Verbintennisenrecht 2023-2024, 2e semester, VUB
LES 8..............................................................................................................................................9
Inleiding – gewijzigde omstandigheden: overmacht en imprevisie................................................9
Inleiding overmacht en imprevisie..............................................................................................................9
Overmacht.....................................................................................................................................9
Begrip, begrip en grondslag.........................................................................................................................9
Overzicht toepassingen.............................................................................................................................10
Eerste vereiste: omstandigheid gewijzigd nadat de overeenkomst is gesloten.......................................10
Tweede vereiste: onmogelijke uitvoering in natura..................................................................................10
Derde vereiste: niet-toerekenbare gebeurtenis........................................................................................11
Gevolgen van overmacht: tijdelijke overmacht.........................................................................................12
Gevolgen van overmacht: definitieve overmacht.....................................................................................12
Aanvullende verplichtingen bij overmacht................................................................................................13
Overmachtsclausules.................................................................................................................................14
Imprevisie.....................................................................................................................................14
Begrip en grondslag...................................................................................................................................14
Toepassingsvereisten.................................................................................................................................15
Gevolgen....................................................................................................................................................16
Samengevat: de te volgen cascade bij imprevisie.....................................................................................17
Imprevisieclausule.....................................................................................................................................17
Samenvatting van het algemeen contractenrecht.......................................................................18
Het leven van een contract........................................................................................................................18
Precontractuele fase..................................................................................................................................18
Fase van totstandkoming / sluiten van het contract.................................................................................19
Geldigheid van het contract......................................................................................................................19
Inhoud en werking van contract t.a.v. contractpartijen............................................................................20
Inhoud en werking van contract t.a.v. derden..........................................................................................20
Uitvoering en niet-uitvoering van contract...............................................................................................21
Gewijzigde omstandigheden.....................................................................................................................21
Einde van het contract...............................................................................................................................21
Postcontractuele fase................................................................................................................................22
Einde algemeen contractenrecht & begin van algemeen regime van de verbintenis..................22
Algemeen regime van de verbintenis........................................................................................................22
Samenloop...................................................................................................................................23
Samenloop van contractuele en buitencontractuele aansprakelijkheid – oud (huidig) recht..................23
Samenloop van contractuele en buitencontractuele aansprakelijkheid – nieuw (toekomstig) recht......23
Aansprakelijkheid van hulppersonen...........................................................................................24
Quasi-immuniteit voor hulppersonen – oud (huidig) recht......................................................................24
Niet langer quasi-immuniteit – nieuw (toekomstig) recht........................................................................25
Historisch overzicht inzake de aansprakelijkheid van hulppersonen........................................................26
LES 9............................................................................................................................................27
Verbintenis met meerdere voorwerpen.......................................................................................27
Cumulatieve verbintenis............................................................................................................................27
Alternatieve verbintenis............................................................................................................................27
Verbintenis met subsidiaire prestatie of facultatieve verbintenis............................................................28
Verbintenis met meerdere subjecten..........................................................................................28
Overzicht....................................................................................................................................................28
1
,Verbintennisenrecht 2023-2024, 2e semester, VUB
Deelbare verbintenissen............................................................................................................................29
Ondeelbare verbintenissen: passieve ondeelbaarheid.............................................................................29
Ondeelbare verbintenissen: actieve ondeelbaarheid...............................................................................30
Hoofdelijke verbintenissen: actieve hoofdelijkheid..................................................................................32
Hoofdelijke verbintenissen: passieve hoofdelijkheid................................................................................33
In solidum verbintenissen..........................................................................................................................36
Overdracht van schuldvordering, schuld en contract...................................................................37
Begrippen...................................................................................................................................................37
Wettelijke regeling in boek 5 BW..............................................................................................................38
Overdracht van schuldvordering..................................................................................................38
Overzicht: overdracht of cessie van schuldvordering...............................................................................38
Overdracht in principe mogelijk................................................................................................................39
Overdracht van betwiste rechten..............................................................................................................39
Totstandkoming.........................................................................................................................................40
Tegenwerpelijkheid...................................................................................................................................40
Gevolgen tussen overdrager en overnemer..............................................................................................41
Gevolgen tussen overnemer en gecedeerde schuldenaar........................................................................41
Overdracht van schuld.................................................................................................................42
Tegenwerpelijkheid van excepties............................................................................................................42
Overzicht: overdracht of cessie van schuld...............................................................................................42
Volkomen versus onvolkomen overdracht van schuld..............................................................................42
Delegatie......................................................................................................................................43
Begrip.........................................................................................................................................................43
Beweegredenen voor de gedelegeerde....................................................................................................43
Gevolgen....................................................................................................................................................44
Overdracht van contract..............................................................................................................44
Overzicht: overdracht of cessie van contract............................................................................................44
Volkomen of onvolkomen overdracht van contract..................................................................................45
Overdrager en overnemer zijn hoofdelijk gehouden...................................................................45
