HOOFDSTUK 1. OMGEVINGSRECHT EN HET RECHT.
2. SITUERING TEN OPZICHTE VAN HET BESTUURSRECHT.
2.2. MILIEURECHT EN RUIMTELIJK BESTUURSRECHT.
Omgevingsrecht: situering in het recht.
- Bestaat vooral bestuursrecht maar niet alleen: dwarsdoorsnede vh recht.
- In elke rechtstak zit een stukje omgevingsrecht.
- Vergunningsplicht om te bouwen, aansprakelijkheid voor milieuschade, ecofiscaliteit, ..
‼ MAAR wel een eigen rechtstak met een eigen systematiek.
- Toenemende invloed op het privaatrecht.
- Voorbeeld: bodemattest bij verkoop van een onroerend goed.
Omgevingsrecht = milieurecht en ruimtelijk bestuursrecht.
- Milieubeleid.
- Milieuhygiëne: bestrijding van milieuverontreiniging.
- Milieubeheer: duurzaam beheer natuurlijke rijkdommen. (bodem, water, enz.)
- Natuurbehoud: behoud natuurgebieden, wilde flora en fauna.
- Ruimtelijke ordening.
- Beleid mbt de ruimtelijke ontwikkeling van menselijke activiteiten: bestemming van ruimte.
- Toekenning van functies aan oppervlaktes, zoals wonen, landbouw, industrie.
- Ordenen van menselijke activiteiten.
‼ Last van het verleden: ruimtelijke wanorde.
- Beleid inzake onroerend erfgoed.
- Monumenten, archeologisch patrimonium, historisch waardevolle landschappen..
Energierecht.
- Regulering mbt productie, transport, verbruik van energie.
- Wordt steeds belangrijker: omwenteling van fossiele brandstoffen naar herbruikbare energie.
Ontwikkeling van het milieurecht en ruimtelijke ordeningsrecht in België.
- Ad hoc benadering in het ‘milieubeleid’: exploitatievergunning, ..
- Vroeger was er amper milieubeleid, er was geen samenhang.
- Geïsoleerde wetgeving op bepaalde aspecten.
- Er doet zich iets voor en nadien w er op gereageerd door het beleid.
- Na olierampen, smogsituaties, zware ongelukken, ..
- Na een tijd iets systematischer ⇒ exploitatievergunningen ontstaan.
- Hele lange tijd dominante wetgeving.
- Gericht op het tegengaan van gevaar voor de werknemers, later ook de buurt en
nog later het milieu / ruime omgeving.
1
,- Sectorale benadering in milieubeleid vanaf 1970.
- Voor het eerst een vrij systematisch benadering.
- Aparte wetten voor bescherming vd verschillende milieucompartimenten.
- Oppervlaktewater, lucht, bodem, grondwater, afval, natuur, …
- Geen samenhang tussen die wetten. (17 vergunningen nodig om bedrijf te starten)
- Handhaving was zeer slecht.
- Ruimtelijke ordening ook apart: begin met Stedenbouwwet van 1962.
- Er wordt een bouwvergunning ingevoerd.
- Er wordt aan ruimtelijke planning gedaan.
- Staatshervorming: grotendeels gewestelijke bevoegdheid. (1e stroomversnelling)
- VL wou ver gaan met strenge wetten o.v.v. milieu, maar WL was totaal niet mee.
- Stuitte telkens op onenigheid id regering, er kwam geen verandering.
- Staatshervorming in 1980 waarbij milieu en RO grotendeels een gewestelijke bevoegdheid w.
- Milieubeleid sterk int. en EU beïnvloed maar niet de ruimtelijke ordening. (2e stroomversnelling)
- Vanuit Europa w wetgeving uitgevaardigd die we moeten omzetten.
- Internationaal ook, maar Europees luik zeer belangrijk.
- Richtlijnen op vlak vn luchtkwaliteit, natuur, waterzuivering, klimaat, ..
- MAAR niet op vlak van RO. (RO is geen Europese bevoegdheid)
- Goed of slecht?
- Best lokaal / regionaal geregeld <> veel milieuproblemen door slechte RO.
- Onderzoek wijst uit: 90% van de milieumaatregelen wordt internationaal of door de EU
beïnvloed; 70% van de milieumaatregelen w door EU beïnvloed.
- Tendens naar integratie en codificatie in het milieurecht sinds eind jaren 1980.
- Reden.
- Bedrijfswereld had het moeilijk om te voldoen ad milieuwetgeving.
- Veel administratieve lasten, inefficiënt systeem en er moesten veel
vergunningen w aangevraagd.
- Verspreide milieuwetgeving was niet effectief en werd niet nageleefd.
- Voor bedrijven goedkoper niet na te leven met evt boete dan te investeren
om wel na te leven.
- Conclusie.
- Minder soorten regels en vergunningen, vereenvoudigen van wetgeving.
⇒ Bv. in Vlaanderen.
- Integratie van exploitatie- en lozingsvergunning in milieuvergunning in 1985.
- Decreet algemene bepalingen milieubeleid (DABM) in 1995.
- Basis daarvoor is geschreven door professoren, systematisch opgebouwd.
2
, - Tendens naar integratie en codificatie in het milieurecht en ROrecht sinds begin 21e eeuw.
⇒ Bv. in Vlaanderen.
- Integratie van stedenbouwkundige en milieuvergunning in omgevingsvergunning in 2014.
- Nieuwe term overgewaaid uit NL: omgevingsrecht omvat milieurecht en ROrecht.
- In andere talen vaak maar één woord voor milieu en omgeving. (bv. ‘environment’)
- Terugdringen van administratieve lasten staat ook centraal.
