NIER EN URINEWEGEN
Het dogma is dat enerzijds de longen en anderzijds de nieren continu samenwerken om de pH rond 7,4 te houden.
- Acidose = gevaarlijk (te lage pH, bv. 6,9).
- Waarom is die setpoint zo belangrijk? Omdat alle enzymsystemen in ons lichaam een optimale pH nodig hebben
om goed te functioneren.
Reactie: H₂O + CO₂ ⇌ H₂CO₃ ⇌ H⁺ + HCO₃⁻ (pijlen in beide richtingen: evenwichtsreactie)
- HCO₃⁻ (bicarbonaat): vergelijkbaar met bakpoeder in de keuken. Het werkt als buffer dat
een te sterke zuurvorming afremt en de pH meer alkalisch maakt.
o Alkalose is minder gevaarlijk dan acidose.
Omdat dit een evenwichtsreactie is, geldt: als je veel CO₂ wegneemt, verschuift de reactie naar
links.
De hoogproductieve melkkoe is genetisch geselecteerd om een extreem hoge melkproductie te halen (tot 80 liter per dag).
Het produceren van zo’n grote hoeveelheid melk vraagt enorm veel van het metabolisme. Na de geboorte duiken deze
koeien standaard in een negatieve energiebalans: ze moeten vetreserves aanspreken, want ze kunnen de energiebehoefte
niet meer bijbenen. Volgens het dogma worden vetten verbrand in het “vuur van de suikers”. Er gebeurt massaal β-
oxidatie → vorming van acetyl-CoA → normaal in de Krebs-cyclus → productie van FADH₂ en NADH → oxidatief systeem →
ATP.
Maar doordat de koe in energie-nood zit ontstaat hypoglycemie (te laag bloedsuiker). De Krebs-cyclus kan de toestroom
van acetyl-CoA niet meer verwerken. Daardoor worden twee acetyl-CoA-moleculen gekoppeld → vorming van ketonen, de
zogenaamde noodbrandstoffen. Belangrijkste ketonen: acetoazijnzuur, β-hydroxyboterzuur en aceton.
Bij koeien na de bevalling leidt deze ketonenproductie vaak tot een metabole acidose. Het is metabool omdat het
probleem ontstaat door metabole processen. Belangrijk: lever en rode bloedcellen kunnen deze ketonen niet gebruiken,
waardoor ze zich opstapelen. Hoe probeert de koe het overschot aan H⁺ op te lossen?
- Nieren laten meer bicarbonaat in het lichaam achter. Maar op dit moment zijn de nieren al wat “gefaald”: ze
compenseren niet efficiënt genoeg.
- Longen schakelen over naar hyperventilatie/tachypnee om extra CO₂ af te voeren.
Sta je bij zo’n koe zonder apparatuur, maar je ruikt aceton én je ziet dat de koe staat
te pompen met haar ademhaling → dan is dit metabole acidose die respiratoir wordt
gecompenseerd.
Longproblematieken bij kalveren:
Stel je hebt een melkveebedrijf: als boer moet je een vervangkudde opbouwen —
jonge dieren die je zelf opfokt en later de oudere koeien vervangen. Daarvoor heb je
natuurlijk eerst geboortes nodig. Ongeveer 50% van de kalveren is mannelijk, 50%
vrouwelijk.
- De mannetjes gaan doorgaans naar de kalvermesterij.
- Een veekoopman rijdt met zijn camion langs melkveebedrijven en koopt zowel stierkalveren als vaarskalveren die
de boer niet wil houden voor zijn vervangkudde.
Elk bedrijf heeft zijn eigen bubbel van huis-tuin-en-keukenbacteriën, waarop de dieren daar perfect afgestemd zijn. Als je
kalveren van overal samenbrengt, krijg je een broeihaard van infecties: dieren zijn naïef voor de kiemen van andere
bedrijven. Daarom worden kalveren de eerste 8 weken individueel gehuisvest.
Als consument denken we dat kalfsvlees lekkerder is wanneer het wit is. Die witte kleur komt doordat het kalf met
melkpoeder wordt opgefokt, vaak tot een relatief hoge leeftijd, en een sterk beperkt ijzergehalte in zijn dieet krijgt.
