) leiden het proces in goede
banen en begeleiden de 12 burgers
personen die hun burgerrechten bezitten
kunnen lezen en schrijven
zijn ten volle 28 en minder dan 65 jaar oud zijn
hoogstens 2/3 van hetzelfde geslacht
burgers die ongeschikt lijken worden gewraakt (obv beknopte
persoonsgegevens en voorkomen)
het proces
o openbaar & verlopen mondeling
o +- een week
o Uitspraak moet vanaf 2010 gemotiveerd worden (op vraag van Europa)
o Gewone meerderheid
o Straf bepaald door de beroepsrechters en juryleden samen: 15 gelijkwaardige
stemmen
o Beroep is onmogelijk!
Cassatie kan de gevolgde procedure en inhoud wel controleren
H ET AC TUEL E DEB AT OVER DE ZIN EN ON ZIN VAN DE BELGIS CHE J URYREC HT SPRAAK
TEGENSTANDERS
1. is de ontstaansreden van de Belgische jury (=een controle op de rechterlijke macht
uitgaande van het volk dat op democratische wijze aan de rechtspraak participeert) nog wel
van deze tijd?
2. representativiteit van de jury omwille van het omslachtige lotingsysteem en de
kwaliteitsvereisten die aan de potentiële juryleden worden gesteld
3. bekwaam zijn van de burger om zware misdrijven te beoordelen.
o Een professionele begeleiding en goede voorlichting van de jury tijdens het
proces kunnen volgens sommigen de bekwaamheid van leken vergroten.
4. enorme voorbereidingstijd en kostprijs
5. er kan geen hoger beroep worden ingesteld (= schending grondrechten?)
‘La fille de la révolution est devenue une vielle dame’
VOORSTANDERS
1. democratische legitimiteit
2. plichtsbesef en nauwgezetheid waarom juryleden hun rol vervullen
3. verhoogt betrokkenheid burger bij rechtspraak
o MAAR vertrouwen in rechtspraak herstellen via een segment dat maar 0,01%
van de strafzaken vertegenwoordigt?
o DUS vooral symbolische waarde
, ON DERZOEK N AAR JURY RECH TS PRAAK
INTERNATION AAL
Vooral uit de Verenigde Staten WANT in andere landen verboden om juryleden te interviewen na een
rechtszaak
in landen waar jury- rechtspraak is ingeburgerd is de aanhang voor haar verdere gebruik ook
sterker
steun voor de jury is veel groter wanneer men ooit heeft gezeteld als jurylid
~ procedurele rechtvaardigheid
o The social psychology of procedural justice
Lind en Tyler
bij een evaluatie van een proces over maatschappelijk conflict zijn
mensen meer geïnteresseerd in de rechtvaardigheid van de gevolgde
procedure dan in de uitkomst ervan
! maar is betwist: term procedure is breed!
BELGIË
Juryleden worden geacht afgesloten te zijn van de buitenwereld tijdens het proces MAAR is niet
haalbaar in de praktijk!
totale geheimhouding amper systematisch wetenschappelijk onderzoek bij juryleden
bestaande Belgische literatuur beperkt zich tot historische of juridische analyses & analyses van
de voor- en nadelen van volksjury’s
o ! uitzondering: (rechts)psychologische onderzoek van Luc Van Langenhove
processen die het functioneren van de jury kunnen verklaren, zoals
groepsdynamica en besluitvorming
interviews met gewezen juryleden
juryleden beginnen met weinig tot geen voorkennis van de procedure aan het
proces, de deliberatie over de schuld heeft weinig invloed op de individuele
beslissing, juryleden zijn fier te mogen deelnemen, er wordt weinig nuance aan de
dag gelegd (men is volledig pro/contra en neemt selectief informatie op), de sterke
rol van de voorzitter wordt tijdens het proces als positief ervare
ON DERZOEKS OPZET
Ze hebben zelf een belevingsonderzoek gedaan bij Belgische ex-juryleden
hulp van goed geplaatste magistraten bij de hoven van Antwerpen en Brussel
zo adressen van 70 juryleden gekregen, waarvan 14 positief reageerden
o 8 verschillende assisenzaken tussen 2002-2009
o 10 mannen, 4 vrouwen
o Gemiddeld 46 jaar
deze beperkte selecte steekproef is niet representatief MAAR kan interessante inzichten
opleveren
met een halfopen interview peilden ze naar het vertrouwen in en de visie op juryrecht- spraak
voor en na de deelname aan de jury en de (veranderende) beleving naarmate het proces
vorderde
De interviews duurden tussen de 50 en 90 minuten en werden afgenomen in het voorjaar
van 2009.