Ook bijzondere wetgeving.........................................................................................................................45
Les 10..........................................................................................................................................46
Vooraf: gronden van uitdoving of tenietgaan van verbintenis.....................................................46
Gronden van tenietgaan van verbintenis..................................................................................................46
Eenvoudige betaling.....................................................................................................................46
Overzicht....................................................................................................................................................46
Wie moet en mag betalen (solvens)..........................................................................................................47
Wie mag betaling ontvangen (accipiens)..................................................................................................47
Wat is te betalen (voorwerp van betaling)?..............................................................................................49
Staat van zaak bij levering van specifieke dan wel generieke zaken?.......................................................49
Plaats, tijdstip en kosten van betaling?.....................................................................................................50
Betaling met subrogatie...............................................................................................................51
Begrip en bronnen.....................................................................................................................................51
Toepassingsvoorwaarden en tegenwerpelijkheid.....................................................................................52
Conventionele subrogatie..........................................................................................................................52
Wettelijke subrogatie.................................................................................................................................53
Gevolgen van betaling met subrogatie......................................................................................................53
2
,Verbintennisenrecht 2023-2024, 2e semester, VUB
Schuldvernieuwing.......................................................................................................................54
Begrip.........................................................................................................................................................54
Onderscheid met andere rechtsfiguren....................................................................................................56
Toepassingsvoorwaarden..........................................................................................................................56
Gevolgen....................................................................................................................................................56
Schuldvergelijking........................................................................................................................57
Begrip.........................................................................................................................................................57
Functie/nut en soorten..............................................................................................................................57
Wettelijke schuldvergelijking.....................................................................................................................58
Gerechtelijke schuldvergelijking................................................................................................................59
Conventionele schuldvergelijking..............................................................................................................59
Schuldvermenging........................................................................................................................60
Begrip en gevolgen....................................................................................................................................60
Kwijtschelding van schuld............................................................................................................60
Begrip.........................................................................................................................................................60
Bevrijdende verjaring...................................................................................................................61
Overzicht....................................................................................................................................................61
Verjaringstermijnen en vertrekpunt..........................................................................................................62
Bijzondere verjaringsregeling inzake nietigheidssanctie in Boek 5 BW....................................................63
Schorsing of stuiting van de verjaring........................................................................................................64
Afstand van recht en rechtsverwerking.......................................................................................64
Eenzijdige afstand van recht......................................................................................................................64
Rechtsverwerking......................................................................................................................................65
Verval...........................................................................................................................................65
Begrip.........................................................................................................................................................65
Les 11..........................................................................................................................................66
Inleiding........................................................................................................................................66
Nogmaals ter herhaling: begrip verbintenis..............................................................................................66
Bronnen van verbintenissen......................................................................................................................66
Boek 5: Verbintenissen (270 artikelen).....................................................................................................67
Buitencontractuele aansprakelijkheid.......................................................................................................67
Eenzijdige wilsuiting.....................................................................................................................67
Begrip en voorbeelden..............................................................................................................................67
Juridisch regime.........................................................................................................................................67
Zaakwaarneming..........................................................................................................................69
Begrip en voorwerp...................................................................................................................................69
Toepassingsvereisten.................................................................................................................................69
Gevolgen voor de zaakwaarnemer............................................................................................................70
Gevolgen voor de meester van de zaak.....................................................................................................71
Onverschuldigde betaling.............................................................................................................71
Begrip en overzicht....................................................................................................................................71
Eerste toepassingsvereiste: betaling.........................................................................................................72
Tweede toepassingsvereiste: onverschuldigd...........................................................................................72
Vervolg toepassingsvereisten....................................................................................................................73
Gevolgen....................................................................................................................................................73
Ongerechtvaardigde verrijking.....................................................................................................74
3
, Verbintennisenrecht 2023-2024, 2e semester, VUB
Begrip.........................................................................................................................................................74
Toepassingsvereisten.................................................................................................................................74
Gevolgen....................................................................................................................................................75
Inleiding buitencontractuele aansprakelijkheid...........................................................................76
Overzicht....................................................................................................................................................76
Les 12..........................................................................................................................................78
Inleidende begrippen en grondslagen van aansprakelijkheid......................................................78
Inleidende begrippen.................................................................................................................................78
