Juridische context
DEEL 1: STAATSRECHT
1. Wat is recht?
Definitie
Recht = geheel van regels die onderworpen zijn door de wetgevende macht als doel de orde te
handhaven. De reglementering moet afdwingbaar zijn, zodat sancties kunnen opgelegd
worden.
Elementen recht:
o Geheel van gedragsregels
Geheel van gedragsregels of kader waarbinnen verder recht ontstaat
Bv. verkeersreglementering, grondwet
Algemene draagwijdte
Bv. art. 5.69 BW – ‘een contract dat geldig tot stand is gekomen, strekt
degenen die het hebben gesloten tot wet’ à belofte maakt schuld
Van toepassing op koopcontract, huurcontract, opdracht met
vastgoedmakelaar, landmeter, …
o Opgelegd door het gezag van de gemeenschap
Vooral gemaakt door parlement: vertegenwoordigers van volk
o Doel is ordening van de maatschappij
Doel van recht = orde
Ruimtelijke ordening is nodig voor structurele orde
o Rechtsregels die worden gehandhaafd door het maatschappelijk gezag
Als we willen dat mensen de wetten naleven, moet er controle komen
Bronnen van het Belgisch recht
Internationale verdragen
o = afspraken die gemaakt worden tussen veel verschillende landen in de wereld à het
internationaal recht mag worden toegepast in een Belgische rechtbank
o Bv. Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens (EVRM) = recht op
leven, privacy, eerlijk proces, …
o Bv. dubbelbelastingverdragen = om eenzelfde materie geen 2x te laten belasten
Europees recht
o = afspraken tussen Europese lidstaten
o Verordeningen (= direct toepasbaar recht) en richtlijnen (= omzetten in nationaal recht)
o Bv. het Europees parlement beslist wat een richtlijn is en dan moet elke lidstaat dat
toepassen, maar dit moet nog worden omgezet tot een wet in dat land
Bv. Belgisch BTW-Wetboek
Puur Belgisch recht
1
,Juridische context
Bronnen puur Belgisch recht
= hoogste norm, de basis van alles
198 artikelen
Werking en organisatie van de staat
Grondwettelijke rechten en plichten
Grote territoriale toepassing (heel België)
1 Grondwet
Speciale procedure wetswijziging
o Wetten: wijzigen met 50+1 stem in het parlement
o Grondwet: wijziging = staatshervorming
België heeft er nog maar 6 gehad
Wijziging in Belgisch Staatsblad
Zijn gelijkwaardig, maar geen synoniemen
o Wet = België
o Decreet = gewest
o Ordonnantie = enkel inwoners Brussels gewest
Door het Parlement gemaakt
Wetten, decreten,
2 Elk parlement heeft eigen bevoegdheid
ordonnanties
o Controle door Grondwettelijk Hof
Moet Grondwet respecteren
Grote territoriale toepassing
Nieuwe verschijnen in Belgisch Staatsblad
o Van toepassing vanaf 10e dag na publicatiedag
Koninklijk Besluit, Ministerieel Besluit, Besluit van Gemeenschaps-
en Gewestregeringen
Voeren wetten, decreten en ordonnanties uit
Controle door Raad van State
Grote territoriale toepassing
3 Uitvoeringsbesluiten
Nieuwe besluiten verschijnen in Belgisch Staatsblad
o Bv. in uitvoering van Woninghuurdecreet heeft de
Vlaamse Regering in een besluit de lijst vastgelegd van
kleine herstellingen die ten laste komen van de huurder en
het modelformulier dat geldt als bewijs van waarborg
= rechterlijke uitspraken
In principe enkel van toepassing tussen partijen in geding
4 Rechtspraak
Nieuwe interpretatie = precedent à kan leiden tot nieuw recht
Terug te vinden in gespecialiseerde tijdschriften en databanken
= commentaren bij wetgeving en rechtspraak
Professoren, advocaten, …
Dit is geen wet
5 Rechtsleer
Proberen rechters te overtuigen om hun uitspraak in een
bepaalde richting te duwen
Terug te vinden in gespecialiseerde tijdschriften of boeken
Zeer uitzonderlijke bron van recht
Niet zwart op wit terug te vinden
o Bv. je koopt een bouwgrond en er zit een pacht op. Je wilt
Gewoonten en
6 de pacht afkopen, maar hoeveel je precies moet betalen
gebruiken
staat nergens neergeschreven. Dus je moet bij de notaris,
boeren, … in de streek gaan uitzoeken hoeveel je moet
betalen aan die pachter
Draagwijdte van bronnen van het Belgisch recht
2
,Juridische context
Gebiedende rechtsregels
o Regels van openbare orde
Art. 1.3, derde lid BW: ‘Er kan niet worden afgeweken van de openbare orde,
noch van de regels van dwingend recht’
Openbare orde = mag je niet van afwijken = gebiedende rechtsregels
Openbare orde en goede zeden vanaf 1/1/2023 in nieuw BW samen
Openbare orde = regels die het essentieel belang van de staat of
gemeenschap raken à hierop rust de orde in onze maatschappij
Goede zeden = wat moreel aanvaardbaar is
Vooral publiek recht, staat en bekwaamheid van personen
Publiek recht = overheid – burger
Privaat recht = burger – burger
Sanctie = nietigheid van contract (bv. schijnhuwelijk, verkoop baby, …)
o Regels van dwingend recht
Ter bescherming van zwakke partijen in een contract = contractspartij
Bv. opzegtermijnen huurder, volledig appartementsrecht, …
Sanctie = nietigheid van contract
Aanvullende rechtsregels
o = Suppletief recht
o Aanvullende recht = mag afwijken
o Wordt toegepast wanneer het contract geen oplossing heeft
Bv. kosten van levering voor koper of verkopen?