gehanteerde methode post factum geeft een ad hoc-interpretatie weer van persoonlijke
ervaringen
o juryleden met andere ervaringen waren misschien geheel niet genegen die te delen
ON DERZOEK NAAR DE ERVARIN GEN VAN LEDEN VAN DE AS SISENJ URY IN BEL GIË – WARD
NOEL MANS & K RIS TEL BEY ENS
Assissenjurys zijn een uitzonderlijk voorbeeld van directe burgerparticipatie aan justitie speciale positie
in Belgische rechtspraak
INLEIDIN G
Oorsprong: Frankrijk (verwant aan franse jurysysteem onder napoleon)
o assisenjury als une fille de la révolution
democratische symboolfunctie!
o meer rechtswaarborgen, meer vertrouwen in de rechtspraak en grotere participatie
van de burger aan het recht
MAAR vanaf het ontstaan al kritieken
o Inefficiëntie, duur, onbekwaamheid van lekerjurys, gebrek aan representativiteit van
de samenstelling
Percentage dat een jury boven een beroepsrechter verkiest is hard gedaald!
o DUS er groeide een politieke consensus om de assisenprocedure te hervormen of te
moderniseren
o Commissie tot hervorming van assisenhof 2005
Verminderen juryleden, beraadslaging met rechters samen,
motiveringsplicht
o 2009: motivering verplicht
Jaarlijks: +-100 assisenzaken (0,01 procent)
o heel veel aandacht in de media
o MAAR weinig onderzoeken over
Actieve deelname bevordert het vertrouwen in justitie (als ze behandeld worden met
respect)
o Ook naaste familie en vrienden worden beïnvloed
o MAAR vooral symbolisch belang
Dit onderzoek
14 juryleden geïnterviewd over hun individuele beleving
Deelvragen:
1. Welke invloed heeft een deelname aan een assisenjury op het vertrouwen in en
betrokkenheid bij de procedure en de werking van een volksjury?
2. Welke (procesgerelateerde) factoren hebben (mogelijk) een invloed op de
positieve/negatieve ervaringen van de juryleden
,ASS ISEN EN J URYREC HT SPRAAK IN BELGIË
Art 150 GW: jury wordt enkel ingesteld in strafzaken en voor politieke en persmisdrijven
Praktijk
o enkel strafzaken & bevoegdheden sterk uitgehold: alleen nog de zwaarste
misdrijven voor assisenhof
o Assisenhof kan in elke provincie en Brussel
o tijdelijk rechtscollege, samengesteld wanneer de kamer van inbeschuldigingstelling
een zaak bij het hof aanhangig maakt
o Drie beroepsrechters (een voorzitter en twee assessoren) leiden het proces in goede
banen en begeleiden de 12 burgers
personen die hun burgerrechten bezitten
kunnen lezen en schrijven
zijn ten volle 28 en minder dan 65 jaar oud zijn
hoogstens 2/3 van hetzelfde geslacht
burgers die ongeschikt lijken worden gewraakt (obv beknopte
persoonsgegevens en voorkomen)
het proces
o openbaar & verlopen mondeling
o +- een week
o Uitspraak moet vanaf 2010 gemotiveerd worden (op vraag van Europa)
o Gewone meerderheid
o Straf bepaald door de beroepsrechters en juryleden samen: 15 gelijkwaardige
stemmen
o Beroep is onmogelijk!
