samenvatting etiologische criminologie

ETIOLOGISCHE CRIMINOLOGIE
1. INLEIDENDE BEDENKINGEN OVER CRIMINALITEIT EN ETIOLOGIE

WAAR HOUDT DE ETIOLOGISCHE CRIMINOLOGIE ZICH MEE BEZIG?

 Centraal: oorzaken van criminaliteit vinden
o aetia’ + ‘logos’
o In dit handbook ‘regelovertredend gedrag’

 SUTHERLAND: historisch belangrijke definitie: 3 componenten
o De sociologische studie van het wetgevende proces
o De sociologie van de criminaliteit
 het breken van strafwetten
 de sociale psychologie van de regelovertreder
o De sociologie van de straf en strafsystemen
 de theorievorming binnen de criminologie is beïnvloed door de sociologie

Criminologie bevat 8 deelcomponenten:

1. De verklaring van criminaliteit, daderschap & slachtofferschap
2. De preventive van crimi
3. De controle op crimi
4. De behandeling van crimi, daders, slechtoffers
5. Meten van criminaliteit (rekening houden met methodologische vragen)
6. Opheldering van crimi
7. wetgeving
8. en de toepassing vd strafwet & de strafrechtsbedeling, systemen van
straftoemeting & uitvoering


CRIMINALITEIT ALS BEWEGEND DOELWIT?

 Wat is een bewegend doelwit?
 Waarom is criminaliteit een bewegend doelwit?
 Hoeft dit problematisch te zijn?


Criminologie = EEN OBJECTWETENSCHAP: kan je uit verschillende invalshoeken
bestuderen

 MAAR dus ook verschillende definities

o vanuit de termen die de schrijver gebruikt kan je afleiden welke invalshoek
hij gebruikt!

 Probleem: als scholen een andere definitie gebruiken zijn ze doof voor elkaars
argumenten!

 Juristen, penologen en historici: Inbreuk tegen juridische regels
o gelden in een specifieke context-gebonden jurisdictie
 Biologen: erfelijke achtergronden van regelovertreders
 psychologen: psychologische kenmerken, spreken over antisociaal gedrag


1

,  Sociologen & cultuur antropologen: bredere maatschappelijke condities, spreken
over deviantie
 Evolutionaire biologen, -psychologen en -criminologen
1. Altruïsme- en coöperatiefalen
2. Gevolg van geëvolueerde modules: eerwraak, extreme straffen…
3. Gevolg van mal adaptieve kenmerken: psychopatie…
o Wijzen op adaptieve kenmerken van conformiteit
o Stellen zich vragen over hoe niet-adaptieve kenmerken in stand gehouden
worden (bijproducten en maladaptaties)
 G. Williams / R. Dawkins: zelfzuchtige genentheorie.
 W. Hamilton: verwantenselectie.
 R. Trivers: wederkerig altruïsme.
 R. Alexander: indirecte wederkerigheid.
 H. Gintis: Indirecte wederkerigheid + straffen.
o Onderscheid tussen crimineel en antisociaal gedrag

Criminaliteit Anti sociaal gedrag
 Niet voor iedereen een  Voor de meesten offensief
misdrijf  Niet slachtofferloos
 Kan slachtofferloos zijn  Niet altijd strafbaar onder
 Altijd een inbreuk op de de wet
strafwet  Niet normaal en niet
 Kan adaptief en normaal zijn adaptief!!!
vanuit evolutief perspectief

 Hedendaagse etiologie: vaak (straf)rechtelijke definities
o hedendaags prototype: de definitie van Per-Olof H. Wikström
= een misdrijf bestaat uit 4 componenten
 Een handeling
 Die een overtreding inhoudt
 Die een wettelijke basis heeft
 Waartegen een officiële maatschappelijke reactie volgt
o Een goede definitie vinden is heel ingewikkeld!
o Wie etiologisch onderzoek wilt doen, moet compromissen sluiten tussen
het menselijke en haalbare!
 over definities is al (te) veel inkt gevloeid  vele criminaliteitsdefinities werden al
gegeven, steeds tussen uitersten:
 Normaal vs abnomaal: statistisch (gemiddelde +- 1 standaardafwijking), medisch,
maatschappelijk aanvaard…
 Consensusvisie vs conflictvisie: is ‘meerderheid +1’ een consensus?
OPGELET met naturalistische en moralistische fout

 Kan tot verkeerde assumpties leiden
 Naturalistische fout = uit het feit dat iets bestaat besluiten dat iets goed is
o ‘het goedpraten van criminaliteit door een oorzaak te geven’
 Moralistische fout = vertrekt van hoe de wereld er zou moeten uitzien
o Bv criminaliteit bestaat niet omdat het niet mag bestaan

De CRIMINALITEITSPIRAMIDE van Hagan

 Verschillende gradaties in
normovertreding!


