VOEDING EN MONDGEZONDHEID
DEEL 1 : ALGEMENE VOEDINGSLEER
Voedsel = brandstof voor het lichaam
- Voedingsmiddelen
- Voedingssto5en
à aanbreng energie + sto5en voor lichaamsfuncties
Voedingsmiddelen
> essentiële voedingssto5en
à groei , in stand houden en functioneren lichaam
3 basisregels van een evenwichtige voeding
1.Voeding moet dagelijks alle energie en voedingssto5en aanbrengen
2.Voeding moet de energiebalans in evenwicht houden
3.Voeding moet een goede verhouding macronutriënten bevatten
• Minstens 50 - 55 % van de energie —> Koolhydraten (Kh)
• Maximaal 30 - 35 % van de energie —> Vetten (V)
• 15 % van de energie —> Eiwitten (E)
Indeling op basis van grootte/behoefte
Grootte/behoefte Functies
• Macronutriënten • Energieleverende sto5en
• Micronutriënten • Bouwsto5en
• Bioactieve sto5en en voedingsvezels • Beschermende sto5en
• Voedingsvezels
Energieleverende sto5en • Elk individu heeft energie nodig
• Behoefte in kJ of kcal/dag
• Afh. van gewicht, lengte, leeftijd, geslacht,
activiteitsniveau
1
, VOEDING EN MONDGEZONDHEID
Energiebalans
Energie-inname via onze voeding
Koolhydraten —> snelste & belangrijkste • 1g Kh —> 4kcal
energieleverancier • 1 klontje suiker (5g Kh) = 20 kca
Vetten —> “trage” energie(reserve), bescherming/isolatie • 1g V —> 9 kcal
• 1 eetlepel olijfolie (10g V) = 90 kca
Eiwitten—> bouwsto5en • 1g E —> 4kcal
Alcohol —> lege energiebron • 1g Alcohol —> 7kcal
Indeling op basis van hun functies
Bouwsto5en • Groei, aanmaak weefsels, cellen, opbouw
skelet, …
• Eiwitten, mineralen en water
Beschermende sto5en • Lichaamsprocessen, hulpsto5en
• Vitaminen en mineralen
• Voorbeelden?
voedingsvezels • Gunstige gezondheidse5ecten (o.a. maag-
darmkanaal)
2. spijsvertering
• Voedingssto5en moet worden:
• Afgebroken (verteren)
• Opgenomen (absorberen)
• Verwerkt (gebruiken)
• Uitgescheiden (excretie) of opgeslagen (reserve)
2
, VOEDING EN MONDGEZONDHEID
3. koolhydraten
• Andere benaming: sachariden (“suikers” in de volksmond) à DE energieleveranciers
à chemische structuur
àC,H,O
à aantal C-atomen : triosen , tetrosen , pentosen , hexosen
Monosachariden of enkelvoudige Disachariden of tweevoudige Oligosachariden
koolhydraten koolhydraten
1 monosacharide-molecuul 2 monosacharide-molecuul Meerdere monosachariden (3-9)
Glucose Sacharose Oligofructose
Fructose Lactose Maltodextrine
galactose Maltose
Polysachariden of meervoudige koolhydraten - Reserve Kh
- Zetmeel in planten
- Glycogeen in mens en dier
- In lever en spieren
Mono- en disachariden => “enkelvoudige” koolhydraten à “suiker”
Polysachariden => “meervoudige” of “complexe” koolhydraten à “granen” , “volkoren”
Koolhydraten – fysiologische betekenis
• Energieleverancier (50 - 55En%)
• Meervoudige Kh > Enkelvoudige Kh (< 5En% toegevoegd suiker)
• E5ect op de glycemie
• Snel opneembare Kh (enkelvoudige Kh)
• Traag opneembare Kh (meervoudige Kh)
3
, VOEDING EN MONDGEZONDHEID
Glycemische index vs glycemische lading
Glycemische index (GI) = mate voor de snelheid waarmee de Kh de bloedglucosespiegel doen stijgen
à hoe langzamer = hoe lager GI (beïnvloed door tal van factoren)
Glycemische lading (GL)= rekening houden met hoeveelheid Kh in een portie
Oefening dia 35 : Plaats onderstaande voedingsmiddelen in volgorde volgens
hun invloed op de glycemie (hoog —> laag)
1. Druiven suiker
2. Banaan
3. Witte rijst
4. Volkoren brood
5. walnoten
Tips om glycemische index/lading te verlagen
• Gebruik voedingsvezels (ongera5ineerde producten)
• Beperken van het aantal Kh per maaltijd/portie
• Combinatie met andere voedingssto5en zoals E, V en Vdvz
Bepaald door :
- bereidingswijze
- persoonsgebonden factoren zoals maaglediging , darmwerking , ….