Hierdoor worden ze bewust tegen beginnende anemie geduwd. Het immuunsysteem werkt in zo’n toestand uiteraard niet
,optimaal. Veel kalveren ontwikkelen daardoor pneumonie. In de longen stijgt het CO₂-gehalte, wat leidt tot hypercapnie.
CO₂ is de belangrijkste prikkel in de hersenen om sneller te gaan ademen. Het kalf ontwikkelt hierdoor een respiratoire
acidose. De enige manier waarop het lichaam dit kan oplossen: de nieren scheiden extra H⁺ uit in de urine. Het gaat dus
om een respiratoire acidose die metabool wordt gecompenseerd.
Op dit moment circuleert in België heel veel IBR (infectieuze boviene rhinotracheïtis), ook wel pinkengriep genoemd —
een zeer besmettelijke aandoening.
De nier heeft geen tot bijna geen regeneratiecapaciteit. Ze bevat weinig stamcellen en heeft een 3D-structuur
vergelijkbaar met die van een spiercel (maar in tegenstelling tot spieren heeft ze géén sterk regeneratief vermogen). Ter
vergelijking: Wout van Aert reed ooit tegen een Radar-hek, waarbij zijn bovenbeen-spier deels was afgescheurd. Na
revalidatie kon hij relatief snel terug in competitie dankzij het sterke regeneratievermogen van spierweefsel.
Dogma: ook de lever heeft een gigantisch regeneratievermogen.
- Zo’n 20 jaar geleden werd bij transplantaties nog de volledige lever van donor naar ontvanger overgebracht. Nu
volstaat het om een klein stukje over te zetten — de lever bouwt zichzelf weer volledig op.
o Uitzondering: bij zware intoxicatie, zoals chronisch alcoholgebruik, verliest de lever geleidelijk dit
regeneratievermogen.
- Axolotl: deze salamander kan zelfs nieuwe organen maken, waaronder een volledig nieuwe nier. Het is een
extreem voorbeeld van regeneratiekracht.
- Dogma: bij de patiënt gaat de nier bijna altijd sluipend kapot. Het proces verloopt traag en onopvallend, over
weken tot maanden, tot er plots duidelijke symptomen optreden.
o Vaak na contact met een nefrotroop gif (gifstoffen die specifiek de nieren aanvallen, vb. arseen bij
paarden).
o In bloedonderzoek gebruik je ureum en creatinine als indicatoren voor nierfunctie.
▪ Belangrijk: creatinine stijgt pas wanneer al ±70% van de nierfunctie bilateraal verloren is.
15.1 ANATOMIE EN EMBRYONALE ONTWIK KELING VD NIER EN DE URINEWEGEN
Ontwikkeling en regeneratie
Bij spieren had je creatinine als afvalproduct — in de nier wordt dit gefilterd. Een nier bevat
ongeveer een miljoen nefronen. De filter (glomerulus) laat alles uit het bloed door behalve
rode bloedcellen, witte bloedcellen, bloedplaatjes en eiwitten groter dan 50 kDa (
kilodalton). Albumine, een belangrijk eiwit in de bloedbaan, is net te groot en gaat dus
normaal niet door de filter.
Het buizensysteem (tubuli) dient om alle nuttige stoffen die door de filter gingen, toch terug
op te nemen. Je wil die niet verliezen. Deze tubulaire cellen hebben nog enige
regeneratiecapaciteit. → Bij tubulonefritis is er dus een redelijke kans dat de patiënt
herstelt.
Het interstitium daarentegen heeft 0 regeneratievermogen. → Bij interstitiële nefritis
is herstel veel moeilijker. → Bij mensen eindigt dit vaak in dialyse en uiteindelijk
transplantatie.
Ligging : De nieren liggen heel hoog, net onder de laatste rib. Daardoor zijn ze nog
redelijk goed beschermd.
Bouw en functie – Vascularisatie
De nier is het meest doorbloede orgaan: ongeveer 60 L bloed per uur, of 1 liter per
minuut, passeert door de nieren. Alle aandoeningen die de oxygenatie of doorbloeding
van de nieren verstoren zijn zeer gevaarlijk. Je moet deze patiënten altijd nauw
opvolgen, want de nier herstelt niet zomaar.
