SOORTEN PREVENTIE
Het doel van preventie is te zorgen dat mensen gezond blijven door hun gezondheid te
bevorderen en te beschermen.
Ook heeft preventie tot doel ziekten en complicaties van ziekten te voorkomen of in een
zo vroeg mogelijk stadium op te sporen.
Je kan naar preventie kijken via verschillende indelingen.
1) Je kan kijken naar de doelgroep waarop preventie gericht is
2) Je kan kijken op welke fase van de ziekte preventie gericht is
3) Je kan kijken naar preventie als verschillende soorten maatregelen
4) Je kan kijken naar de methode van de uitvoering van preventie.
Preventie naar doelgroep:
Universele: preventie is gericht op de algemene, gehele bevolking of een deel
daarvan. Bijvoorbeeld alle 65+, of jongeren onder 18
Selectieve: preventie is gericht op een hoog risicogroep; en voorkomt dat
personen met één of meerdere risicofactoren (determinanten) voor een bepaalde
aandoening daadwerkelijk ziek worden. Bijvoorbeeld mensen met
erfelijkheidsfactoren, of een bepaalde etnische achtergrond.
Geïndiceerde: dit richt zich op mensen met beginnende klachten en voorkomt dat
beginnende klachten verergeren tot een aandoening. Bijvoorbeeld mensen die al
wat schommelen in hun suikers, maar er wordt dan geprobeerd diabetes te
voorkomen. Het is op een persoon gericht. Ze hebben al wel
gezondheidsproblemen, maar nog geen ziekte.
Zorg gerelateerde: richt zich op mensen met een ziekte of aandoening.
Bijvoorbeeld het voorkomen van decubitus.
De universele en selectieve vorm vallen onder collectieve preventie: de preventie is
gericht op een groep.
Preventie naar fase van de ziekte:
Primaire preventie: je richt op het voorkomen dat nieuwe gevallen van een ziekte
optreden door het wegnemen van de oorzaken. Bijvoorbeeld het geven van
vaccinaties, een regel dat je je gordel moet dragen, of een reclamespotje zoals
BOB.
Secundaire preventie: het opsporen van een ziekte of een risicofactor van een
ziekte voordat de ‘patiënt’ zich van de ziekte bewust is, gevolgd door adequate
behandeling. Bijvoorbeeld een screening voor borstkanker of het vroegtijdig
opsporen van dementie.
Tertiaire preventie: voorkomen van complicaties en ziekteverergering bij
patiënten. Ook het bevorderen van de zelfredzaamheid van patiënten valt
hieronder. Bijvoorbeeld zelfmanagement, coping, therapietrouw, voorkomen van
decubitus etc.
Universele = primaire preventie
Selectieve = secundaire preventie
Geïndiceerde = secundaire preventie
Zorg gerelateerde = tertiaire preventie
,Preventie naar type maatregel:
Gezondheidsbescherming: beschermt de bevolking tegen
gezondheidsbedreigende factoren. Bijvoorbeeld in Nederland wordt het voedsel
gecontroleerd door de voedsel en waarden autoriteit op ziekteverwekkers.
Blauwalg in zwemwater is hier ook een voorbeeld van.
Gezondheidsbevordering: het bevorderen van een gezonde leefstijl en een
gezonde sociale en fysieke omgeving. Bijvoorbeeld de schijf van 5 en een
bepaalde beweegnorm.
Ziektepreventie: voorkomt specifieke ziekten of signaleert deze vroegtijdig.
Bijvoorbeeld het rijksvaccinatieprogramma.
Preventie naar methode van uitvoeren:
Inrichten van de fysieke en sociale omgeving. Bijvoorbeeld een bord met rookvrije
zone, gezonde school, inrichten van groenstroken in steden.
Regelgeving en handhaving. Bijvoorbeeld NIX18
Voorlichting en educatie aan groepen. Bijvoorbeeld de politie komt voorlichting
geven op scholen of seksuele voorlichting.
Signaleren en individueel advies. Bijvoorbeeld het consultatiebureau.
Ondersteunen. Bijvoorbeeld beweeggroepen voor ouderen.
Met alleen kennisoverdracht ga je mensen niet tot ander gedrag verleiden.
Als er een nieuwe interventie ontwikkelt moet worden kun je werken met intervention
mapping.
