Probleem 1 – 100 jaar orthopedagogiek
1 – Wat is orthopedagogiek? Wat zijn overeenkomsten en verschillen tussen
orthopedagogiek, psychologie en psychiatrie?
Orthopedagogiek
- Klassieke definitie = om het opvallende en afwijkende kind. Men ging uit van de biologische
aard van het probleem. Er werd ook alleen gekeken naar de vaststelling van een probleem,
niet naar preventie.
- Moderne definitie = problematische opvoedingssituatie → focus wordt verlegd van individu
naar omgeving + opvoeders. Het is nu ook gericht op de preventie en de behandeling.
Het gaat niet om simpele opvoedingsvragen. Alleen om de opvoedingssituaties waar ouders zonder
hulp niet uitkomen, extremen.
Doel orthopedagogiek
Optimaliseren van de opvoeding van een kind, door te kijken naar onderkenning, behandeling en
preventie.
3 gedragswetenschappen
Psychologie, psychiatrie en orthopedagogiek kunnen alle drie naar opvoedingsproblemen kijken,
alleen doen ze dit wel allemaal op een andere manier.
Kinderpsychiatrie Orthopedagogiek Ontwikkelingspsychologie
Individuele psychotherapie Ouderbegeleiding bij Gedragstherapie
opvoedingsproblemen
Gezinstherapie Spel- en expressiecontacten Psychotherapie
Klinische behandeling Begeleiding groepsopvoeders Gezinstherapie
Orthodidactiek
Biologisch Omgeving Intrapsychisch
Diagnose gericht Behandelingsgericht Diagnose gericht
Psychiatrie
Kinderpsychiatrie → Het herkennen, begrijpen en beïnvloeden van emoties en gedragingen van
kinderen. Heeft veel gemeen met orthopedagogiek, alleen kijken ze ook naar het biologische aspect.
- Opleiding geneeskunde - Ze mogen ook medicijnen voorschrijven
- Werkveld – medische instelling
Psychologie
Kennis van theorieën → niet altijd direct toepasbaar in de praktijk. Zorgt er wel eens voor dat
psychologen moeilijk inzetbaar zijn.
- Kijken naar het individu en zijn denken
- Geen medicijnen voorschrijven
Orthopedagogiek
Probleemsituaties bij opvoeding en onderwijs.
- Kijken naar de gehele sociale omgeving
- Gericht op kinderen
- Werkveld – in de omgeving van kinderen (school of kinderbescherming)
2 – Hoe heeft de orthopedagogiek zich in de afgelopen eeuwen ontwikkeld?
Middeleeuwen
- Christelijke normen en waarden → zorgen voor armen en zieken uit naasteliefde
, - Gedragsproblemen werden met minder liefde aangepakt, meer door straf en dwang
- Dat was hun manier voor opvoedingsproblemen
17e/18e eeuw
- Meer aandacht voor opvoeding
- Kind moest beschermd worden tegen criminaliteit
- Comenius, psycholoog, had een pedagogische methode ontworpen
- Er werden jeugdgevangenissen en heropvoedingshuizen opgericht
19e eeuw
- Oorzaken van gedragsproblemen werd aan biologische kenmerken toegeschreven
- Gouden eeuw, minder kindersterfte → meer aandacht voor de opvoeding van kinderen
- Er wordt onderwijs gehouden in scholen
o Jeugdgevangenissen, heropvoedingshuizen en instellingen voor dove en blinden
kinderen
- Men zag verschil tussen mentale achterstand en geestesziekte in
- Reformbeweging → onderwijs en kindgerichtheid staat centraal
- Onderscheid psychiatrie en pedagogiek
o Dominee Van Koetsveld ‘idiotenschool’ → heropvoeding → oorzaken werden niet
biologisch onderzocht, maar pedagogisch
20e eeuw
- 1901 = Algemene leerplicht → leraren krijgen meer/beter zicht op de kinderen
- Artsen bepalen of een kind geschikt is voor school, sommigen worden ontzien van leerplicht
o Artsen beginnen met het oprichten van scholen voor kinderen die niet naar een
reguliere school kunnen.
- 1905 = eerste IQ test die zwakzinnigen opspoort (Alfred Binet)
- Kinderarbeid wordt ingeperkt
- Pedagogiek wordt een aparte discipline → eerst was het slechts een onderdeel van filosofie
- Pedagogiek wordt praktijkgerichter, in plaats van theoretische wetenschap
3 – Hoe is de jeugdzorg georganiseerd en wat is de plaats van de
orthopedagogiek?
Eerste stapjes
- 1905 = aannemen Kinderwetten → ouders hebben opvoedingsplicht
o Bescherming voor de kinderen
o Als ouders dit niet kunnen bieden, mogen de kinderen uit huis geplaatst worden
- 1921 = extra wet → Ouders behouden hun opvoedingsverantwoordelijkheden maar worden
ondersteund, waar mogelijk, door een bevoegd persoon.
