Europese en Belgische privaatrechtsgeschiedenis - Samenvatting lessen

EXTERN RECHT


Doorheen deze cursus:
*oud BW = Burgerlijk wetboek van 1804
*BW = Belgisch Burgerlijk wetboek


NA DE ROMEINEN:
• COSTUMIERE PERIODE
• IUS COMMUNE
• VERLICHTING
• 19DE EEUW
• 20STE EEUW
• DE TOEKOMST



INLEIDING

 Rechtsgeschiedenis = studie van het recht doorheen de eeuwen
 uitgangspunt: RR zij niet altijd product van de logica

Soms is recht GEEN logica

bv. EOT “echtscheiding door onderlinge toestemming”: uit elkaar gaan en met alles in
overeenstemming zijn/ geen twistpunten, maar toch moet men voor de rechter verschijnen
(logisch zou zijn dat men gewoon naar het gemeentehuis gaat om huwelijk te ontbinden)
 dit komt voort uit de kerk in de middeleeuwen die wou voorkomen dat men uit de echt
treden
bv. art. 1674 BW van 1804: bewoording

MAAR soms is logica in het recht schijn

bv. art. 1382 BW van 1804: Wanneer men uw kind met een voertuig vermoordt hanteert
men dit artikel, gebruik van causaal verband, schade en fout. Dit is helemaal niet logisch, de
eerste reactie van de ouders is dat men instant die persoon wil vermoorden, kwaad
aandoen,… hieruit volgde in de geschiedenis de wraak. Vandaag vinden we dit helemaal niet
meer logisch


WAT IN RECHTSGESCHIEDENIS? :

Wat betreft het EXTERN RECHT:

 Kenbronnen: informatie inhoud van een RR

1

,  Formele bronnen van recht:
- Vorm, uitzicht van de RR

- Rechtsleer door geleerden: vaak zijn deze “geleerden” uit de geschiedenis
niet de geleerden zoals wij ze vandaag kennen
 geleerden nog voor het onstaan van universiteiten
- Rechtspraak door rechters: deze rechters zijn niet altijd de “rechters”
zoals wij ze vandaag kennen
 waren personen die hier niet voor hadden gestudeerd, die geen
ervaring hierin hadden
- Wetgeving door machthebbers / overheid
- Gewoonte door de maatschappij

 Materiële bronnen van het recht:
- maatschappelijke achtergronden van het recht
- doel recht = organisatie van de maatschappij (hoe RR zal ontstaan)


 Publiekrecht  privaatrecht

Problematisch onderscheid want de overheid komt in heden overal tussen
 onderscheid te simplistisch

bv. arbeidsrecht  leenrecht
Studentenjob: contract tussen u en bazin lijkt privaat MAAR overheid legt verschillende
plichten op zoals werkuren, pauzes,…
bv. Leenrecht: Raad en daad: Graaf van vlaanderen tegenover boer  Heer is publiekrecht
bv.Strafrecht?
Overheid doet onderzoek, misdadiger zal worden berecht door overheid,…
 nu = publiekrecht
Doorheen geschiedenis werd het steeds meer publiekrecht:
vroeger = privaatrecht (talio recht )
 restant = de burgerlijke partijstelling

Onderscheid is zeer recent

OPGEPAST!:

 dekt over zeer lange periode

 Taalprobleem: Deel geschiedenis gebruikt men Latijn, later Frans
 Veranderingen: recht is voortdurend in beweging; gaat soms sneller in intern recht
dan in extern recht
 Geen muur tussen gewoonterecht en Romeins recht: in alle takken zijn er invloeden
van beide
 Belangrijke positie van het kerkelijk recht: sluit zeer sterk aan bij het Romeins recht,
worden doorheen geschiedenis door elkaar beïnvloed

2

,WAT NIET?:

bv. Verzekeringen
 jonger deel privaatrecht
- Vroeger alleen zeeverzekeringen
=> weinig in geschiedenis over te vertellen
Bv. IER  bestond nog niet


WAAROM?:

• Ons recht begrijpen: zie hoger, recht niet altijd logisch

• Ons recht relativeren: Belgisch recht vandaag ≠ universele waarheid
 Juristen gaan ervanuit dat hun recht universele waarheid is, dat het altijd zo is;
 Systeem dat men zelf kent het goede is: men stelt het niet in vraag

vb.: gelijkheidsbeginsel: was niet altijd zo, men wou privileges hebben, men
wou meer rechten dan anderen  door dit te kennen kan men onze principes
relativeren

- Belgisch recht heeft soms pas laat het licht gezien:

Bv. Vrouwenemancipatie 1976: België is hierin niet echt een progressief land

- Belgisch recht loopt soms nog steeds achterop:

Bv. causa (oorzaak; uit verbintenissenrecht) is achterhaald

• Ons recht verbeteren

Bv. Laat-Romeinse rijk: zeer efficiënte procedure;
- België vandaag: minder efficiënte procedure => gerechtelijke achterstand
 onze procedure ligt in grote handen van de advocaten die op verschillende
manieren de procedure kunnen vertragen
 Oplossing: bv. laat-Romeinse rijk volgen

Bv. Francois Laurent ontwerpt BW voor overleg: mislukt: geen overleg
=> parlement keurt het wetboek niet goed
BBW: wel overleg-


 Soms gebruikt men oude oplossingen (oud recht)n voor nieuwe problemen/ fenomen

Bv. Hacken van computers was nieuw fenomeen  diefstal van elekticiteit




3

, 1. DE PERIODISERING VAN DE RECHTSGESCHIEDENIS

• ROMEINSE PERIODE

- Oud-Romeins recht (753-250):
Stadstaat met een grotendeels agrarisch karakter

- Voor-klassiek recht (250-0):
Rome wordt een wereldrijk
 Start rechtsgeschiedenis: Rome groeit, recht groeit mee

- Klassiek recht (0-250):
Periode van consolidatie onder de keizers  Hoogtepunt van het recht

- Na-klassiek recht (250-527):
Achteruitgaan van de macht van de keizer en van het recht

- Justinianus (527-565):
Kort herstel van de macht van Rome
 Belangrijkste wetboek van het Romeins recht wordt opgesteld.



• NA DE ROMEINEN (West-europa)

o Costumier recht (476-1100): Gewoonte

o ius commune (1100-1800): Geleerde recht
 Ius commune: Romeins + Romano-canoniek recht
 Gewoonte

o Verlichting (Vernunftrecht): ca. 1800: Revolutie

o Nationaal recht: Nationaal wettenrecht
 19de eeuw
 20ste eeuw

 Toekomst….


BEDENKINGEN:

 Periodisering is gebrekkig

- Veranderingen gebeuren geleidelijk
- Niet altijd gelijktijdig
- Oude blijft soms bestaan

4