2. Inrichting van de Belgische Staat?
Kenmerken van onze staat
3
, Juridische context
Rechtsstaat
o Overheid kan maar handelen als er wettelijke basis is
o Burger mag alles zolang niet wettelijk verboden is
o Rechtsstaat <-> politiestaat
Rechtsstaat = rechten en plichten die ook de overheid moet volgen
Politiestaat = hier zal de staat zeggen wat je wel en niet mag doen
Democratie
o Wetgeving wordt onrechtstreeks door burgers bepaald
Verkozenen zetelen in parlementen of raden
o Het recht wordt gemaakt door de gemeenschap
Monarchie
o Staatshoofd = Koning
o Onschendbaar, onbekwaam om alleen te handelen en geen persoonlijke macht
De ministers nemen de verantwoordelijkheid voor een beslissing
Federale staat
o Macht is verdeeld over:
Federaal niveau (nationaal)
Deelstaten (gemeenschappen en gewesten)
Verdeling van bevoegdheden over verschillende niveaus
Scheiding der machten
o WM (wetgevende macht) = parlementen en raden à maken het recht
o UM (uitvoerende macht) = regeringen à uitvoeren
o RM (rechterlijke macht) = rechtbanken à toepassen
Verschillende beleidsniveau
o Nevengeschikt niveau
Federaal
Gewest
Gemeenschap
o Ondergeschikt niveau
Provincie
Gemeente
Wetgevende en uitvoerende macht op federaal niveau
Wetgevende macht
o Federaal parlement + koning
Federaal parlement = kamer van volksvertegenwoordigers en senaat
o Beslist via wet
Uitvoerende macht
o Federale regering + koning
o Beslist via Koninklijke Besluiten en via Ministeriële Besluiten
Federaal = voor heel BE = iedereen moet zich hieraan houden
Wetgevende en uitvoerende macht op niveau van gemeenschap en gewest
4
DEEL 1: STAATSRECHT
1. Wat is recht?
Definitie
Recht = geheel van regels die onderworpen zijn door de wetgevende macht als doel de orde te
handhaven. De reglementering moet afdwingbaar zijn, zodat sancties kunnen opgelegd
worden.
Elementen recht:
o Geheel van gedragsregels
Geheel van gedragsregels of kader waarbinnen verder recht ontstaat
Bv. verkeersreglementering, grondwet
Algemene draagwijdte
Bv. art. 5.69 BW – ‘een contract dat geldig tot stand is gekomen, strekt
degenen die het hebben gesloten tot wet’ à belofte maakt schuld
Van toepassing op koopcontract, huurcontract, opdracht met
vastgoedmakelaar, landmeter, …
o Opgelegd door het gezag van de gemeenschap
Vooral gemaakt door parlement: vertegenwoordigers van volk
o Doel is ordening van de maatschappij
Doel van recht = orde
Ruimtelijke ordening is nodig voor structurele orde
o Rechtsregels die worden gehandhaafd door het maatschappelijk gezag
Als we willen dat mensen de wetten naleven, moet er controle komen
Bronnen van het Belgisch recht
Internationale verdragen
o = afspraken die gemaakt worden tussen veel verschillende landen in de wereld à het
internationaal recht mag worden toegepast in een Belgische rechtbank
o Bv. Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens (EVRM) = recht op
leven, privacy, eerlijk proces, …
o Bv. dubbelbelastingverdragen = om eenzelfde materie geen 2x te laten belasten
Europees recht
o = afspraken tussen Europese lidstaten
o Verordeningen (= direct toepasbaar recht) en richtlijnen (= omzetten in nationaal recht)
o Bv. het Europees parlement beslist wat een richtlijn is en dan moet elke lidstaat dat
toepassen, maar dit moet nog worden omgezet tot een wet in dat land
Bv. Belgisch BTW-Wetboek
Puur Belgisch recht
1
,Juridische context
Bronnen puur Belgisch recht
= hoogste norm, de basis van alles
198 artikelen
Werking en organisatie van de staat
Grondwettelijke rechten en plichten
Grote territoriale toepassing (heel België)
1 Grondwet
Speciale procedure wetswijziging
o Wetten: wijzigen met 50+1 stem in het parlement
o Grondwet: wijziging = staatshervorming
België heeft er nog maar 6 gehad
Wijziging in Belgisch Staatsblad
Zijn gelijkwaardig, maar geen synoniemen
o Wet = België
o Decreet = gewest
o Ordonnantie = enkel inwoners Brussels gewest
Door het Parlement gemaakt
Wetten, decreten,
2 Elk parlement heeft eigen bevoegdheid
ordonnanties
o Controle door Grondwettelijk Hof
Moet Grondwet respecteren
Grote territoriale toepassing