- Fancy termen: ‘smarter regulation’ , ‘better regulation’, ‘fitness check’.
- Gevaar: sommigen willen onder dit mom milieubeleid afzwakken.
- Bij de vorige Europese Commissie. (2019)
- Sterke groene ambities EU: Green Deal, klimaatneutraal tegen 2050, ..
- Niet alles verwezenlijkt, maar strategische plannen allemaal goedgekeurd.
- Sommige zaken zijn wel al bindende wetgeving op Europees niveau.
- Voorbeeld: klimaatwet.
- Frans Timmermans, was daar om naar groene transitie te gaan, klimaatneutraliteit.
- Oppositie tegen verregaande groene ambities.
- “Toppositie van Europa is slecht voor concurrentiepositie van ondernemingen.”
- “We zouden beter veel meer protectionistisch zijn.”
- Bij de nieuwe Europese Commissie. (2025)
- Nadruk op competitiviteit vd ondernemingen.
- Europees milieurecht vereenvoudigen; mogelijke afzwakking.
Milieurecht en ruimtelijke ordeningsrecht als vakgebied.
- Jonge rechtstakken waarbij instrumentele functie van het recht centraal staat.
- Recht als middel om een beleid te voeren: recht geeft instrumenten aan OH om ruimtelijke
ordening en milieubeleid te kunnen voeren.
- Eigen systematiek en instrumenten.
- Soorten instrumenten die elders niet voorkomen.
- Beginselen, kwaliteitsnormen, emissienormen, productnormen, afstandsregels, ..
- Belangrijk voor welzijn en voor economie.
- Belangrijk deel van het bestuursrecht voor de rechtspraktijk, bv. in Vlaanderen.
- Handboeken / Boeken: o.m. jaarlijks Milieuzakboekje, Zakboekje Ruimtelijke ordening.
- Tijdschriften: TMR, TROS, MER, TOO, STORM.
- Bevoegdheidsverdeling: voornamelijk gewestelijke bevoegdheid.
- Administratieve organisatie.
- Minister voor omgeving: Jo Brouns
- Omringd zich door medewerkers die hij zelf kiest (kabinet)
3
, - Officiële organen
- Beleidsraad: ambtenaren.
- Adviesraad: ambtenaren, deskundigen maar vooral organisaties.
- Boerenbond, milieu-, werkgever- en werknemersorganisatie, ..
- Ambtenarij. (op verschillende manieren geordend)
- Extern verzelfstandigde agentschappen. (bv. OVAM)
- Minister heeft niet zoveel zeggenschap over.
- Eigen directeur en bestuur, grote onafhankelijkheid.
- Intern verzelfstandigde agentschappen. (bv. ANB)
- Minister wel veel zeggenschap, veel afhankelijker.
- Department Omgeving.
- Staan rechtstreeks onder de minister
- Je ziet bijna nooit een topambtenaar die een uitspraak doet id media.
- Interne richtlijnen dat ze geen standpunt mogen innemen tegen minister.
- Traditie dat ambtenarij wat ondergeschikt is.
- Ivm NL: ambtenaren nemen openlijk standpunten in tegen ministers.
3. BRONNEN VAN HET MILIEURECHT EN HET RUIMTELIJK BESTUURSRECHT.
3.3. BELGISCH EN VLAAMS NIVEAU.
3.3.5. RECHTSBESCHERMING.
Formele Motiveringswet.
- Besluiten met een indv draagwijdte (bv. vergunning) moeten een uitdrukkelijke motivering bevatten.
- Juridische en feitelijke overwegingen waarop beslissing is gebaseerd, moeten w weergegeven id
bestuurshandeling zelf.
- Slechts van toepassing als lex specialis geen strengere motiveringsplicht bevat.
Federale Openbaarheidswet en Vlaams Bestuursdecreet.
- Verplicht vermelden van beroepsmogelijkheden en -instanties tegen bestuursbeslissing vd betrokken OH.
- Sancties bij ontbreken van vermelding.
- Federale Openbaarheidswet: beroepstermijn begint niet te lopen.
- Vlaams Bestuursdecreet: beroepstermijn start pas vier maanden na kennisgeving
- Verkeerde beroepsmogelijkheid w vermeld. (oude RS)
- Niet contra legem van toepassing, enkel een schadevergoeding kan w gevorderd.
- Foutieve digitale kennisgeving van mogelijkheden ih (elektronische) omgevingsloket. (recente RS)
- W qua gevolgen gelijkgesteld met het ontbreken vd vermelding.
4
, - Verlenen iedereen volgende rechten, behoudens uitzonderingen.
- Inzagerecht: recht om een bestuursdocument waarover een bestuursinstantie of -OH
beschikt, te raadplegen en ter plaatse in te zien.
- Informatierecht: recht om uitleg te krijgen over dat bestuursdocument.
- Kopierecht: recht om ervan een mededeling in afschrift te ontvangen.
Taalwet in bestuurszaken.
- Regeling inzake taalgebruik in bestuurszaken.
- Basisprincipe: eentaligheid bij het overheidsoptreden.
- Uitzondering: gemeenten met een speciale taalregeling.
Raad van vergunningsbetwistingen. (RvVb)
- Administratief rechtscollege.
- Spreekt zich uit over beroepen ingesteld tgn beslissingen genomen in laatste admin aanleg, waaronder..
- Beslissingen waarbij een omgevingsvergunning w verleend of geweigerd.
- Registratie beslissingen in het kader van het vermoeden van vergunning en (niet-)aktenames.