Oorzaken van hypoxie in de nier:
, - Hypovolemie: te weinig circulerend bloedvolume.
o → Voorbeeld: een hond die is aangereden → milt scheurt → risico op onvoldoende nierdoorbloeding →
nierfunctie goed opvolgen!
- Hypotensie: te lage bloeddruk.
o → Proberen de contractiliteit van het hart te verbeteren om de perfusie te redden.
Opslag en afvoer van urine
Bij mensen die een huisdier kiezen, is incontinentie vaak een probleem: urineren overal in huis. Bij kleine huisdieren is
het extra vervelend omdat urine langs de binnenkant van de achterbenen naar beneden loopt → veroorzaakt irritatie en
zweren.
15.2 REGU LATIE VD WATERBALANS EN OSMOLARITEIT DOOR DE NIER !!!!
Begrippen:
- Glomerulaire filtratie: het proces waarbij in de glomerulus een groot deel van het bloedplasma wordt gefilterd
(zonder RBC, WBC, bloedplaatjes en grote eiwitten).
- Tubulaire resorptie: het terug opnemen van nuttige stoffen uit de voorurine in de tubuli.
- Secretie: het actief toevoegen van bepaalde stoffen vanuit het bloed aan de voorurine.
Het lichaam controleert zijn waterhuishouding via drie belangrijkste mechanismen:
- ADH (antidiuretisch hormoon)
- Dorstmechanisme
- Controle van de osmolariteit van de lichaamsvloeistoffen
o Het setpoint bij de mens ligt rond 300 mOsm/L.
Als het lichaam twee compartimenten heeft die gescheiden zijn door membranen die water goed doorlaten, geldt een
dogma: Water wil altijd verdunnen. Water stroomt dus van het compartiment met de laagste naar dat met de hoogste
osmolariteit.
- Voorbeeld: Als de bloedbaan een lagere osmolariteit krijgt dan het hersenweefsel, zal water naar de hersenen
trekken → risico op hersenoedeem.
- Voorbeeld uit de praktijk: Mensen die extasy (MDMA) nemen: door de slechte, “laagkwalitatieve” pillen die
circuleren drinken gebruikers vaak extreem veel water. Hierdoor daalt de osmolariteit van het bloed sterk → water
verplaatst zich naar de hersenen → hersenoedeem → mogelijk coma.
15.3 – 15.5: wordt behandeld in semester 2.
ANATOMIE EN EMBRYONALE ONTWIKKELING VD NIEREN EN DE URINEWEGEN
FUNCTIES VAN DE NIER
IN EEN NOTEDOP
Uitscheiding v afvalstoffen
Ureum
Ureum is het belangrijkste afvalproduct van het eiwitmetabolisme. Tijdens eiwitafbraak
ontstaat er massa’s ammoniak, en dat kan door de bloed-hersenbarrière dringen (zeer toxisch!). De lever produceert een
enzym dat ammoniak omzet in ureum, zodat het veilig via de urine kan worden uitgescheiden.
Bij een hepatisch coma blijft het eiwitmetabolisme doorgaan en wordt ook het spiercompartiment afgebroken → opnieuw
veel ammoniak. Maar de lever werkt niet meer → ammoniak stapelt op, bereikt de hersenen → coma.
Creatinine
, Zie de creatinefosfaatshuttle in de spier: creatinefosfaat zit in de mitochondriën en neemt een fosfaat van ATP af. Daarna
gaat het door de dubbele membraan naar het cytosol. Creatinefosfokinase (CPK) wordt standaard in het bloed gemeten
als marker voor spiergezondheid.
Creatinine, het afbraakproduct, moet echt uit het lichaam weg.
- Het wordt gefilterd ter hoogte van de glomerulus.
- Alles wat niet in één keer wordt weggefilterd, wordt verder actief uitgescheiden, zodat het zeker in de urine
terechtkomt.
- Creatinine is een marker voor de nierfunctie, maar: Het is een heel late marker → pas verhoogd wanneer ±70% van
de nierfunctie al verloren is.
Farmaca
Wanneer je later geneesmiddelen toedient, reken je op de nieren om die producten na gebruik uit te scheiden. → Bij
verminderde nierfunctie moet je de dosis verlagen, anders stapelt het product op en kan het toxisch worden. Sommige
farmaca zijn schadelijk voor de nieren, vooral ontstekingsremmers en pijnstillers. → Maximum 14 dagen toedienen, daarna
dosis laten zakken om schade in de tubuli te vermijden.