Cassatie kan de gevolgde procedure en inhoud wel controleren
H ET AC TUEL E DEB AT OVER DE ZIN EN ON ZIN VAN DE BELGIS CHE J URYREC HT SPRAAK
TEGENSTANDERS
1. is de ontstaansreden van de Belgische jury (=een controle op de rechterlijke macht
uitgaande van het volk dat op democratische wijze aan de rechtspraak participeert) nog wel
van deze tijd?
2. representativiteit van de jury omwille van het omslachtige lotingsysteem en de
kwaliteitsvereisten die aan de potentiële juryleden worden gesteld
3. bekwaam zijn van de burger om zware misdrijven te beoordelen.
o Een professionele begeleiding en goede voorlichting van de jury tijdens het
proces kunnen volgens sommigen de bekwaamheid van leken vergroten.
4. enorme voorbereidingstijd en kostprijs
5. er kan geen hoger beroep worden ingesteld (= schending grondrechten?)
‘La fille de la révolution est devenue une vielle dame’
VOORSTANDERS
1. democratische legitimiteit
2. plichtsbesef en nauwgezetheid waarom juryleden hun rol vervullen
3. verhoogt betrokkenheid burger bij rechtspraak
o MAAR vertrouwen in rechtspraak herstellen via een segment dat maar 0,01%
van de strafzaken vertegenwoordigt?
o DUS vooral symbolische waarde
, ON DERZOEK N AAR JURY RECH TS PRAAK
INTERNATION AAL
Vooral uit de Verenigde Staten WANT in andere landen verboden om juryleden te interviewen na een
rechtszaak
in landen waar jury- rechtspraak is ingeburgerd is de aanhang voor haar verdere gebruik ook
sterker
steun voor de jury is veel groter wanneer men ooit heeft gezeteld als jurylid
~ procedurele rechtvaardigheid
o The social psychology of procedural justice
Lind en Tyler
bij een evaluatie van een proces over maatschappelijk conflict zijn
mensen meer geïnteresseerd in de rechtvaardigheid van de gevolgde
procedure dan in de uitkomst ervan
! maar is betwist: term procedure is breed!
BELGIË
Juryleden worden geacht afgesloten te zijn van de buitenwereld tijdens het proces MAAR is niet
haalbaar in de praktijk!
totale geheimhouding amper systematisch wetenschappelijk onderzoek bij juryleden
bestaande Belgische literatuur beperkt zich tot historische of juridische analyses & analyses van
de voor- en nadelen van volksjury’s
o ! uitzondering: (rechts)psychologische onderzoek van Luc Van Langenhove
processen die het functioneren van de jury kunnen verklaren, zoals
groepsdynamica en besluitvorming
interviews met gewezen juryleden
juryleden beginnen met weinig tot geen voorkennis van de procedure aan het
proces, de deliberatie over de schuld heeft weinig invloed op de individuele
beslissing, juryleden zijn fier te mogen deelnemen, er wordt weinig nuance aan de
dag gelegd (men is volledig pro/contra en neemt selectief informatie op), de sterke
rol van de voorzitter wordt tijdens het proces als positief ervare
ON DERZOEKS OPZET
Ze hebben zelf een belevingsonderzoek gedaan bij Belgische ex-juryleden
hulp van goed geplaatste magistraten bij de hoven van Antwerpen en Brussel
zo adressen van 70 juryleden gekregen, waarvan 14 positief reageerden
o 8 verschillende assisenzaken tussen 2002-2009
o 10 mannen, 4 vrouwen
o Gemiddeld 46 jaar
deze beperkte selecte steekproef is niet representatief MAAR kan interessante inzichten
opleveren
met een halfopen interview peilden ze naar het vertrouwen in en de visie op juryrecht- spraak
voor en na de deelname aan de jury en de (veranderende) beleving naarmate het proces
vorderde
De interviews duurden tussen de 50 en 90 minuten en werden afgenomen in het voorjaar
van 2009.
gehanteerde methode post factum geeft een ad hoc-interpretatie weer van persoonlijke
ervaringen
o juryleden met andere ervaringen waren misschien geheel niet genegen die te delen