- Definitieve onteigeningsbesluiten.
‼ Bij decreet van 14 juli 2023 was voorzien dat RvVb ook bevoegd zou worden voor
definitieve vaststellingsbesluiten van ruimtelijke uitvoeringsplannen.
- MAAR decreet werd vernietigd door het GwH.
- RvVb kan bestreden vergunningsbeslissing vernietigen als hij vaststelt dat het onregelmatig is.
- Onregelmatig: in strijd is met regelgeving, stedenbouwkundige voorschriften of beginselen
van behoorlijk bestuur.
- RvVb kan ook bestreden vergunningsbeslissing schorsen.
- Termijn om beroep tot vernietiging in te stellen: 45 dagen.
- Tegen een arrest vd RvVb staat cassatieberoep open bij de RvS, afdeling bestuursrechtspraak.
HOOFDSTUK 2. MILIEU, RUIMTE, BELEID EN RECHT.
1. MILIEU, RUIMTE EN DE (NOOD AAN) BELEID.
1.1. TOENEMENDE AANTASTING DOOR DE MENS.
Nog nauwelijks natuurlijke gebieden in Europa.
- Gebieden die niet door de mens zijn beïnvloed.
- Voorbeeld: Amazonewoud ↔ in West-Europa zijn alle oerbossen gekapt id middeleeuwen.
- Daarom w de leefomgeving vd mens ook wel het milieu genoemd.
Evolutie relatie tussen mens en natuur / milieu.
- In de nomadische samenleving: aanpassing vd mens ad natuur.
5
, - In de landbouw samenleving: onderwerping vd natuur ad mens.
- Sinds de Industriële Revolutie: verstoring vh milieu door de mens.
- Ook op mondiaal vlak: milieuverontreiniging, klimaatverandering, ..
1.2. NADELIG JURIDISCH STATUUT VAN HET MILIEU.
Tragedy of the commons.
- Herdersgemeenschap laat haar schapen gazen op een gemeenschappelijke weide. Eerst één herder
en vervolgens meerdere herders laten er één schaap en vervolgens meerdere extra grazen.
- Winst is voor het individu, maar verlies (nl. overbegrazing) is ten laste vd gemeenschap.
- Proces leidt tot een tragedie, mn. ondergang vd schapenteelt.
- Wat betekent dit?
- Menselijke activiteiten vertrekken vaak vanuit de drang om een eigen bestaan op te
bouwen. Omdat we de nadelen zelf niet voelen, blijven we zo handelen. Pas op het einde
worden de negatieve gevolgen voelbaar, en is het vaak al te laat.
- Voorbeeld: bouwen op de duinen.
- Veel nadelen voor de gemeenschap; slecht voor de natuur, wilde soorten verdwijnen, het is
lelijk, de natuurlijke bumpers verdwijnen ⇒ degene die bouwt voelt deze nadelen niet!
Milieu heeft geen specifiek juridisch statuut.
- Vroeger.
- Meeste natuurlijke rijkdommen zijn zaken waarvan het gebruik gemeen is. (art. 714, oud BW)
- Eigenaar heeft het recht vrij met zijn zaak te doen wat hij wil. (art. 544, oud BW)
⇒ Alle verantwoordelijkheid voor milieu bij OH, ‘moeten maar wetgv maken’.
- Nieuw BW brengt verbetering.
- Eigendomsrecht niet meer “op meest volstrekte wijze”. (art. 3.50, BW)
- Gebruik van gemene goederen ih algemeen belang, met inbegrip van het belang van
toekomstige generaties. (art. 3.43, BW)
- Erkenning gevoelsvermogen en biologische noden van dieren. (art. 3.39, BW)
1.3. MILIEUBELEID, RUIMTELIJKE ORDENING, … ZIJN NODIG!
Milieubeleid.
- Als tegengewicht voor de verstoring van het milieu.
- Milieu in positieve zin beïnvloeden + nadelige beïnvloedingen voorkomen / beperken / herstellen.
Ruimtelijke ordening.
- Nodig voor efficiënt ruimtegebruik en om diverse gebruiksfuncties verenigbaar te maken.
1.4. LEGITIMATIE VAN HET OMGEVINGSBELEID.
Verschillende aanknopingspunten.
6
, - Art. 3.50 en 3.43 (en 3.39), BW.
- Verwijzen naar regulerend optreden vd OH tav eigendom, gemene zaken en dieren.
- Art. 23, lid 3, 4°, GW.
- Recht op bescherming gezond leefmilieu.
- Geen klassiek grondrecht, maar een sociaaleconomisch grondrecht.
- Art. 7bis, GW.
- Het streven naar een duurzame ontwikkeling.
- Sociale verzorgingsstaat.
Streven naar een duurzame ontwikkeling.
- Begrip: ontwikkeling die voorziet in behoeften van de huidige generatie zonder de mogelijkheden in
gevaar te brengen voor toekomstige generaties om in hun behoeften te voorzien.
- Afzetten tegenover streven naar economische groei.
- West-Europa groeit, ten koste van ontwikkelingslanden.
- Idee van inter- en intragenerationele billijkheid.
- Niet langer streven naar economische groei, want is ten nadele van toekomstige generaties
(intra) en van andere bevolkingsgroepen (inter).
- Zelf genoeg hebben en genoeg overlaten voor de toekomst.
- Concept vanuit de wetenschap heeft zijn weg gevonden naar (int.) soft-law en verder. (ook bindend recht)
- Rapport vd Brundtland commissie in 1987, Rio Verklaring over Milieu en Ontwikkeling in 1992, …
- Concept heeft naast een milieudimensie ook een sociale en economische dimensie.