2

,  in ernst en in de mate waarin ze door een meerderheid van de bevolking als
criminaliteit worden gezien




DE CRIMINALITEITSDEFINITIE IN HET LICHT VAN DE LEVENSLOOP
Probleem bij criminologie van de levensloop: minderjarigen zijn niet strafrechtelijk
aansprakelijk terwijl ze WEL regels overtreden


HET EINDE VAN HET CONSENSUS- EN CONLICT DEBAT?
Criminologen zijn het niet eens in welke mate er consensus heerst over de inhoud van
strafwetten: 2 groepen

1. sommigen bestuderen het ontstaan van strafwetten vanuit consensusperspectief
o consensus tussen diverse sociale groepen ligt aan de basis vh ontstaan van
strafwetten
o meeste etiologische criminologen
o er bestaan essentiële waarden en normen
 motivatie om etiologisch onderzoek te doen
 ‘een basis collectief bewustzijn’ = de essentiële waarden en normen
 ‘een bewustzijn op hoger niveau’ = minder maatschappelijke
consensus
 Bv abortus
 Durkheim
2. bestuderen vh ontstaan v strafwetten vanuit conflictperspectief
o ernstige normatieve conflicten tussen sociale groepen over welke
gedragingen (on)gepast worden beschouwd door het strafrecht

 debat is achterhaald!

o MALA IN SE VS MALA
PROHIBITA: Wanneer behoort nu
een regelovertreding tot de ‘mala in
se’ groep?
 Mala in se: universeel
veroordeeld (niemand wil er
slachtoffer van zijn)
 Mala prohibita: niet universeel
veroordeeld, strafbaarstelling
vaak willekeurig
 Walsh


SOCIALE SCHADELIJKHEID ALS COMPONENT
Problematisch dat bepaalde vormen sociaal schadelijk gedrag niet in de strafrechtelijke
definitie is opgenomen

 Nieuwe definitie: ‘blameworthy harms, condemned by the public, sanctioned by
the state’
o BLAMEWORTHY HARMS = vooral social schadelijk gedrag in termen
van inbreuken tegne mensenrechten



3

, o Gebaseerd op Hagans piramide
 Verzoeningspoging van R. AGNEW
o Zowel consensus als conflict
kunnen aan de basis van
criminalisering liggen
 Verschillende soorten regelovertreden
gedrag onder ‘blameworthy harms’
o Prisma ter illustratie
o Blameworthy harms ook buiten
de etiologie bruikbaar

 criminaliteit als sociale constructie vs als ontologische categorie v gedrag?

 In technische zin: ja, sociale constructie MAAR de handelingen zijn wel reëel
omdat de gevolgen reëel zijn
 Definitie van wetenschapsfilosoof Mario BUNGE (1920- 2020): klemtoon op
mensenrechten!
o “A criminal action may be defined as an action that, either deliberately or
out of negligence, causes harm, violates basic rights, or hinders the
discharging of basic duties.”
 ! alle definities zijn het eens over het intentioneel karakter van de overtreding
MAAR vrije wil debat


ENKELE GROTE VRAAGSTUKKEN IN DE CRIMINOLOGIE


SPREIDINGSVRAAGSTUK
= (ongelijke) verdeling criminaliteit in de maatschappij

 Eerst verspreiden en dan verklaren
 3 soorten spreiding
o Geografische
 Regel overtredend gedrag is niet gelijk verdeeld tussen gebieden
 Bv tussen landen, steden, buurten
o Temporeel
 Grote variaties tussen en binnen tijdsperioden
 Bv vaak ingebroken als mensen naar hun werk zijn/overdag…
o Sociaal
 Variaties tussen mensen, groepen

 We moeten kijken naar spreiding om goede etiologische vragen te stellen


ETIOLOGISCH OF ONTSTAANVRAAGSTUK
= oorzaken ontstaan en voortbestaan van criminaliteit bij mensen

 Waarom plegen mensen, groepen, organisaties, overheden (geen) misdrijven?
 Zit het allemaal in onze menselijke natuur? Vanwaar komt het?
 De basis is variatie


REACTIEVRAAGSTUK/ETTIKEERVRAAGSTUK
= waarom worden bepaalde gedragingen als criminaliteit ‘benoemd’

4