Drie grondslagen in boek 6........................................................................................................................78
Persoonlijke versus kwalitatieve aansprakelijkheid..................................................................................79
Gelijke behandeling van rechtspersonen en natuurlijke personen..........................................................79
Verschillen tussen contractuele en buitencontractuele aansprakelijkheid..............................................79
Functies van het aansprakelijkheidsrecht....................................................................................79
Startpunt: uiteenlopende gevallen van schade.........................................................................................79
Wie draagt schade?...................................................................................................................................80
Functies van het aansprakelijkheidsrecht.................................................................................................80
Alternatieve vergoeding-systemen..............................................................................................82
Overzicht....................................................................................................................................................82
Verzekeringen samengevat.......................................................................................................................82
Gekoppeld aan aansprakelijkheid: aansprakelijkheidsverzekering...........................................................83
Fout-aansprakelijkheid.................................................................................................................84
Kernbepaling: artikel 6.5 BW.....................................................................................................................84
Fout..............................................................................................................................................85
Overzicht inzake fout.................................................................................................................................85
Invulling van een fout................................................................................................................................85
Fout: schending van wettelijk verbod of gebod........................................................................................86
Fout: schending van algemene zorgvuldigheidsnorm...............................................................................86
Verschillende gradaties van fouten...........................................................................................................88
Gronden van uitsluiting van aansprakelijkheid voor fout.............................................................89
Overmacht.................................................................................................................................................89
Andere gronden van uitsluiting van aansprakelijkheid voor fout: overzicht............................................89
Andere gronden van uitsluiting van aansprakelijkheid voor fout.............................................................90
Aansprakelijkheid van minderjarigen...........................................................................................91
Minderjarige onder de 12 jaar...................................................................................................................91
Minderjarige vanaf 12 jaar........................................................................................................................91
Aansprakelijkheid van personen met geestesstoornis.................................................................92
Aansprakelijkheid van persoon met geestesstoornis................................................................................92
Gedeeltelijk immune personen....................................................................................................93
Werknemers..............................................................................................................................................93
Overheidspersoneel...................................................................................................................................93
Vrijwilligers................................................................................................................................................94
Magistraten................................................................................................................................................95
Les 13..........................................................................................................................................96
Overheidsaansprakelijkheid.........................................................................................................96
Overzicht....................................................................................................................................................96
Aansprakelijkheid voor de uitvoerende macht.........................................................................................97
4
LES 8..............................................................................................................................................9
Inleiding – gewijzigde omstandigheden: overmacht en imprevisie................................................9
Inleiding overmacht en imprevisie..............................................................................................................9
Overmacht.....................................................................................................................................9
Begrip, begrip en grondslag.........................................................................................................................9
Overzicht toepassingen.............................................................................................................................10
Eerste vereiste: omstandigheid gewijzigd nadat de overeenkomst is gesloten.......................................10
Tweede vereiste: onmogelijke uitvoering in natura..................................................................................10
Derde vereiste: niet-toerekenbare gebeurtenis........................................................................................11
Gevolgen van overmacht: tijdelijke overmacht.........................................................................................12
Gevolgen van overmacht: definitieve overmacht.....................................................................................12
Aanvullende verplichtingen bij overmacht................................................................................................13
Overmachtsclausules.................................................................................................................................14
Imprevisie.....................................................................................................................................14
Begrip en grondslag...................................................................................................................................14
Toepassingsvereisten.................................................................................................................................15
Gevolgen....................................................................................................................................................16
Samengevat: de te volgen cascade bij imprevisie.....................................................................................17
Imprevisieclausule.....................................................................................................................................17
Samenvatting van het algemeen contractenrecht.......................................................................18
Het leven van een contract........................................................................................................................18
Precontractuele fase..................................................................................................................................18
Fase van totstandkoming / sluiten van het contract.................................................................................19
Geldigheid van het contract......................................................................................................................19
Inhoud en werking van contract t.a.v. contractpartijen............................................................................20
Inhoud en werking van contract t.a.v. derden..........................................................................................20
Uitvoering en niet-uitvoering van contract...............................................................................................21
Gewijzigde omstandigheden.....................................................................................................................21
Einde van het contract...............................................................................................................................21
Postcontractuele fase................................................................................................................................22
Einde algemeen contractenrecht & begin van algemeen regime van de verbintenis..................22
Algemeen regime van de verbintenis........................................................................................................22
Samenloop...................................................................................................................................23
Samenloop van contractuele en buitencontractuele aansprakelijkheid – oud (huidig) recht..................23
Samenloop van contractuele en buitencontractuele aansprakelijkheid – nieuw (toekomstig) recht......23
Aansprakelijkheid van hulppersonen...........................................................................................24
Quasi-immuniteit voor hulppersonen – oud (huidig) recht......................................................................24
Niet langer quasi-immuniteit – nieuw (toekomstig) recht........................................................................25