Functies van de nier
- Regulatie van de bloed-pH
- Regulatie van waterhuishouding en osmolariteit
- Regulatie van bloedvolume en bloeddruk
- Endocriene functies: o.a. EPO, vitamine D, renine (RAAS-systeem)
EPO : Nieren zijn hypergevoelig voor hypoxie. Op grote hoogte produceren ze meer EPO → stimuleert aanmaak van rode
bloedcellen.
Vitamine D : Vitamine D kan via de voeding of via cholesterol in de huid worden aangemaakt onder invloed van zonlicht
(UV).
- Lever: koppelt eerste OH-groep
- Nier: koppelt tweede OH-groep → actieve vitamine D
Actieve vitamine D zorgt ervoor dat bij voedselopname de maximale hoeveelheid calcium wordt opgenomen. Bij chronisch
nierfalen → minder vitamine D → minder calcium →
- Osteoporose (ontkalking) ( men heeft Calcium nodig uit botten)
- In zeldzame gevallen osteomalacie (botten worden zo zacht dat je ze bijna kan plooien)
Renine en het RAAS-systeem : Renine maakt samen met angiotensine en aldosteron deel uit van het RAAS-systeem.
- Doel: de bloeddruk verhogen wanneer dat nodig is.
Tot op vandaag bestaat er geen medicatie die dit volledige drietal kan uitschakelen. Mensen met te hoge bloeddruk lopen
extra risico: hoge arteriële druk is zeer schadelijk voor de nieren.
ONTWIKKELING VD NIEREN
In de eileider bevindt zich een eicel die wordt omringd door spermacellen. Één spermacel dringt binnen en dan ontstaat
de zygote. De zygote begint meteen met celdelingen en vormt het morulastadium (lijkt op een braambes). Daarna
ontstaat een centrale holte ( gastrulatie): dit is de blastocyst, het stadium waaruit je totipotente stamcellen kan halen. De
blastocyst bevat aan de binnenkant een groep gespecialiseerde cellen = het embryo. De buitenste laag vormt de
vruchtvliezen. De blastocyst nestelt zich in de baarmoederwand, waarna de cellen zich organiseren tot een embryonale
schijf (disc) met drie kiemlagen:
- Ectoderm
- Mesoderm
- Endoderm
Het dogma is dat enerzijds de longen en anderzijds de nieren continu samenwerken om de pH rond 7,4 te houden.
- Acidose = gevaarlijk (te lage pH, bv. 6,9).
- Waarom is die setpoint zo belangrijk? Omdat alle enzymsystemen in ons lichaam een optimale pH nodig hebben
om goed te functioneren.
Reactie: H₂O + CO₂ ⇌ H₂CO₃ ⇌ H⁺ + HCO₃⁻ (pijlen in beide richtingen: evenwichtsreactie)
- HCO₃⁻ (bicarbonaat): vergelijkbaar met bakpoeder in de keuken. Het werkt als buffer dat
een te sterke zuurvorming afremt en de pH meer alkalisch maakt.
o Alkalose is minder gevaarlijk dan acidose.
Omdat dit een evenwichtsreactie is, geldt: als je veel CO₂ wegneemt, verschuift de reactie naar
links.
De hoogproductieve melkkoe is genetisch geselecteerd om een extreem hoge melkproductie te halen (tot 80 liter per dag).
Het produceren van zo’n grote hoeveelheid melk vraagt enorm veel van het metabolisme. Na de geboorte duiken deze
koeien standaard in een negatieve energiebalans: ze moeten vetreserves aanspreken, want ze kunnen de energiebehoefte
niet meer bijbenen. Volgens het dogma worden vetten verbrand in het “vuur van de suikers”. Er gebeurt massaal β-
oxidatie → vorming van acetyl-CoA → normaal in de Krebs-cyclus → productie van FADH₂ en NADH → oxidatief systeem →
ATP.