Intervention Mapping is geen nieuwe theorie of nieuw model, het is een extra hulpmiddel
voor de planning en ontwikkeling van gezondheid bevorderende interventies.
Het stappenplan voor intervention mapping:
1) Stel het probleem vast
2) Bepaal het doel van de interventie
3) Selecteer de methoden en strategieën voor je programma
4) Maak het programma
5) Voer de interventie uit
6) Evalueer
de
interventie
Gezondheid wordt
beïnvloed door
verschillende
soorten factoren,
we noemen ze
, gezondheidsdeterminanten. Het Health Field Concept (Lalonde, 1974) vat deze in 4
categorieën samen: biologische factoren, voorzieningen in gezondheidszorg, leefstijl en
omgeving.
In het model van Lalonde wordt gekeken naar de gezondheidsdeterminanten die van
invloed zijn op gezondheid op groepsniveau en niet op individu.
Het bevat 4 gezondheidsdeterminanten. Leefstijl is hier een voorbeeld van.
Beweginggedrag is een voorbeeld van de gezondheidsdeterminanten ‘leefstijl’.
Bij de biologische factoren kijk je naar zowel genetische factoren als verworven
eigenschappen.
Het model van Lalonde gaat uit van gezondheid en niet van ziekte.
ASE model: Het ASE-model is een uitbreiding van de Theory of Planned Behavior en
houdt rekening met externe variabelen die indirect het gedrag van mensen beïnvloeden
en barrières tussen de intentie en het daadwerkelijke gedrag. Bijvoorbeeld: iemand is van
plan om elke dag twee stuks fruit te eten op het werk, maar de marktkraam waar ze altijd
goedkoop fruit haalt is er niet meer, waardoor de fruitschaal meestal leeg blijft. Of de
pauzes schieten er op het werk regelmatig bij in, waardoor het meegebrachte fruit mee
terug naar huis gaat.
BEGRIPPEN
Gezondheidsbevordering: dit heeft als doel de gezondheid van mensen te bevorderen
en gezondheidsschade te voorkomen of te beperken met allerlei preventieve interventies
waarmee positieve invloeden op gezondheid worden gestimuleerd en negatieve
invloeden zoveel mogelijk worden beperkt.
Het doel van preventie is te zorgen dat mensen gezond blijven door hun gezondheid te
bevorderen en te beschermen.
Ook heeft preventie tot doel ziekten en complicaties van ziekten te voorkomen of in een
zo vroeg mogelijk stadium op te sporen.
Je kan naar preventie kijken via verschillende indelingen.
1) Je kan kijken naar de doelgroep waarop preventie gericht is
2) Je kan kijken op welke fase van de ziekte preventie gericht is
3) Je kan kijken naar preventie als verschillende soorten maatregelen
4) Je kan kijken naar de methode van de uitvoering van preventie.
Preventie naar doelgroep:
Universele: preventie is gericht op de algemene, gehele bevolking of een deel
daarvan. Bijvoorbeeld alle 65+, of jongeren onder 18
Selectieve: preventie is gericht op een hoog risicogroep; en voorkomt dat
personen met één of meerdere risicofactoren (determinanten) voor een bepaalde
aandoening daadwerkelijk ziek worden. Bijvoorbeeld mensen met
erfelijkheidsfactoren, of een bepaalde etnische achtergrond.
Geïndiceerde: dit richt zich op mensen met beginnende klachten en voorkomt dat
beginnende klachten verergeren tot een aandoening. Bijvoorbeeld mensen die al
wat schommelen in hun suikers, maar er wordt dan geprobeerd diabetes te
voorkomen. Het is op een persoon gericht. Ze hebben al wel
gezondheidsproblemen, maar nog geen ziekte.
Zorg gerelateerde: richt zich op mensen met een ziekte of aandoening.
Bijvoorbeeld het voorkomen van decubitus.
De universele en selectieve vorm vallen onder collectieve preventie: de preventie is
gericht op een groep.
Preventie naar fase van de ziekte:
Primaire preventie: je richt op het voorkomen dat nieuwe gevallen van een ziekte
optreden door het wegnemen van de oorzaken. Bijvoorbeeld het geven van
vaccinaties, een regel dat je je gordel moet dragen, of een reclamespotje zoals
BOB.