- Operationalisering van het concept is moeilijk.
Evolutie in de uitwerking van wat een duurzame ontwikkeling inhoudt.
- Lange tijd sterk in de ban van het recht op ontwikkeling. (van de derde wereld)
- VN Verklaring van Rio over Milieu en Ontwikkeling in 1992.
- VN Millenniumdoelstellingen.
- VN Sustainable Development Goals.
Kritiek op de VN Sustainable Development Goals
- Te veel.
- Doelstellingen soms conflicterend.
- Vb.: economische groei <> geen armoede.
- Te weinig aandacht voor milieudimensie.
- Vb.: dierenwelzijn is vergeten.
- Nadruk op wat ontwikkelingslanden willen.
7
, - Naar (terug) meer aandacht voor de ecologische basis van ons bestaan en de idee van transitie
naar een koolstofarme economie.
- Grootste uitdaging: de ecologische schuld afbouwen.
- Huidige generatie ondervindt al de gevolgen van het klimaatbeleid en dus het
wanbeheer vd natuurlijke rijkdommen vd vorige generaties.
- Dringend beleid nodig om deze schuld te af te bouwen.
- Planetaire grenzen zijn al bereikt, klimaatverandering kan niet meer w tegengehouden.
- Nieuwe voorstelling met de drie niveaus, met dat van de planeet als basis.
- Planeet als basis, want moet gered worden.
- Ontwikkelingsdoelstellingen niet als gelijk beschouwen, sommige zijn belangrijker.
→ Europese Commissie.
→ Sommige zaken al omgezet in wetgeving, andere niet.
8
,2. FUNCTIES VAN HET OMGEVINGSRECHT.
Verwezenlijking van de ruimtelijke ordening, het milieubeleid, .. door..
- Regulering vh menselijk handelen.
- Voorbeeld: vergunningsplicht.
- Organisatie vd besluitvorming id OH en de rechtsbescherming vd burger.
- Voorbeeld: vergunningsprocedure die bepaald welke adviezen de OH moet inwinnen en
welke inspraakmogelijkheden de burger heeft.
- Organisatie vd handhaving, met inbegrip vh herstel van schade.
- Voorbeeld: maatregelen bij niet-naleving van de vergunningsplicht.
3. INSTRUMENTEN VAN HET OMGEVINGSBELEID.
3.1. DIRECTE EN INDIRECTE REGULERING.
Directe regulering of ‘command and control’.
- Gewenst gedrag w nauwkeurig en op dwingende wijze voorgeschreven dmv verbods- of gebodsbepalingen.
- Gedetailleerde gedragsregels. (meer rechtszekerheid)
- Voorbeeld: lozingsnormen.
- Doelvoorschriften / open normen. (in wetgeving doel vooropstellen)
- Geven het gewenste resultaat aan, maar rechtsonderhorige is vrij ih bepalen vd
middelen om het resultaat te bereiken.
- Voorbeeld: bepaling dat de exploitant geen hinder mag veroorzaken.
Indirecte regulering.
- Andere vormen v regulering, waarbij w geappelleerd ad eigen verantwoordelijkheid vd burger om
gewenst gedrag aan te nemen.
- Voorbeeld: milieuheffingen.
3.2. ENKELE BELANGRIJKE INSTRUMENTEN.
3.2.1. VERGUNNINGEN.
- Een beslissing waarbij de OG in een individueel geval toestemming verleent om af te wijken van een
algemeen verbod of gebod.
- Variant: melding.
3.2.2. STEDENBOUWKUNDIGE VOORSCHRIFTEN EN BESCHERMINGSVOORSCHRIFTEN,
ACTIVITEITGERICHTE EN EFFECTGERICHTE NORMEN.
Stedenbouwkundige voorschriften.
- Bepalen wat er binnen bepaalde gebieden wel en niet mag.
- Worden gekoppeld aan bestemmingsplannen.
- Wijzen functies toe aan een of meerdere gebieden. (zonering)
9
, - Functies: wonen, industrie, landbouw, ..
Beschermingsvoorschriften.
- Worden gekoppeld aan beschermde gebieden.
- Wijzen een beschermd statuut toe aan een gebied.
- Onderscheid tussen activiteitgerichte en effectgerichte normen.
- Activiteitgericht: richt zich op welbepaalde activiteiten.
- Duidelijk voor de rechtsonderhorige, meer rechtszeker.
- Weinig flexibel: moeilijk om alle activiteiten te omschrijven.
- Kortere houdbaarheid; vaak aanpassen bij nieuwe activiteiten.
- Effectgericht: nadelig effect vermijden.
- Alle activiteiten die tot dat effect leiden, vallen onder de norm.
- Soms onduidelijk voor de rechtsonderhorige, minder rechtszeker.
- Duurzaam: kan lang meegaan, w aangevuld door de rechtspraak.
3.2.3. MILIEUEFFECTRAPPORTAGE, MILIEUKWALITEITSNORMEN EN EMISSIENORMEN.
Milieueffectrapportage - opstellen van een milieueffectrapport.
- Openbaar document opgesteld door erkende milieu deskundigen.
- Op initiatief en kosten vd initiatiefnemer.
- Staan de te verwachten gevolgen in voor het milieu van een voorgenomen actie.
- De vergunningverlenende OH moet bij haar beslissing met het rapport rekening houden.
Milieukwaliteitsnormen.
- Bepalen aan welke kwaliteitseisen de onderdelen van het milieu moeten voldoen.
- Onderdelen: atmosfeer, oppervlaktewater, grondwater, bodem.
