SOCIALE PSYCHOLOGIE VOLLEDIGE SAMENVATTING : VIVES KORTRIJK BAMV

DEEL 2: SOCIALE PSYCHOLOGIE
INLEIDING – HET BELANG VAN ONS SOCIALE LEVEN
- Sociale behoeften en huidhonger (corona)
 Werd enorm duidelijk in corona-periode dat men sociale behoeften
had!
 Als iemand verdrietig is, dat je dat zelf ook raakt, dat jij dat gaat
voelen
 Is niet aangeleerd, hebben cellen die daarvoor dienen, voelen wat
ander voelt

- Sociale verbondenheid als basisbehoefte in motivatietheorieën
 Theorieën rond motivatie zullen vaak nadruk leggen op nood aan
sociaal contact
 Denk aan de behoefte theorie van Maslow (behoeftepiramide)

- Introvert/ extravert?
 Vroeger vaak vanuit volgend standpunt
o Introvert = iemand die graag alleen is, niet sociaal, is op zichzelf
gesteld, …
o Extravert = het omgekeerde

 MAAR: is niet zo in de moderne betekenis!
 Sociale behoeften verschilt niet veel, maar het is op een andere
manier
o Introvert kan zich bv. gelukkig voelen met 2 goede vrienden
i.p.v. 20 halve, hij hecht waarde aan kwaliteit en niet de kwantiteit
o Extravert voelt zich energieker door veel prikkels & sociale
interacties, maakt makkelijk contact & geniet
van bredere vriendenkring

- Empathie en spiegelneuronen (SN)
 Empathie: jezelf kunnen inleven in een ander
 SN: je gaat gedragingen (van je naasten)
spiegelen
Bv. je ziet dat iedereen van je groep stoer doet, en jij bent een lief persoon ->
je gaat dat gedrag overnemen
Bv. Iedereen begint in de les plots dringend te schrijven, jij zal dat ook
beginnen doen

Eenzaamheid doodt ons
- Eenzaamheid ≠ alleen zijn (kan tevreden alleen zijn)
 Daarom nog niet per sé eenzaam = solitude (positiefs)

- Loneliness –> wel negatief, nekt u, daar voel je je echt alleen in de
wereld
 Je hebt niemand


H2: HULPVERLENEND GEDRAG
- Inleidende slide: artikel  over man die onwel was geworden in stad,
zonder hulp!
 Stel student zakt ineen op de grond van VIVES parking  gaan
kijken en helpen

,  Stel ’s nachts om 4 uur in uitgaansbuurt man op de grond 
negeren

- Sociale psychologie  in welke omstandigheden gaat men wel/niet
helpen
- Karaktertrekken, persoonlijkheidskenmerken, drijfveren, …
 Sociale psychologie bekijkt die niet
o Kijkt als die overeind blijven wanneer we de context van
omgeving meenemen

Person situation Interaction  omstandigheden hebben sowieso
een impact
- Van zodra sociale context veranderingen zijn
- Bepaalde persoonlijkheidskenmerken wegduwen, overheersen, …
DE EMPATHIE/ ALTRUÏSME HYPOTHESE
- Wanneer besloten om te helpen, is de vraag: wat is onze beweegreden
daartoe?
 Vanuit welke reden geef je iets aan een dakloze, waarom DIE
specifieke persoon?
 Helpend gedrag stellen = uiting van oprecht altruïsme, iets dat jezelf
overstijgt

- Altruïstisch gedrag: je wil helpen omdat het helpen zelf, een
voldoening geeft
 Gedrag waarbij je de ander centraal stelt
 Maximalisatie van de opbrengst voor anderen
 Zelfopofferend, je wint er niets bij
o Jezelf wegcijferen om toch maar te kunnen gaan helpen
o Altruïsme = naar jezelf gericht, je krijgt goed gevoel door te
helpen
o Je doet dat weliswaar voor jezelf (want JIJ krijgt een goed gevoel
daardoor)

- Is helpen ‘zelfopofferend’, of is er ook een egoïstische component …?
 Helpend gedrag kan belonend zijn voor de helper (bv. Dankbaarheid)
 Niet helpen = negatieve gevolgen? (bv. Reacties, schuldgevoel, straf
schuldig verzuim)
o Wij worden geraakt door feit dat anderen het goed stellen en kunnen
bijdragen daartoe
o Meestal combinatie van écht altruïsme en bekrachtiging door reacties van
anderen
o Soms voel je link met die persoon, stel je ziet iemand waarin je iets herkent
van jezelf, je kan uzelf in die persoon zijn schoenen plaatsen, empathie
opbrengen daarvoor.


De empathie/ altruïsme hypothese (Batson)
- Stel dat we iemand helpen, wat ligt er dan aan de basis daarvan?
- Hoe groter verbondenheid, empathie, verplaatsing in situatie = meer
kans op hulp

- Wanneer helpen uit authentieke bezorgdheid voor anderen?

