Samenvatting kwaliteit van leven bij mensen met een beperking

KVL: MENSEN MET EEN
VERSTANDELIJKE BEPERKING
H1: ONTWIKKELING IN DE SECTOR

INLEIDING

Orthopedagogie?

 Engels: social educational carework
 Frans: éducation spécialisée

Waarom is de term verstandelijke beperking er gekomen?
= Terminologie weerspiegelt de kijk op mensen
 Vroeger: personen met een mentale handicap, had een negatieve toon.



HET CONCEPT PARADIGMA

Paradigma= Geheel van wetenschappelijke bevindingen die op een bepaald moment als maatgevend
wordt beschouwd. Het is een gemeenschappelijk referentiekader dat ons denken en handelen een
richting geeft.

 Toont evolutie van denken
 Hangt samen met de waarden en normen in de samenleving

Paradigmashift = verschuiving naar een nieuwe paradigma.

 Als tegenreactie op de vorige ‘dit is niet juist’, volledig er tegen ingaan.
 Een verdieping of verbreding van voorgaand model
 Door nieuwe wetenschappelijke inzichten of maatschappelijke veranderingen

Gevolgen:

 Als de visie verandert, weerspiegelt zich dat ook in nieuw
vakjargon/terminologie
 Als de visie verandert, zie je dit ook in de soort ondersteuning die men geeft

3 soorten paradigma’s (Van Gennep):
1) Defectparadigma
2) Ontwikkelingsparadigma
3) Burgerschapsparadigma




1

,HET DEFECTPARADIGMA (JAREN ’50-‘70)

Samengevat:

 Focus op tekorten en defecten
 Terminologie: Debiel, imbeciel, idioot (gebaseerd op IQ)
 Beperking= een ziekte of stoornis  persoon is dus een patiënt
 Instituten: ziekenhuismodel
 Naaste familie werd niet betrokken bij behandeling, ‘ze kennen er toch niks van’

Kritische bedenkingen:

 Focus op verstandelijke beperking  mensen worden gereduceerd tot niet-mensen
 Ondersteuning is (para)medisch, ortho zoals ontwikkeling en KVL komen amper aan bod
 Handelingsplan (Handelen? Handelen van begeleider staat dus centraal) bestaat uit wat de
persoon niet kan + welke problemen er zijn. Wensen en mogelijkheden komen amper of niet
aan bod.
 Weinig contact met familie of buitenwereld (bescherming)
 Groep primeert, niet het individu  geen individuele uitzonderingen vb. ‘de besten’
 Deskundigheidsmodel, professionals weten het beter als de ouders

HET ONTWIKKELINGSPARADIGMA (JAREN ’70)

Revolutie door Bengt Nirje en Wolf Wolfensberger & Vlaamse prof Marcel Van Walleghem

Ontwikkelingsmodel: nadruk op overeenkomsten tussen mensen met en zonder een verstandelijke
beperking én op het belang van een gelijkwaardige (minimale) levensstandaard.

Samengevat:

 Terminologie: mentaal-gehandicapten, minder-validen, anders-validen
 Ontwikkelingsdenken staat centraal  Niet enkel defecten maar kunnen ook leren en verder
ontwikkelen
 Stimulerings- en educatieve programma’s  Oog op normalisatie en integratie

Integratie: als mensen aanleren hoe ze zich moeten gedragen, meer kans op aanvaarding en
integratie

Normalisatie: een zo normaal mogelijk leven leiden

- Gendergemengde voorzieningen
- Dagritme: werken en wonen fysiek van elkaar scheiden
- Week en weekend verschillen van elkaar
- Jaarritme: vakantie hebben, feestdagen vieren
- Levenscyclus: op pensioen gaan
 Netwerk krijgt verantwoordelijkheid (beperkt) vb. bij beslissingen of problemen
 Afbouwen van grote, afgelegen instituten en voorzieningen


2

,Kritische bedenkingen:

 Mensbeeld: persoon is zelf verantwoordelijk voor zijn integratie

 zichzelf zoveel mogelijk ontwikkelen voor deelname aan maatschappij

 Integratie en geen inclusie + alles moest komen van de persoon zelf

 Normalisatieprincipe leidt tot enkel de basis normen en geen aandacht voor individuen,
ondersteuningsnoden,…

-> 3 B’s (bed, bad en brood)

HET BURGERSCHAPSPARADIGMA (JAREN ’90)

Ad Van Gennep

Samengevat:

 Persoon wordt gezien als mens, als burger met dezelfde rechten en plichten
 Volwaardige burgers op alle levensdomeinen
 Personen met een verstandelijke beperking!
 Personen: het zijn ook maar mensen
 Verstandelijk > mentaal, mentaal is moeilijk woord en verwarring met psychische
problemen
 Gelijkwaardige samenwerkingsrelatie met netwerk: ouders zijn deskundige
= Gedeeld verhaal met gedeelde inzichten, gedeelde zorg en gedeelde verantwoordelijkheid
 Zelfbeschikking en inclusie!
 VN verdrag inzake van de rechten van personen met een beperking: sociaal ecologisch model
van een beperking  het is de verantwoordelijkheid van de samenleving om de omgeving
zodanig aan te passen dat elke mens op alle domeinen maatschappelijk leven volwaardig kan
participeren.

Kritische bedenkingen

 Uitsluiting zit in ons DNA (Schraepen)
 Media nog steeds heel stereotyperend en negatief! Vb Down the road
 Niet enkel fysieke drempels, ook weinig toegankelijke dienstverlening door moeilijk
taalgebruik of digitalisering
 Sociale inclusie is duur! Mensen met beperking hebben dit budget niet
 Persoonsvolgende financiering: vaak inkopen in grote voorziening die niet inclusief is




3

, Inclusief onderwijs?

Geen aparte scholen meer in Canada (Zero project), zelf kinderen met ernstig meervoudige
beperking in gewone scholen.
Portugal: geen instromers meer in buitengewoon onderwijs, de generatie die er nu nog zit maakt het
wel af.
In Vlaanderen= 4,6% in buitengewoon onderwijs  hoogste percentage in Europa ( 1,5 tot 2%)
België was 1 van de eerste landen dat startte met buitengewoon onderwijs, nu moeilijker om eruit te
stappen.

2 sporenbeleid in Vlaanderen:

- Promotie van inclusief onderwijs
- Maar tegelijk ook buitengewoon onderwijs uitbreiden

Decreet leersteun sinds 2023  biedt ondersteuning aan scholen voor gewoon onderwijs aan
kinderen met specifieke ondersteuningsnoden

België neemt niet de lead

Veel mooie, kleine initiatieven gericht op inclusie maar België steunt deze niet! En te weinig
regelgeving

In Noorwegen nemen ze wel de lead, overheid met een wet die bepaalde dat voor elke persoon met
beperking op een termijn van slechts 5 jaar een oplossing in de samenleving moest worden gevonden



VERSTANDELIJKE BEPERKING IN UGANDA

Welk paradigma?  Defectparadigma

Visie op kinderen met beperking?  Niet geaccepteerd in de samenleving

Wat is Mercy killing?  Genadedood, doden om kind te verlossen van pijn en leiden.

 Met geweld door bijvoorbeeld verstikking
 Passieve manier door bijvoorbeeld geen medicatie meer te geven

Oorzaken Mercy killing :

 Zware last: Ouders kunnen overweldigd worden door de zorg voor een kind met
een beperking, inclusief financiële lasten, emotionele stress en sociale stigma's.
 Beperkte middelen: Gebrek aan toegang tot kwalitatieve zorg, beperkte steun
van de gemeenschap en financiële moeilijkheden kunnen ouders onder druk
zetten.
 Culturele stigma's: Sociale normen en stigma's met betrekking tot handicaps
kunnen leiden tot gevoelens van uitsluiting en isolatie voor zowel het kind als de
ouders.


4