- Hier leiden we onze emissienormen van af.
10
2. SITUERING TEN OPZICHTE VAN HET BESTUURSRECHT.
2.2. MILIEURECHT EN RUIMTELIJK BESTUURSRECHT.
Omgevingsrecht: situering in het recht.
- Bestaat vooral bestuursrecht maar niet alleen: dwarsdoorsnede vh recht.
- In elke rechtstak zit een stukje omgevingsrecht.
- Vergunningsplicht om te bouwen, aansprakelijkheid voor milieuschade, ecofiscaliteit, ..
‼ MAAR wel een eigen rechtstak met een eigen systematiek.
- Toenemende invloed op het privaatrecht.
- Voorbeeld: bodemattest bij verkoop van een onroerend goed.
Omgevingsrecht = milieurecht en ruimtelijk bestuursrecht.
- Milieubeleid.
- Milieuhygiëne: bestrijding van milieuverontreiniging.
- Milieubeheer: duurzaam beheer natuurlijke rijkdommen. (bodem, water, enz.)
- Natuurbehoud: behoud natuurgebieden, wilde flora en fauna.
- Ruimtelijke ordening.
- Beleid mbt de ruimtelijke ontwikkeling van menselijke activiteiten: bestemming van ruimte.
- Toekenning van functies aan oppervlaktes, zoals wonen, landbouw, industrie.
- Ordenen van menselijke activiteiten.
‼ Last van het verleden: ruimtelijke wanorde.
- Beleid inzake onroerend erfgoed.
- Monumenten, archeologisch patrimonium, historisch waardevolle landschappen..
Energierecht.
- Regulering mbt productie, transport, verbruik van energie.
- Wordt steeds belangrijker: omwenteling van fossiele brandstoffen naar herbruikbare energie.
Ontwikkeling van het milieurecht en ruimtelijke ordeningsrecht in België.
- Ad hoc benadering in het ‘milieubeleid’: exploitatievergunning, ..
- Vroeger was er amper milieubeleid, er was geen samenhang.
- Geïsoleerde wetgeving op bepaalde aspecten.
- Er doet zich iets voor en nadien w er op gereageerd door het beleid.
- Na olierampen, smogsituaties, zware ongelukken, ..
- Na een tijd iets systematischer ⇒ exploitatievergunningen ontstaan.
- Hele lange tijd dominante wetgeving.
- Gericht op het tegengaan van gevaar voor de werknemers, later ook de buurt en
nog later het milieu / ruime omgeving.
1
,- Sectorale benadering in milieubeleid vanaf 1970.
- Voor het eerst een vrij systematisch benadering.
- Aparte wetten voor bescherming vd verschillende milieucompartimenten.
- Oppervlaktewater, lucht, bodem, grondwater, afval, natuur, …
- Geen samenhang tussen die wetten. (17 vergunningen nodig om bedrijf te starten)
- Handhaving was zeer slecht.
- Ruimtelijke ordening ook apart: begin met Stedenbouwwet van 1962.
- Er wordt een bouwvergunning ingevoerd.
- Er wordt aan ruimtelijke planning gedaan.
- Staatshervorming: grotendeels gewestelijke bevoegdheid. (1e stroomversnelling)
- VL wou ver gaan met strenge wetten o.v.v. milieu, maar WL was totaal niet mee.
- Stuitte telkens op onenigheid id regering, er kwam geen verandering.
- Staatshervorming in 1980 waarbij milieu en RO grotendeels een gewestelijke bevoegdheid w.
- Milieubeleid sterk int. en EU beïnvloed maar niet de ruimtelijke ordening. (2e stroomversnelling)
- Vanuit Europa w wetgeving uitgevaardigd die we moeten omzetten.
- Internationaal ook, maar Europees luik zeer belangrijk.
- Richtlijnen op vlak vn luchtkwaliteit, natuur, waterzuivering, klimaat, ..
- MAAR niet op vlak van RO. (RO is geen Europese bevoegdheid)
- Goed of slecht?
- Best lokaal / regionaal geregeld <> veel milieuproblemen door slechte RO.
- Onderzoek wijst uit: 90% van de milieumaatregelen wordt internationaal of door de EU
beïnvloed; 70% van de milieumaatregelen w door EU beïnvloed.
- Tendens naar integratie en codificatie in het milieurecht sinds eind jaren 1980.
- Reden.
- Bedrijfswereld had het moeilijk om te voldoen ad milieuwetgeving.
- Veel administratieve lasten, inefficiënt systeem en er moesten veel
vergunningen w aangevraagd.
- Verspreide milieuwetgeving was niet effectief en werd niet nageleefd.
- Voor bedrijven goedkoper niet na te leven met evt boete dan te investeren
om wel na te leven.
- Conclusie.
- Minder soorten regels en vergunningen, vereenvoudigen van wetgeving.
⇒ Bv. in Vlaanderen.
- Integratie van exploitatie- en lozingsvergunning in milieuvergunning in 1985.
- Decreet algemene bepalingen milieubeleid (DABM) in 1995.
- Basis daarvoor is geschreven door professoren, systematisch opgebouwd.
2
, - Tendens naar integratie en codificatie in het milieurecht en ROrecht sinds begin 21e eeuw.
⇒ Bv. in Vlaanderen.
- Integratie van stedenbouwkundige en milieuvergunning in omgevingsvergunning in 2014.
- Nieuwe term overgewaaid uit NL: omgevingsrecht omvat milieurecht en ROrecht.
- In andere talen vaak maar één woord voor milieu en omgeving. (bv. ‘environment’)
- Terugdringen van administratieve lasten staat ook centraal.