- 1989 = Wet op de Jeugdhulpverlening (zo zo zo beleid) → Doel was om kinderen het liefst zo
dicht mogelijk bij de ouders worden gehouden en daarbij een zo kort mogelijke behandeling
ondergaan. Ook moest alles zo snel mogelijk gaan.
- 2005 = Wet op de Jeugdzorg → Bureau Jeugdzorg werd opgericht. Instantie die ervoor zorgt
dat kinderen veilig kunnen opgroeien.
- 2015 = Wet op Jeugdzorg werd vervangen door Jeugdwet → gemeentes zijn
verantwoordelijk en herdifiniëring van jeugdzorg
Vormen van Jeugdhulp
1. Ambulante hulp → kind woont nog thuis
2. Pedagogische thuishulp → kind woont nog thuis
, 3. Daghulp → af en toe thuis, overdag naar een opvang
4. Pleegzorg → wonen in een ander gezin
5. Residentiële zorg → wonen in een instelling
Rol van orthopedagoog in Jeugdzorg
Een orthopedagoog kijkt naar probleemsituaties in de opvoeding en gedrag van kinderen. Een
bepaalde diagnose, kan ervoor zorgen dat een kind bij Jeugdzorg terecht komt. Ook kunnen kinderen
juist bij Jeugdzorg behandelt worden door een orthopedagoog.
Hoorcollege Jeugdzorg
Cijfers
12% van de jongeren is betrokken bij Jeugdzorg.
➔ 1/8 van de jongeren
➔ Op CBS rekenen ze tot 18 jaar, Jeugdzorg doet tot 21 jaar
Vandaag de dag meer gebruik van Jeugdzorg, omdat:
- Omgeving stelt meer eisen en is minder tolerant → iedereen moet goed kunnen presteren
op school
- 2015 = Jeugdzorg is geherorganiseerd, definitie Jeugdzorg is vervaagd.
o Dit zorgt voor meer vraag, want bredere doelgroep
- 2015 = Jeugdzorg is geheroganiseerd, van provincies naar gemeenten
o Laagdrempeliger → mensen vragen sneller om hulp
- Professionals kiezen uit veiligheid voor het kind om eerder in te grijpen
Men had juist gehoopt dat men minder gebruik zou maken van Jeugdzorg, want het is een erg
overbelast systeem. Veel Jeugdzorgmedewerkers staken.
Definitie Jeugdhulp
Jeugdwet 2015: Ondersteuning van en hulp en zorg aan jeugdigen en hun ouders bij het
verminderen, stabiliseren, behandelen en opheffen van of omgaan met de
gevolgen van:
▪ Psychische, psychosociale, gedragsproblemen, verstandelijke beperking,
opvoedingsproblemen en adoptie-gerelateerde problemen
▪ Bevorderen van jongeren aan maatschappelijk verkeer, wanneer ze dit zelf
niet kunnen
▪ Ondersteunen of overnemen van activiteiten op het gebied van persoonlijke
verzorging, wanneer jongeren dit niet kunnen.
Soorten Jeugdhulp
Men kan thuisblijven (89%) Men wordt uit huis geplaatst (11%)
Generalistisch Specialistisch Specialistisch Specialistisch Specialistisch
Hulp door Ambulante hulp Pleegzorg Residentiële zorg Gesloten
wijkteam door GGZ jeugdzorg
Kortdurend Pedagogische Begeleid op Opnemen in een
thuiszorg kamers wonen psychiatrische
kliniek
Daghulp
Richtlijnen Jeugdhulp
Om de kwaliteit te waarborgen, zijn er richtlijnen.
Algemeen: Altijd met cliënt beslissen wat de meest effectieve aanpak is.
, Hulp effectief maken: Databank met interventies waar men op kan zoeken, om te checken of het
effectief is. Dit is een onafhankelijke databank.
Wanneer is een interventie effectief?
Als het uit onderzoek naar voren komt dat het in praktijk de behaalde doelen haalt.
Voorbeelden interventies
Denken + durven = doen
Het is een vorm van cognitieve gedragstherapie (= gedachte dat irrationele cognities, lijden tot
verkeerd gedrag, bijvoorbeeld angst voor spinnen).
Opzet
Individuele behandeling van jeugdigen van 8-18 jaar. Tijdens de therapie wordt geprobeerd om
nare gedachtes te wijzigen. De gedachten worden zichtbaar gemaakt door het bijhouden van
dagboeken.
Doel
Leren omgaan met angststoornissen en beangstigende situaties.
Effectiviteit
Bewezen. Dit komt waarschijnlijk omdat het zo doelgericht is. De jeugdige heeft een actieve rol,
moet zelf oefeningen doen.