Maar doordat de koe in energie-nood zit ontstaat hypoglycemie (te laag bloedsuiker). De Krebs-cyclus kan de toestroom
van acetyl-CoA niet meer verwerken. Daardoor worden twee acetyl-CoA-moleculen gekoppeld → vorming van ketonen, de
zogenaamde noodbrandstoffen. Belangrijkste ketonen: acetoazijnzuur, β-hydroxyboterzuur en aceton.
Bij koeien na de bevalling leidt deze ketonenproductie vaak tot een metabole acidose. Het is metabool omdat het
probleem ontstaat door metabole processen. Belangrijk: lever en rode bloedcellen kunnen deze ketonen niet gebruiken,
waardoor ze zich opstapelen. Hoe probeert de koe het overschot aan H⁺ op te lossen?
- Nieren laten meer bicarbonaat in het lichaam achter. Maar op dit moment zijn de nieren al wat “gefaald”: ze
compenseren niet efficiënt genoeg.
- Longen schakelen over naar hyperventilatie/tachypnee om extra CO₂ af te voeren.
Sta je bij zo’n koe zonder apparatuur, maar je ruikt aceton én je ziet dat de koe staat
te pompen met haar ademhaling → dan is dit metabole acidose die respiratoir wordt
gecompenseerd.
Longproblematieken bij kalveren:
Stel je hebt een melkveebedrijf: als boer moet je een vervangkudde opbouwen —
jonge dieren die je zelf opfokt en later de oudere koeien vervangen. Daarvoor heb je
natuurlijk eerst geboortes nodig. Ongeveer 50% van de kalveren is mannelijk, 50%
vrouwelijk.
- De mannetjes gaan doorgaans naar de kalvermesterij.
- Een veekoopman rijdt met zijn camion langs melkveebedrijven en koopt zowel stierkalveren als vaarskalveren die
de boer niet wil houden voor zijn vervangkudde.
Elk bedrijf heeft zijn eigen bubbel van huis-tuin-en-keukenbacteriën, waarop de dieren daar perfect afgestemd zijn. Als je
kalveren van overal samenbrengt, krijg je een broeihaard van infecties: dieren zijn naïef voor de kiemen van andere
bedrijven. Daarom worden kalveren de eerste 8 weken individueel gehuisvest.
Als consument denken we dat kalfsvlees lekkerder is wanneer het wit is. Die witte kleur komt doordat het kalf met
melkpoeder wordt opgefokt, vaak tot een relatief hoge leeftijd, en een sterk beperkt ijzergehalte in zijn dieet krijgt.
Hierdoor worden ze bewust tegen beginnende anemie geduwd. Het immuunsysteem werkt in zo’n toestand uiteraard niet
,optimaal. Veel kalveren ontwikkelen daardoor pneumonie. In de longen stijgt het CO₂-gehalte, wat leidt tot hypercapnie.
CO₂ is de belangrijkste prikkel in de hersenen om sneller te gaan ademen. Het kalf ontwikkelt hierdoor een respiratoire
acidose. De enige manier waarop het lichaam dit kan oplossen: de nieren scheiden extra H⁺ uit in de urine. Het gaat dus
om een respiratoire acidose die metabool wordt gecompenseerd.
Op dit moment circuleert in België heel veel IBR (infectieuze boviene rhinotracheïtis), ook wel pinkengriep genoemd —
een zeer besmettelijke aandoening.
De nier heeft geen tot bijna geen regeneratiecapaciteit. Ze bevat weinig stamcellen en heeft een 3D-structuur
vergelijkbaar met die van een spiercel (maar in tegenstelling tot spieren heeft ze géén sterk regeneratief vermogen). Ter
vergelijking: Wout van Aert reed ooit tegen een Radar-hek, waarbij zijn bovenbeen-spier deels was afgescheurd. Na
revalidatie kon hij relatief snel terug in competitie dankzij het sterke regeneratievermogen van spierweefsel.
Dogma: ook de lever heeft een gigantisch regeneratievermogen.
- Zo’n 20 jaar geleden werd bij transplantaties nog de volledige lever van donor naar ontvanger overgebracht. Nu
volstaat het om een klein stukje over te zetten — de lever bouwt zichzelf weer volledig op.
o Uitzondering: bij zware intoxicatie, zoals chronisch alcoholgebruik, verliest de lever geleidelijk dit
regeneratievermogen.