Historisch overzicht inzake de aansprakelijkheid van hulppersonen........................................................26
LES 9............................................................................................................................................27
Verbintenis met meerdere voorwerpen.......................................................................................27
Cumulatieve verbintenis............................................................................................................................27
Alternatieve verbintenis............................................................................................................................27
Verbintenis met subsidiaire prestatie of facultatieve verbintenis............................................................28
Verbintenis met meerdere subjecten..........................................................................................28
Overzicht....................................................................................................................................................28
1
,Verbintennisenrecht 2023-2024, 2e semester, VUB
Deelbare verbintenissen............................................................................................................................29
Ondeelbare verbintenissen: passieve ondeelbaarheid.............................................................................29
Ondeelbare verbintenissen: actieve ondeelbaarheid...............................................................................30
Hoofdelijke verbintenissen: actieve hoofdelijkheid..................................................................................32
Hoofdelijke verbintenissen: passieve hoofdelijkheid................................................................................33
In solidum verbintenissen..........................................................................................................................36
Overdracht van schuldvordering, schuld en contract...................................................................37
Begrippen...................................................................................................................................................37
Wettelijke regeling in boek 5 BW..............................................................................................................38
Overdracht van schuldvordering..................................................................................................38
Overzicht: overdracht of cessie van schuldvordering...............................................................................38
Overdracht in principe mogelijk................................................................................................................39
Overdracht van betwiste rechten..............................................................................................................39
Totstandkoming.........................................................................................................................................40
Tegenwerpelijkheid...................................................................................................................................40
Gevolgen tussen overdrager en overnemer..............................................................................................41
Gevolgen tussen overnemer en gecedeerde schuldenaar........................................................................41
Overdracht van schuld.................................................................................................................42
Tegenwerpelijkheid van excepties............................................................................................................42
Overzicht: overdracht of cessie van schuld...............................................................................................42
Volkomen versus onvolkomen overdracht van schuld..............................................................................42
Delegatie......................................................................................................................................43
Begrip.........................................................................................................................................................43
Beweegredenen voor de gedelegeerde....................................................................................................43
Gevolgen....................................................................................................................................................44
Overdracht van contract..............................................................................................................44
Overzicht: overdracht of cessie van contract............................................................................................44
Volkomen of onvolkomen overdracht van contract..................................................................................45
Overdrager en overnemer zijn hoofdelijk gehouden...................................................................45
Ook bijzondere wetgeving.........................................................................................................................45
Les 10..........................................................................................................................................46
Vooraf: gronden van uitdoving of tenietgaan van verbintenis.....................................................46
Gronden van tenietgaan van verbintenis..................................................................................................46
Eenvoudige betaling.....................................................................................................................46
Overzicht....................................................................................................................................................46
Wie moet en mag betalen (solvens)..........................................................................................................47
Wie mag betaling ontvangen (accipiens)..................................................................................................47
Wat is te betalen (voorwerp van betaling)?..............................................................................................49
Staat van zaak bij levering van specifieke dan wel generieke zaken?.......................................................49
Plaats, tijdstip en kosten van betaling?.....................................................................................................50
Betaling met subrogatie...............................................................................................................51
Begrip en bronnen.....................................................................................................................................51
Toepassingsvoorwaarden en tegenwerpelijkheid.....................................................................................52
Conventionele subrogatie..........................................................................................................................52
Wettelijke subrogatie.................................................................................................................................53
Gevolgen van betaling met subrogatie......................................................................................................53
2
,Verbintennisenrecht 2023-2024, 2e semester, VUB
Schuldvernieuwing.......................................................................................................................54
Begrip.........................................................................................................................................................54
Onderscheid met andere rechtsfiguren....................................................................................................56
Toepassingsvoorwaarden..........................................................................................................................56
Gevolgen....................................................................................................................................................56
Schuldvergelijking........................................................................................................................57
Begrip.........................................................................................................................................................57
Functie/nut en soorten..............................................................................................................................57
Wettelijke schuldvergelijking.....................................................................................................................58
Gerechtelijke schuldvergelijking................................................................................................................59
Conventionele schuldvergelijking..............................................................................................................59
Schuldvermenging........................................................................................................................60
Begrip en gevolgen....................................................................................................................................60
Kwijtschelding van schuld............................................................................................................60
Begrip.........................................................................................................................................................60
Bevrijdende verjaring...................................................................................................................61
Overzicht....................................................................................................................................................61
Verjaringstermijnen en vertrekpunt..........................................................................................................62
Bijzondere verjaringsregeling inzake nietigheidssanctie in Boek 5 BW....................................................63