Nieuwe verschijnen in Belgisch Staatsblad
o Van toepassing vanaf 10e dag na publicatiedag
Koninklijk Besluit, Ministerieel Besluit, Besluit van Gemeenschaps-
en Gewestregeringen
Voeren wetten, decreten en ordonnanties uit
Controle door Raad van State
Grote territoriale toepassing
3 Uitvoeringsbesluiten
Nieuwe besluiten verschijnen in Belgisch Staatsblad
o Bv. in uitvoering van Woninghuurdecreet heeft de
Vlaamse Regering in een besluit de lijst vastgelegd van
kleine herstellingen die ten laste komen van de huurder en
het modelformulier dat geldt als bewijs van waarborg
= rechterlijke uitspraken
In principe enkel van toepassing tussen partijen in geding
4 Rechtspraak
Nieuwe interpretatie = precedent à kan leiden tot nieuw recht
Terug te vinden in gespecialiseerde tijdschriften en databanken
= commentaren bij wetgeving en rechtspraak
Professoren, advocaten, …
Dit is geen wet
5 Rechtsleer
Proberen rechters te overtuigen om hun uitspraak in een
bepaalde richting te duwen
Terug te vinden in gespecialiseerde tijdschriften of boeken
Zeer uitzonderlijke bron van recht
Niet zwart op wit terug te vinden
o Bv. je koopt een bouwgrond en er zit een pacht op. Je wilt
Gewoonten en
6 de pacht afkopen, maar hoeveel je precies moet betalen
gebruiken
staat nergens neergeschreven. Dus je moet bij de notaris,
boeren, … in de streek gaan uitzoeken hoeveel je moet
betalen aan die pachter
Draagwijdte van bronnen van het Belgisch recht
2
,Juridische context
Gebiedende rechtsregels
o Regels van openbare orde
Art. 1.3, derde lid BW: ‘Er kan niet worden afgeweken van de openbare orde,
noch van de regels van dwingend recht’
Openbare orde = mag je niet van afwijken = gebiedende rechtsregels
Openbare orde en goede zeden vanaf 1/1/2023 in nieuw BW samen
Openbare orde = regels die het essentieel belang van de staat of
gemeenschap raken à hierop rust de orde in onze maatschappij
Goede zeden = wat moreel aanvaardbaar is
Vooral publiek recht, staat en bekwaamheid van personen
Publiek recht = overheid – burger
Privaat recht = burger – burger
Sanctie = nietigheid van contract (bv. schijnhuwelijk, verkoop baby, …)
o Regels van dwingend recht
Ter bescherming van zwakke partijen in een contract = contractspartij
Bv. opzegtermijnen huurder, volledig appartementsrecht, …
Sanctie = nietigheid van contract
Aanvullende rechtsregels
o = Suppletief recht
o Aanvullende recht = mag afwijken
o Wordt toegepast wanneer het contract geen oplossing heeft
Bv. kosten van levering voor koper of verkopen?
2. Inrichting van de Belgische Staat?
Kenmerken van onze staat
3
, Juridische context
Rechtsstaat
o Overheid kan maar handelen als er wettelijke basis is
o Burger mag alles zolang niet wettelijk verboden is
o Rechtsstaat <-> politiestaat
Rechtsstaat = rechten en plichten die ook de overheid moet volgen
Politiestaat = hier zal de staat zeggen wat je wel en niet mag doen
Democratie
o Wetgeving wordt onrechtstreeks door burgers bepaald
Verkozenen zetelen in parlementen of raden
o Het recht wordt gemaakt door de gemeenschap
Monarchie
o Staatshoofd = Koning
o Onschendbaar, onbekwaam om alleen te handelen en geen persoonlijke macht
De ministers nemen de verantwoordelijkheid voor een beslissing
Federale staat
o Macht is verdeeld over:
Federaal niveau (nationaal)
Deelstaten (gemeenschappen en gewesten)
Verdeling van bevoegdheden over verschillende niveaus
Scheiding der machten
o WM (wetgevende macht) = parlementen en raden à maken het recht
o UM (uitvoerende macht) = regeringen à uitvoeren
o RM (rechterlijke macht) = rechtbanken à toepassen
Verschillende beleidsniveau
o Nevengeschikt niveau
Federaal
Gewest
Gemeenschap
o Ondergeschikt niveau
Provincie
Gemeente
Wetgevende en uitvoerende macht op federaal niveau
Wetgevende macht
o Federaal parlement + koning
Federaal parlement = kamer van volksvertegenwoordigers en senaat
o Beslist via wet
Uitvoerende macht
o Federale regering + koning
o Beslist via Koninklijke Besluiten en via Ministeriële Besluiten
Federaal = voor heel BE = iedereen moet zich hieraan houden
Wetgevende en uitvoerende macht op niveau van gemeenschap en gewest
4