- Fancy termen: ‘smarter regulation’ , ‘better regulation’, ‘fitness check’.
- Gevaar: sommigen willen onder dit mom milieubeleid afzwakken.
- Bij de vorige Europese Commissie. (2019)
- Sterke groene ambities EU: Green Deal, klimaatneutraal tegen 2050, ..
- Niet alles verwezenlijkt, maar strategische plannen allemaal goedgekeurd.
- Sommige zaken zijn wel al bindende wetgeving op Europees niveau.
- Voorbeeld: klimaatwet.
- Frans Timmermans, was daar om naar groene transitie te gaan, klimaatneutraliteit.
- Oppositie tegen verregaande groene ambities.
- “Toppositie van Europa is slecht voor concurrentiepositie van ondernemingen.”
- “We zouden beter veel meer protectionistisch zijn.”
- Bij de nieuwe Europese Commissie. (2025)
- Nadruk op competitiviteit vd ondernemingen.
- Europees milieurecht vereenvoudigen; mogelijke afzwakking.
Milieurecht en ruimtelijke ordeningsrecht als vakgebied.
- Jonge rechtstakken waarbij instrumentele functie van het recht centraal staat.
- Recht als middel om een beleid te voeren: recht geeft instrumenten aan OH om ruimtelijke
ordening en milieubeleid te kunnen voeren.
- Eigen systematiek en instrumenten.
- Soorten instrumenten die elders niet voorkomen.
- Beginselen, kwaliteitsnormen, emissienormen, productnormen, afstandsregels, ..
- Belangrijk voor welzijn en voor economie.
- Belangrijk deel van het bestuursrecht voor de rechtspraktijk, bv. in Vlaanderen.
- Handboeken / Boeken: o.m. jaarlijks Milieuzakboekje, Zakboekje Ruimtelijke ordening.
- Tijdschriften: TMR, TROS, MER, TOO, STORM.
- Bevoegdheidsverdeling: voornamelijk gewestelijke bevoegdheid.
- Administratieve organisatie.
- Minister voor omgeving: Jo Brouns
- Omringd zich door medewerkers die hij zelf kiest (kabinet)
3
, - Officiële organen
- Beleidsraad: ambtenaren.
- Adviesraad: ambtenaren, deskundigen maar vooral organisaties.
- Boerenbond, milieu-, werkgever- en werknemersorganisatie, ..
- Ambtenarij. (op verschillende manieren geordend)
- Extern verzelfstandigde agentschappen. (bv. OVAM)
- Minister heeft niet zoveel zeggenschap over.
- Eigen directeur en bestuur, grote onafhankelijkheid.
- Intern verzelfstandigde agentschappen. (bv. ANB)
- Minister wel veel zeggenschap, veel afhankelijker.
- Department Omgeving.
- Staan rechtstreeks onder de minister
- Je ziet bijna nooit een topambtenaar die een uitspraak doet id media.
- Interne richtlijnen dat ze geen standpunt mogen innemen tegen minister.
- Traditie dat ambtenarij wat ondergeschikt is.
- Ivm NL: ambtenaren nemen openlijk standpunten in tegen ministers.
3. BRONNEN VAN HET MILIEURECHT EN HET RUIMTELIJK BESTUURSRECHT.
3.3. BELGISCH EN VLAAMS NIVEAU.
3.3.5. RECHTSBESCHERMING.
Formele Motiveringswet.
- Besluiten met een indv draagwijdte (bv. vergunning) moeten een uitdrukkelijke motivering bevatten.
- Juridische en feitelijke overwegingen waarop beslissing is gebaseerd, moeten w weergegeven id
bestuurshandeling zelf.
- Slechts van toepassing als lex specialis geen strengere motiveringsplicht bevat.
Federale Openbaarheidswet en Vlaams Bestuursdecreet.
- Verplicht vermelden van beroepsmogelijkheden en -instanties tegen bestuursbeslissing vd betrokken OH.
- Sancties bij ontbreken van vermelding.
- Federale Openbaarheidswet: beroepstermijn begint niet te lopen.
- Vlaams Bestuursdecreet: beroepstermijn start pas vier maanden na kennisgeving
- Verkeerde beroepsmogelijkheid w vermeld. (oude RS)
- Niet contra legem van toepassing, enkel een schadevergoeding kan w gevorderd.
- Foutieve digitale kennisgeving van mogelijkheden ih (elektronische) omgevingsloket. (recente RS)
- W qua gevolgen gelijkgesteld met het ontbreken vd vermelding.
4
, - Verlenen iedereen volgende rechten, behoudens uitzonderingen.
- Inzagerecht: recht om een bestuursdocument waarover een bestuursinstantie of -OH
beschikt, te raadplegen en ter plaatse in te zien.
- Informatierecht: recht om uitleg te krijgen over dat bestuursdocument.
- Kopierecht: recht om ervan een mededeling in afschrift te ontvangen.
Taalwet in bestuurszaken.
- Regeling inzake taalgebruik in bestuurszaken.
- Basisprincipe: eentaligheid bij het overheidsoptreden.
- Uitzondering: gemeenten met een speciale taalregeling.
Raad van vergunningsbetwistingen. (RvVb)
- Administratief rechtscollege.
- Spreekt zich uit over beroepen ingesteld tgn beslissingen genomen in laatste admin aanleg, waaronder..
- Beslissingen waarbij een omgevingsvergunning w verleend of geweigerd.
- Registratie beslissingen in het kader van het vermoeden van vergunning en (niet-)aktenames.
- Definitieve onteigeningsbesluiten.