,  Vanuit emotionele respons = altruïstische, lijden van ander
verminderen

- Helpen uit eigenbelang, vooral ons eigen onbehagen (ongemak) te
verminderen?
 Je wil helpen, maar kan geen empathie opbrengen
 Je snapt niet hoe die persoon zo ver is kunnen komen, zo ver
geraakt is
o Je helpt die persoon, maar enkel uit eigenbelang
o Enkel om jezelf beter te voelen, vanuit egoïstische motieven
o Verminderen van eigen lijden, zelfverheerlijking!

- Kern: in welke mate kunnen we empathisch inleven in ander
 Kunnen we het perspectief van de ander aannemen?
o De kern om te kijken naar altruïsme is dus mate waarin we ons
kunnen inleven
o Kunnen empathie opbrengen voor de ander en de situatie




Case: Kitty Genovese: In welke
omstandigheden gaan mensen wel/niet helpen?
- Werd neergestoken X aantal keer en ongeveer 38 omstaanders, niet
geholpen
- Wat zorgt er nu voor dat mensen wel/niet gaan helpen?
 In 1e instantie gaan we vaak kijken naar de andere omstaanders
 De kosten, die er bij zouden komen
 Wat kan ik doen, levert het me zelf schade op als ik zou helpen?
 Angst, …

- Onze reactie is altijd beïnvloedt door de anderen
 Vanaf er anderen aanwezig zijn, gebruiken als spiegel, kijken wat
anderen doen
Stel wandelen en voor jou zakt iemand ineen, je ziet het probleem ontstaan
voor uw ogen -> meer of minder kans om te helpen? Ja, meer geneigd zijn te
helpen.
In het geval dat je de oorzaak niet zag gebeuren -> wat is er aan de hand,
verslaafde, hartaanval, …? Hoe groter de onzekerheid in sociale situaties, hoe
meer we anderen nodig hebben om ons informatie te geven over de situatie.
Maar als je wel weet wat er aan de hand is, want je ziet het gebeuren ->
minder onzekerheid, kan je meer op eigen oordeel gaan vertrouwen, en ga je
meer geneigd zijn om te gaan helpen!


DIFFUSIE VAN VERANTWOORDELIJKHEID

, - Het omstaanderseffect (bystander apathy):
 Hoe meer omstaanders bij noodsituatie zijn, hoe minder kans op
hulp voor SO
o Er is volk genoeg om te helpen, ik kan zelf niets doen, …
o Van zodra er anderen zijn in sociale situaties, kijken we naar die
anderen

 Hoe meer potentiële hulpverleners, hoe lager eigen
verantwoordelijkheid inschat
 Meer kans geholpen te worden indien 1 voorbijganger dan wanneer
meerdere zijn
o Koppels, groepen, …  steun zoeken bij elkaar
o Alleen kan je geen steun zoeken, en ga je meer geneigd zijn te
gaan helpen
o Spiegelneuronen: activeren bij pijn, lijden van iemand – ook gaan
voelen, …
o Als je alleen bent, gaan die enorm activeren en mogelijks wel
helpen dus

 Schuldgevoel bij niet helpen is kleiner (‘de anderen hebben ook niet
geholpen’)

- Situatie zelf, is ook van belang -> de voorspelbaarheid van de situatie
 Denk aan het uur, de plaats, de omgeving, …
Bv. Helpen om 10u op school, vs. helpen om 3u s ’nachts aan het station


- Experiment Darley & Latané: reactie op geësceneerde epileptische
aanval (p61-62)
- Experiment Darley & Latané 2: reactie op rookwolk (p63-64)
 Als anderen geen probleem zien in rook, ga je ervan uit dat er geen
probleem is
 Je blijft dus zitten in de rookwolk, ookal ben je er zelf niet helemaal
gerust in


FACTOREN VAN INVLOED OP HET HULPVERLENEND GEDRAG
Bekendheid van de medegetuigen?
- Wanneer proefpersonen in een experiment elkaar kennen, zullen ze
vaker overgaan tot helpend gedrag dan wanneer ze elkaar niet kennen
 Minder angst om zich belachelijk te maken  minder sociale druk,
oordelen, …
 Betere communicatie/overleg
Competentie van de omstaanders
- Uw competentie, wat jij kan: stel een bepaalde medische achtergrond,
job, …
 Dat heeft vaak wel een klein effect daarop

- Ga je helpen wanneer je enige bent die kan, hoewel je niet de enige
getuige bent?
Stel je bent enige met expertise, nog steeds omstaanderseffect, want die andere
4 aanwezigen, jij bent nog steeds (onbewust) bang voor hun oordeel, de sociale
druk, …