ZoetstoYen
• Ter vervanging van suiker
• Tafelzoetstof en verwerkt in producten
• Wettelijk gereglementeerd
• Beoordeling adhv 3 criteria (tov suiker):
• Zoetkracht
• Energie-aanbreng
• Glycemiebeïnvloeding
4
DEEL 1 : ALGEMENE VOEDINGSLEER
Voedsel = brandstof voor het lichaam
- Voedingsmiddelen
- Voedingssto5en
à aanbreng energie + sto5en voor lichaamsfuncties
Voedingsmiddelen
> essentiële voedingssto5en
à groei , in stand houden en functioneren lichaam
3 basisregels van een evenwichtige voeding
1.Voeding moet dagelijks alle energie en voedingssto5en aanbrengen
2.Voeding moet de energiebalans in evenwicht houden
3.Voeding moet een goede verhouding macronutriënten bevatten
• Minstens 50 - 55 % van de energie —> Koolhydraten (Kh)
• Maximaal 30 - 35 % van de energie —> Vetten (V)
• 15 % van de energie —> Eiwitten (E)
Indeling op basis van grootte/behoefte
Grootte/behoefte Functies
• Macronutriënten • Energieleverende sto5en
• Micronutriënten • Bouwsto5en
• Bioactieve sto5en en voedingsvezels • Beschermende sto5en
• Voedingsvezels
Energieleverende sto5en • Elk individu heeft energie nodig
• Behoefte in kJ of kcal/dag
• Afh. van gewicht, lengte, leeftijd, geslacht,
activiteitsniveau
1
, VOEDING EN MONDGEZONDHEID
Energiebalans
Energie-inname via onze voeding
Koolhydraten —> snelste & belangrijkste • 1g Kh —> 4kcal
energieleverancier • 1 klontje suiker (5g Kh) = 20 kca
Vetten —> “trage” energie(reserve), bescherming/isolatie • 1g V —> 9 kcal
• 1 eetlepel olijfolie (10g V) = 90 kca
Eiwitten—> bouwsto5en • 1g E —> 4kcal
Alcohol —> lege energiebron • 1g Alcohol —> 7kcal
Indeling op basis van hun functies
Bouwsto5en • Groei, aanmaak weefsels, cellen, opbouw
skelet, …
• Eiwitten, mineralen en water
Beschermende sto5en • Lichaamsprocessen, hulpsto5en
• Vitaminen en mineralen
• Voorbeelden?
voedingsvezels • Gunstige gezondheidse5ecten (o.a. maag-
darmkanaal)
2. spijsvertering
• Voedingssto5en moet worden:
• Afgebroken (verteren)
• Opgenomen (absorberen)
• Verwerkt (gebruiken)
• Uitgescheiden (excretie) of opgeslagen (reserve)
2
, VOEDING EN MONDGEZONDHEID
3. koolhydraten
• Andere benaming: sachariden (“suikers” in de volksmond) à DE energieleveranciers
à chemische structuur
àC,H,O
à aantal C-atomen : triosen , tetrosen , pentosen , hexosen
Monosachariden of enkelvoudige Disachariden of tweevoudige Oligosachariden
koolhydraten koolhydraten
1 monosacharide-molecuul 2 monosacharide-molecuul Meerdere monosachariden (3-9)
Glucose Sacharose Oligofructose
Fructose Lactose Maltodextrine
galactose Maltose
Polysachariden of meervoudige koolhydraten - Reserve Kh
- Zetmeel in planten
- Glycogeen in mens en dier
- In lever en spieren
Mono- en disachariden => “enkelvoudige” koolhydraten à “suiker”
Polysachariden => “meervoudige” of “complexe” koolhydraten à “granen” , “volkoren”
Koolhydraten – fysiologische betekenis
• Energieleverancier (50 - 55En%)
• Meervoudige Kh > Enkelvoudige Kh (< 5En% toegevoegd suiker)
• E5ect op de glycemie
• Snel opneembare Kh (enkelvoudige Kh)
• Traag opneembare Kh (meervoudige Kh)
3
, VOEDING EN MONDGEZONDHEID
Glycemische index vs glycemische lading
Glycemische index (GI) = mate voor de snelheid waarmee de Kh de bloedglucosespiegel doen stijgen
à hoe langzamer = hoe lager GI (beïnvloed door tal van factoren)
Glycemische lading (GL)= rekening houden met hoeveelheid Kh in een portie
Oefening dia 35 : Plaats onderstaande voedingsmiddelen in volgorde volgens
hun invloed op de glycemie (hoog —> laag)
1. Druiven suiker
2. Banaan
3. Witte rijst
4. Volkoren brood
5. walnoten
Tips om glycemische index/lading te verlagen
• Gebruik voedingsvezels (ongera5ineerde producten)
• Beperken van het aantal Kh per maaltijd/portie
• Combinatie met andere voedingssto5en zoals E, V en Vdvz
Bepaald door :
- bereidingswijze
- persoonsgebonden factoren zoals maaglediging , darmwerking , ….
ZoetstoYen
• Ter vervanging van suiker
• Tafelzoetstof en verwerkt in producten
• Wettelijk gereglementeerd
• Beoordeling adhv 3 criteria (tov suiker):
• Zoetkracht
• Energie-aanbreng
• Glycemiebeïnvloeding
4