‼ Bij decreet van 14 juli 2023 was voorzien dat RvVb ook bevoegd zou worden voor
definitieve vaststellingsbesluiten van ruimtelijke uitvoeringsplannen.
- MAAR decreet werd vernietigd door het GwH.
- RvVb kan bestreden vergunningsbeslissing vernietigen als hij vaststelt dat het onregelmatig is.
- Onregelmatig: in strijd is met regelgeving, stedenbouwkundige voorschriften of beginselen
van behoorlijk bestuur.
- RvVb kan ook bestreden vergunningsbeslissing schorsen.
- Termijn om beroep tot vernietiging in te stellen: 45 dagen.
- Tegen een arrest vd RvVb staat cassatieberoep open bij de RvS, afdeling bestuursrechtspraak.
HOOFDSTUK 2. MILIEU, RUIMTE, BELEID EN RECHT.
1. MILIEU, RUIMTE EN DE (NOOD AAN) BELEID.
1.1. TOENEMENDE AANTASTING DOOR DE MENS.
Nog nauwelijks natuurlijke gebieden in Europa.
- Gebieden die niet door de mens zijn beïnvloed.
- Voorbeeld: Amazonewoud ↔ in West-Europa zijn alle oerbossen gekapt id middeleeuwen.
- Daarom w de leefomgeving vd mens ook wel het milieu genoemd.
Evolutie relatie tussen mens en natuur / milieu.
- In de nomadische samenleving: aanpassing vd mens ad natuur.
5
, - In de landbouw samenleving: onderwerping vd natuur ad mens.
- Sinds de Industriële Revolutie: verstoring vh milieu door de mens.
- Ook op mondiaal vlak: milieuverontreiniging, klimaatverandering, ..
1.2. NADELIG JURIDISCH STATUUT VAN HET MILIEU.
Tragedy of the commons.
- Herdersgemeenschap laat haar schapen gazen op een gemeenschappelijke weide. Eerst één herder
en vervolgens meerdere herders laten er één schaap en vervolgens meerdere extra grazen.
- Winst is voor het individu, maar verlies (nl. overbegrazing) is ten laste vd gemeenschap.
- Proces leidt tot een tragedie, mn. ondergang vd schapenteelt.
- Wat betekent dit?
- Menselijke activiteiten vertrekken vaak vanuit de drang om een eigen bestaan op te
bouwen. Omdat we de nadelen zelf niet voelen, blijven we zo handelen. Pas op het einde
worden de negatieve gevolgen voelbaar, en is het vaak al te laat.
- Voorbeeld: bouwen op de duinen.
- Veel nadelen voor de gemeenschap; slecht voor de natuur, wilde soorten verdwijnen, het is
lelijk, de natuurlijke bumpers verdwijnen ⇒ degene die bouwt voelt deze nadelen niet!
Milieu heeft geen specifiek juridisch statuut.
- Vroeger.
- Meeste natuurlijke rijkdommen zijn zaken waarvan het gebruik gemeen is. (art. 714, oud BW)
- Eigenaar heeft het recht vrij met zijn zaak te doen wat hij wil. (art. 544, oud BW)
⇒ Alle verantwoordelijkheid voor milieu bij OH, ‘moeten maar wetgv maken’.
- Nieuw BW brengt verbetering.
- Eigendomsrecht niet meer “op meest volstrekte wijze”. (art. 3.50, BW)
- Gebruik van gemene goederen ih algemeen belang, met inbegrip van het belang van
toekomstige generaties. (art. 3.43, BW)
- Erkenning gevoelsvermogen en biologische noden van dieren. (art. 3.39, BW)
1.3. MILIEUBELEID, RUIMTELIJKE ORDENING, … ZIJN NODIG!
Milieubeleid.
- Als tegengewicht voor de verstoring van het milieu.
- Milieu in positieve zin beïnvloeden + nadelige beïnvloedingen voorkomen / beperken / herstellen.
Ruimtelijke ordening.
- Nodig voor efficiënt ruimtegebruik en om diverse gebruiksfuncties verenigbaar te maken.
1.4. LEGITIMATIE VAN HET OMGEVINGSBELEID.
Verschillende aanknopingspunten.
6
, - Art. 3.50 en 3.43 (en 3.39), BW.
- Verwijzen naar regulerend optreden vd OH tav eigendom, gemene zaken en dieren.
- Art. 23, lid 3, 4°, GW.
- Recht op bescherming gezond leefmilieu.
- Geen klassiek grondrecht, maar een sociaaleconomisch grondrecht.
- Art. 7bis, GW.
- Het streven naar een duurzame ontwikkeling.
- Sociale verzorgingsstaat.
Streven naar een duurzame ontwikkeling.
- Begrip: ontwikkeling die voorziet in behoeften van de huidige generatie zonder de mogelijkheden in
gevaar te brengen voor toekomstige generaties om in hun behoeften te voorzien.
- Afzetten tegenover streven naar economische groei.
- West-Europa groeit, ten koste van ontwikkelingslanden.
- Idee van inter- en intragenerationele billijkheid.
- Niet langer streven naar economische groei, want is ten nadele van toekomstige generaties
(intra) en van andere bevolkingsgroepen (inter).
- Zelf genoeg hebben en genoeg overlaten voor de toekomst.
- Concept vanuit de wetenschap heeft zijn weg gevonden naar (int.) soft-law en verder. (ook bindend recht)
- Rapport vd Brundtland commissie in 1987, Rio Verklaring over Milieu en Ontwikkeling in 1992, …
- Concept heeft naast een milieudimensie ook een sociale en economische dimensie.