1 – Wat is orthopedagogiek? Wat zijn overeenkomsten en verschillen tussen
orthopedagogiek, psychologie en psychiatrie?
Orthopedagogiek
- Klassieke definitie = om het opvallende en afwijkende kind. Men ging uit van de biologische
aard van het probleem. Er werd ook alleen gekeken naar de vaststelling van een probleem,
niet naar preventie.
- Moderne definitie = problematische opvoedingssituatie → focus wordt verlegd van individu
naar omgeving + opvoeders. Het is nu ook gericht op de preventie en de behandeling.
Het gaat niet om simpele opvoedingsvragen. Alleen om de opvoedingssituaties waar ouders zonder
hulp niet uitkomen, extremen.
Doel orthopedagogiek
Optimaliseren van de opvoeding van een kind, door te kijken naar onderkenning, behandeling en
preventie.
3 gedragswetenschappen
Psychologie, psychiatrie en orthopedagogiek kunnen alle drie naar opvoedingsproblemen kijken,
alleen doen ze dit wel allemaal op een andere manier.
Kinderpsychiatrie Orthopedagogiek Ontwikkelingspsychologie
Individuele psychotherapie Ouderbegeleiding bij Gedragstherapie
opvoedingsproblemen
Gezinstherapie Spel- en expressiecontacten Psychotherapie
Klinische behandeling Begeleiding groepsopvoeders Gezinstherapie
Orthodidactiek
Biologisch Omgeving Intrapsychisch
Diagnose gericht Behandelingsgericht Diagnose gericht
Psychiatrie
Kinderpsychiatrie → Het herkennen, begrijpen en beïnvloeden van emoties en gedragingen van
kinderen. Heeft veel gemeen met orthopedagogiek, alleen kijken ze ook naar het biologische aspect.
- Opleiding geneeskunde - Ze mogen ook medicijnen voorschrijven
- Werkveld – medische instelling
Psychologie
Kennis van theorieën → niet altijd direct toepasbaar in de praktijk. Zorgt er wel eens voor dat
psychologen moeilijk inzetbaar zijn.
- Kijken naar het individu en zijn denken
- Geen medicijnen voorschrijven
Orthopedagogiek
Probleemsituaties bij opvoeding en onderwijs.
- Kijken naar de gehele sociale omgeving
- Gericht op kinderen
- Werkveld – in de omgeving van kinderen (school of kinderbescherming)
2 – Hoe heeft de orthopedagogiek zich in de afgelopen eeuwen ontwikkeld?
Middeleeuwen
- Christelijke normen en waarden → zorgen voor armen en zieken uit naasteliefde
, - Gedragsproblemen werden met minder liefde aangepakt, meer door straf en dwang
- Dat was hun manier voor opvoedingsproblemen
17e/18e eeuw
- Meer aandacht voor opvoeding
- Kind moest beschermd worden tegen criminaliteit
- Comenius, psycholoog, had een pedagogische methode ontworpen
- Er werden jeugdgevangenissen en heropvoedingshuizen opgericht
19e eeuw
- Oorzaken van gedragsproblemen werd aan biologische kenmerken toegeschreven
- Gouden eeuw, minder kindersterfte → meer aandacht voor de opvoeding van kinderen
- Er wordt onderwijs gehouden in scholen
o Jeugdgevangenissen, heropvoedingshuizen en instellingen voor dove en blinden
kinderen
- Men zag verschil tussen mentale achterstand en geestesziekte in
- Reformbeweging → onderwijs en kindgerichtheid staat centraal
- Onderscheid psychiatrie en pedagogiek
o Dominee Van Koetsveld ‘idiotenschool’ → heropvoeding → oorzaken werden niet
biologisch onderzocht, maar pedagogisch
20e eeuw
- 1901 = Algemene leerplicht → leraren krijgen meer/beter zicht op de kinderen
- Artsen bepalen of een kind geschikt is voor school, sommigen worden ontzien van leerplicht
o Artsen beginnen met het oprichten van scholen voor kinderen die niet naar een
reguliere school kunnen.
- 1905 = eerste IQ test die zwakzinnigen opspoort (Alfred Binet)
- Kinderarbeid wordt ingeperkt
- Pedagogiek wordt een aparte discipline → eerst was het slechts een onderdeel van filosofie
- Pedagogiek wordt praktijkgerichter, in plaats van theoretische wetenschap
3 – Hoe is de jeugdzorg georganiseerd en wat is de plaats van de
orthopedagogiek?
Eerste stapjes
- 1905 = aannemen Kinderwetten → ouders hebben opvoedingsplicht
o Bescherming voor de kinderen
o Als ouders dit niet kunnen bieden, mogen de kinderen uit huis geplaatst worden
- 1921 = extra wet → Ouders behouden hun opvoedingsverantwoordelijkheden maar worden
ondersteund, waar mogelijk, door een bevoegd persoon.