Schorsing of stuiting van de verjaring........................................................................................................64
Afstand van recht en rechtsverwerking.......................................................................................64
Eenzijdige afstand van recht......................................................................................................................64
Rechtsverwerking......................................................................................................................................65
Verval...........................................................................................................................................65
Begrip.........................................................................................................................................................65
Les 11..........................................................................................................................................66
Inleiding........................................................................................................................................66
Nogmaals ter herhaling: begrip verbintenis..............................................................................................66
Bronnen van verbintenissen......................................................................................................................66
Boek 5: Verbintenissen (270 artikelen).....................................................................................................67
Buitencontractuele aansprakelijkheid.......................................................................................................67
Eenzijdige wilsuiting.....................................................................................................................67
Begrip en voorbeelden..............................................................................................................................67
Juridisch regime.........................................................................................................................................67
Zaakwaarneming..........................................................................................................................69
Begrip en voorwerp...................................................................................................................................69
Toepassingsvereisten.................................................................................................................................69
Gevolgen voor de zaakwaarnemer............................................................................................................70
Gevolgen voor de meester van de zaak.....................................................................................................71
Onverschuldigde betaling.............................................................................................................71
Begrip en overzicht....................................................................................................................................71
Eerste toepassingsvereiste: betaling.........................................................................................................72
Tweede toepassingsvereiste: onverschuldigd...........................................................................................72
Vervolg toepassingsvereisten....................................................................................................................73
Gevolgen....................................................................................................................................................73
Ongerechtvaardigde verrijking.....................................................................................................74
3
, Verbintennisenrecht 2023-2024, 2e semester, VUB
Begrip.........................................................................................................................................................74
Toepassingsvereisten.................................................................................................................................74
Gevolgen....................................................................................................................................................75
Inleiding buitencontractuele aansprakelijkheid...........................................................................76
Overzicht....................................................................................................................................................76
Les 12..........................................................................................................................................78
Inleidende begrippen en grondslagen van aansprakelijkheid......................................................78
Inleidende begrippen.................................................................................................................................78
Drie grondslagen in boek 6........................................................................................................................78
Persoonlijke versus kwalitatieve aansprakelijkheid..................................................................................79
Gelijke behandeling van rechtspersonen en natuurlijke personen..........................................................79
Verschillen tussen contractuele en buitencontractuele aansprakelijkheid..............................................79
Functies van het aansprakelijkheidsrecht....................................................................................79
Startpunt: uiteenlopende gevallen van schade.........................................................................................79
Wie draagt schade?...................................................................................................................................80
Functies van het aansprakelijkheidsrecht.................................................................................................80
Alternatieve vergoeding-systemen..............................................................................................82
Overzicht....................................................................................................................................................82
Verzekeringen samengevat.......................................................................................................................82
Gekoppeld aan aansprakelijkheid: aansprakelijkheidsverzekering...........................................................83
Fout-aansprakelijkheid.................................................................................................................84
Kernbepaling: artikel 6.5 BW.....................................................................................................................84
Fout..............................................................................................................................................85
Overzicht inzake fout.................................................................................................................................85
Invulling van een fout................................................................................................................................85
Fout: schending van wettelijk verbod of gebod........................................................................................86
Fout: schending van algemene zorgvuldigheidsnorm...............................................................................86
Verschillende gradaties van fouten...........................................................................................................88
Gronden van uitsluiting van aansprakelijkheid voor fout.............................................................89
Overmacht.................................................................................................................................................89
Andere gronden van uitsluiting van aansprakelijkheid voor fout: overzicht............................................89
Andere gronden van uitsluiting van aansprakelijkheid voor fout.............................................................90
Aansprakelijkheid van minderjarigen...........................................................................................91
Minderjarige onder de 12 jaar...................................................................................................................91
Minderjarige vanaf 12 jaar........................................................................................................................91
Aansprakelijkheid van personen met geestesstoornis.................................................................92
Aansprakelijkheid van persoon met geestesstoornis................................................................................92
Gedeeltelijk immune personen....................................................................................................93
Werknemers..............................................................................................................................................93
Overheidspersoneel...................................................................................................................................93
Vrijwilligers................................................................................................................................................94
Magistraten................................................................................................................................................95
Les 13..........................................................................................................................................96
Overheidsaansprakelijkheid.........................................................................................................96
Overzicht....................................................................................................................................................96
Aansprakelijkheid voor de uitvoerende macht.........................................................................................97
4