- Operationalisering van het concept is moeilijk.
Evolutie in de uitwerking van wat een duurzame ontwikkeling inhoudt.
- Lange tijd sterk in de ban van het recht op ontwikkeling. (van de derde wereld)
- VN Verklaring van Rio over Milieu en Ontwikkeling in 1992.
- VN Millenniumdoelstellingen.
- VN Sustainable Development Goals.
Kritiek op de VN Sustainable Development Goals
- Te veel.
- Doelstellingen soms conflicterend.
- Vb.: economische groei <> geen armoede.
- Te weinig aandacht voor milieudimensie.
- Vb.: dierenwelzijn is vergeten.
- Nadruk op wat ontwikkelingslanden willen.
7
, - Naar (terug) meer aandacht voor de ecologische basis van ons bestaan en de idee van transitie
naar een koolstofarme economie.
- Grootste uitdaging: de ecologische schuld afbouwen.
- Huidige generatie ondervindt al de gevolgen van het klimaatbeleid en dus het
wanbeheer vd natuurlijke rijkdommen vd vorige generaties.
- Dringend beleid nodig om deze schuld te af te bouwen.
- Planetaire grenzen zijn al bereikt, klimaatverandering kan niet meer w tegengehouden.
- Nieuwe voorstelling met de drie niveaus, met dat van de planeet als basis.
- Planeet als basis, want moet gered worden.
- Ontwikkelingsdoelstellingen niet als gelijk beschouwen, sommige zijn belangrijker.
→ Europese Commissie.
→ Sommige zaken al omgezet in wetgeving, andere niet.
8
,2. FUNCTIES VAN HET OMGEVINGSRECHT.
Verwezenlijking van de ruimtelijke ordening, het milieubeleid, .. door..
- Regulering vh menselijk handelen.
- Voorbeeld: vergunningsplicht.
- Organisatie vd besluitvorming id OH en de rechtsbescherming vd burger.
- Voorbeeld: vergunningsprocedure die bepaald welke adviezen de OH moet inwinnen en
welke inspraakmogelijkheden de burger heeft.
- Organisatie vd handhaving, met inbegrip vh herstel van schade.
- Voorbeeld: maatregelen bij niet-naleving van de vergunningsplicht.
3. INSTRUMENTEN VAN HET OMGEVINGSBELEID.
3.1. DIRECTE EN INDIRECTE REGULERING.
Directe regulering of ‘command and control’.
- Gewenst gedrag w nauwkeurig en op dwingende wijze voorgeschreven dmv verbods- of gebodsbepalingen.
- Gedetailleerde gedragsregels. (meer rechtszekerheid)
- Voorbeeld: lozingsnormen.
- Doelvoorschriften / open normen. (in wetgeving doel vooropstellen)
- Geven het gewenste resultaat aan, maar rechtsonderhorige is vrij ih bepalen vd
middelen om het resultaat te bereiken.
- Voorbeeld: bepaling dat de exploitant geen hinder mag veroorzaken.
Indirecte regulering.
- Andere vormen v regulering, waarbij w geappelleerd ad eigen verantwoordelijkheid vd burger om
gewenst gedrag aan te nemen.
- Voorbeeld: milieuheffingen.
3.2. ENKELE BELANGRIJKE INSTRUMENTEN.
3.2.1. VERGUNNINGEN.
- Een beslissing waarbij de OG in een individueel geval toestemming verleent om af te wijken van een
algemeen verbod of gebod.
- Variant: melding.
3.2.2. STEDENBOUWKUNDIGE VOORSCHRIFTEN EN BESCHERMINGSVOORSCHRIFTEN,
ACTIVITEITGERICHTE EN EFFECTGERICHTE NORMEN.
Stedenbouwkundige voorschriften.
- Bepalen wat er binnen bepaalde gebieden wel en niet mag.
- Worden gekoppeld aan bestemmingsplannen.
- Wijzen functies toe aan een of meerdere gebieden. (zonering)
9
, - Functies: wonen, industrie, landbouw, ..
Beschermingsvoorschriften.
- Worden gekoppeld aan beschermde gebieden.
- Wijzen een beschermd statuut toe aan een gebied.
- Onderscheid tussen activiteitgerichte en effectgerichte normen.
- Activiteitgericht: richt zich op welbepaalde activiteiten.
- Duidelijk voor de rechtsonderhorige, meer rechtszeker.
- Weinig flexibel: moeilijk om alle activiteiten te omschrijven.
- Kortere houdbaarheid; vaak aanpassen bij nieuwe activiteiten.
- Effectgericht: nadelig effect vermijden.
- Alle activiteiten die tot dat effect leiden, vallen onder de norm.
- Soms onduidelijk voor de rechtsonderhorige, minder rechtszeker.
- Duurzaam: kan lang meegaan, w aangevuld door de rechtspraak.
3.2.3. MILIEUEFFECTRAPPORTAGE, MILIEUKWALITEITSNORMEN EN EMISSIENORMEN.
Milieueffectrapportage - opstellen van een milieueffectrapport.
- Openbaar document opgesteld door erkende milieu deskundigen.
- Op initiatief en kosten vd initiatiefnemer.
- Staan de te verwachten gevolgen in voor het milieu van een voorgenomen actie.
- De vergunningverlenende OH moet bij haar beslissing met het rapport rekening houden.
Milieukwaliteitsnormen.
- Bepalen aan welke kwaliteitseisen de onderdelen van het milieu moeten voldoen.
- Onderdelen: atmosfeer, oppervlaktewater, grondwater, bodem.
- Hier leiden we onze emissienormen van af.
10