- 1989 = Wet op de Jeugdhulpverlening (zo zo zo beleid) → Doel was om kinderen het liefst zo
dicht mogelijk bij de ouders worden gehouden en daarbij een zo kort mogelijke behandeling
ondergaan. Ook moest alles zo snel mogelijk gaan.
- 2005 = Wet op de Jeugdzorg → Bureau Jeugdzorg werd opgericht. Instantie die ervoor zorgt
dat kinderen veilig kunnen opgroeien.
- 2015 = Wet op Jeugdzorg werd vervangen door Jeugdwet → gemeentes zijn
verantwoordelijk en herdifiniëring van jeugdzorg
Vormen van Jeugdhulp
1. Ambulante hulp → kind woont nog thuis
2. Pedagogische thuishulp → kind woont nog thuis
, 3. Daghulp → af en toe thuis, overdag naar een opvang
4. Pleegzorg → wonen in een ander gezin
5. Residentiële zorg → wonen in een instelling
Rol van orthopedagoog in Jeugdzorg
Een orthopedagoog kijkt naar probleemsituaties in de opvoeding en gedrag van kinderen. Een
bepaalde diagnose, kan ervoor zorgen dat een kind bij Jeugdzorg terecht komt. Ook kunnen kinderen
juist bij Jeugdzorg behandelt worden door een orthopedagoog.
Hoorcollege Jeugdzorg
Cijfers
12% van de jongeren is betrokken bij Jeugdzorg.
➔ 1/8 van de jongeren
➔ Op CBS rekenen ze tot 18 jaar, Jeugdzorg doet tot 21 jaar
Vandaag de dag meer gebruik van Jeugdzorg, omdat:
- Omgeving stelt meer eisen en is minder tolerant → iedereen moet goed kunnen presteren
op school
- 2015 = Jeugdzorg is geherorganiseerd, definitie Jeugdzorg is vervaagd.
o Dit zorgt voor meer vraag, want bredere doelgroep
- 2015 = Jeugdzorg is geheroganiseerd, van provincies naar gemeenten
o Laagdrempeliger → mensen vragen sneller om hulp
- Professionals kiezen uit veiligheid voor het kind om eerder in te grijpen
Men had juist gehoopt dat men minder gebruik zou maken van Jeugdzorg, want het is een erg
overbelast systeem. Veel Jeugdzorgmedewerkers staken.
Definitie Jeugdhulp
Jeugdwet 2015: Ondersteuning van en hulp en zorg aan jeugdigen en hun ouders bij het
verminderen, stabiliseren, behandelen en opheffen van of omgaan met de
gevolgen van:
▪ Psychische, psychosociale, gedragsproblemen, verstandelijke beperking,
opvoedingsproblemen en adoptie-gerelateerde problemen
▪ Bevorderen van jongeren aan maatschappelijk verkeer, wanneer ze dit zelf
niet kunnen
▪ Ondersteunen of overnemen van activiteiten op het gebied van persoonlijke
verzorging, wanneer jongeren dit niet kunnen.
Soorten Jeugdhulp
Men kan thuisblijven (89%) Men wordt uit huis geplaatst (11%)
Generalistisch Specialistisch Specialistisch Specialistisch Specialistisch
Hulp door Ambulante hulp Pleegzorg Residentiële zorg Gesloten
wijkteam door GGZ jeugdzorg
Kortdurend Pedagogische Begeleid op Opnemen in een
thuiszorg kamers wonen psychiatrische
kliniek
Daghulp
Richtlijnen Jeugdhulp
Om de kwaliteit te waarborgen, zijn er richtlijnen.
Algemeen: Altijd met cliënt beslissen wat de meest effectieve aanpak is.
, Hulp effectief maken: Databank met interventies waar men op kan zoeken, om te checken of het
effectief is. Dit is een onafhankelijke databank.
Wanneer is een interventie effectief?
Als het uit onderzoek naar voren komt dat het in praktijk de behaalde doelen haalt.
Voorbeelden interventies
Denken + durven = doen
Het is een vorm van cognitieve gedragstherapie (= gedachte dat irrationele cognities, lijden tot
verkeerd gedrag, bijvoorbeeld angst voor spinnen).
Opzet
Individuele behandeling van jeugdigen van 8-18 jaar. Tijdens de therapie wordt geprobeerd om
nare gedachtes te wijzigen. De gedachten worden zichtbaar gemaakt door het bijhouden van
dagboeken.
Doel
Leren omgaan met angststoornissen en beangstigende situaties.
Effectiviteit
Bewezen. Dit komt waarschijnlijk omdat het zo doelgericht is. De jeugdige heeft een actieve rol,
moet zelf oefeningen doen.