Secundaire preventie: het opsporen van een ziekte of een risicofactor van een
ziekte voordat de ‘patiënt’ zich van de ziekte bewust is, gevolgd door adequate
behandeling. Bijvoorbeeld een screening voor borstkanker of het vroegtijdig
opsporen van dementie.
Tertiaire preventie: voorkomen van complicaties en ziekteverergering bij
patiënten. Ook het bevorderen van de zelfredzaamheid van patiënten valt
hieronder. Bijvoorbeeld zelfmanagement, coping, therapietrouw, voorkomen van
decubitus etc.
Universele = primaire preventie
Selectieve = secundaire preventie
Geïndiceerde = secundaire preventie
Zorg gerelateerde = tertiaire preventie
,Preventie naar type maatregel:
Gezondheidsbescherming: beschermt de bevolking tegen
gezondheidsbedreigende factoren. Bijvoorbeeld in Nederland wordt het voedsel
gecontroleerd door de voedsel en waarden autoriteit op ziekteverwekkers.
Blauwalg in zwemwater is hier ook een voorbeeld van.
Gezondheidsbevordering: het bevorderen van een gezonde leefstijl en een
gezonde sociale en fysieke omgeving. Bijvoorbeeld de schijf van 5 en een
bepaalde beweegnorm.
Ziektepreventie: voorkomt specifieke ziekten of signaleert deze vroegtijdig.
Bijvoorbeeld het rijksvaccinatieprogramma.
Preventie naar methode van uitvoeren:
Inrichten van de fysieke en sociale omgeving. Bijvoorbeeld een bord met rookvrije
zone, gezonde school, inrichten van groenstroken in steden.
Regelgeving en handhaving. Bijvoorbeeld NIX18
Voorlichting en educatie aan groepen. Bijvoorbeeld de politie komt voorlichting
geven op scholen of seksuele voorlichting.
Signaleren en individueel advies. Bijvoorbeeld het consultatiebureau.
Ondersteunen. Bijvoorbeeld beweeggroepen voor ouderen.
Met alleen kennisoverdracht ga je mensen niet tot ander gedrag verleiden.
Als er een nieuwe interventie ontwikkelt moet worden kun je werken met intervention
mapping.
Intervention Mapping is geen nieuwe theorie of nieuw model, het is een extra hulpmiddel
voor de planning en ontwikkeling van gezondheid bevorderende interventies.
Het stappenplan voor intervention mapping:
1) Stel het probleem vast
2) Bepaal het doel van de interventie
3) Selecteer de methoden en strategieën voor je programma
4) Maak het programma
5) Voer de interventie uit
6) Evalueer
de
interventie
Gezondheid wordt
beïnvloed door
verschillende
soorten factoren,
we noemen ze
, gezondheidsdeterminanten. Het Health Field Concept (Lalonde, 1974) vat deze in 4
categorieën samen: biologische factoren, voorzieningen in gezondheidszorg, leefstijl en
omgeving.
In het model van Lalonde wordt gekeken naar de gezondheidsdeterminanten die van
invloed zijn op gezondheid op groepsniveau en niet op individu.
Het bevat 4 gezondheidsdeterminanten. Leefstijl is hier een voorbeeld van.
Beweginggedrag is een voorbeeld van de gezondheidsdeterminanten ‘leefstijl’.
Bij de biologische factoren kijk je naar zowel genetische factoren als verworven
eigenschappen.
Het model van Lalonde gaat uit van gezondheid en niet van ziekte.
ASE model: Het ASE-model is een uitbreiding van de Theory of Planned Behavior en
houdt rekening met externe variabelen die indirect het gedrag van mensen beïnvloeden
en barrières tussen de intentie en het daadwerkelijke gedrag. Bijvoorbeeld: iemand is van
plan om elke dag twee stuks fruit te eten op het werk, maar de marktkraam waar ze altijd
goedkoop fruit haalt is er niet meer, waardoor de fruitschaal meestal leeg blijft. Of de
pauzes schieten er op het werk regelmatig bij in, waardoor het meegebrachte fruit mee
terug naar huis gaat.
BEGRIPPEN
Gezondheidsbevordering: dit heeft als doel de gezondheid van mensen te bevorderen
en gezondheidsschade te voorkomen of te beperken met allerlei preventieve interventies
waarmee positieve invloeden op gezondheid worden gestimuleerd en negatieve
invloeden zoveel mogelijk worden beperkt.