- Axolotl: deze salamander kan zelfs nieuwe organen maken, waaronder een volledig nieuwe nier. Het is een
extreem voorbeeld van regeneratiekracht.
- Dogma: bij de patiënt gaat de nier bijna altijd sluipend kapot. Het proces verloopt traag en onopvallend, over
weken tot maanden, tot er plots duidelijke symptomen optreden.
o Vaak na contact met een nefrotroop gif (gifstoffen die specifiek de nieren aanvallen, vb. arseen bij
paarden).
o In bloedonderzoek gebruik je ureum en creatinine als indicatoren voor nierfunctie.
▪ Belangrijk: creatinine stijgt pas wanneer al ±70% van de nierfunctie bilateraal verloren is.
15.1 ANATOMIE EN EMBRYONALE ONTWIK KELING VD NIER EN DE URINEWEGEN
Ontwikkeling en regeneratie
Bij spieren had je creatinine als afvalproduct — in de nier wordt dit gefilterd. Een nier bevat
ongeveer een miljoen nefronen. De filter (glomerulus) laat alles uit het bloed door behalve
rode bloedcellen, witte bloedcellen, bloedplaatjes en eiwitten groter dan 50 kDa (
kilodalton). Albumine, een belangrijk eiwit in de bloedbaan, is net te groot en gaat dus
normaal niet door de filter.
Het buizensysteem (tubuli) dient om alle nuttige stoffen die door de filter gingen, toch terug
op te nemen. Je wil die niet verliezen. Deze tubulaire cellen hebben nog enige
regeneratiecapaciteit. → Bij tubulonefritis is er dus een redelijke kans dat de patiënt
herstelt.
Het interstitium daarentegen heeft 0 regeneratievermogen. → Bij interstitiële nefritis
is herstel veel moeilijker. → Bij mensen eindigt dit vaak in dialyse en uiteindelijk
transplantatie.
Ligging : De nieren liggen heel hoog, net onder de laatste rib. Daardoor zijn ze nog
redelijk goed beschermd.
Bouw en functie – Vascularisatie
De nier is het meest doorbloede orgaan: ongeveer 60 L bloed per uur, of 1 liter per
minuut, passeert door de nieren. Alle aandoeningen die de oxygenatie of doorbloeding
van de nieren verstoren zijn zeer gevaarlijk. Je moet deze patiënten altijd nauw
opvolgen, want de nier herstelt niet zomaar.
Oorzaken van hypoxie in de nier:
, - Hypovolemie: te weinig circulerend bloedvolume.
o → Voorbeeld: een hond die is aangereden → milt scheurt → risico op onvoldoende nierdoorbloeding →
nierfunctie goed opvolgen!
- Hypotensie: te lage bloeddruk.
o → Proberen de contractiliteit van het hart te verbeteren om de perfusie te redden.
Opslag en afvoer van urine
Bij mensen die een huisdier kiezen, is incontinentie vaak een probleem: urineren overal in huis. Bij kleine huisdieren is
het extra vervelend omdat urine langs de binnenkant van de achterbenen naar beneden loopt → veroorzaakt irritatie en
zweren.
15.2 REGU LATIE VD WATERBALANS EN OSMOLARITEIT DOOR DE NIER !!!!
Begrippen:
- Glomerulaire filtratie: het proces waarbij in de glomerulus een groot deel van het bloedplasma wordt gefilterd
(zonder RBC, WBC, bloedplaatjes en grote eiwitten).
- Tubulaire resorptie: het terug opnemen van nuttige stoffen uit de voorurine in de tubuli.
- Secretie: het actief toevoegen van bepaalde stoffen vanuit het bloed aan de voorurine.
Het lichaam controleert zijn waterhuishouding via drie belangrijkste mechanismen:
- ADH (antidiuretisch hormoon)
- Dorstmechanisme
- Controle van de osmolariteit van de lichaamsvloeistoffen
o Het setpoint bij de mens ligt rond 300 mOsm/L.
Als het lichaam twee compartimenten heeft die gescheiden zijn door membranen die water goed doorlaten, geldt een
dogma: Water wil altijd verdunnen. Water stroomt dus van het compartiment met de laagste naar dat met de hoogste
osmolariteit.
- Voorbeeld: Als de bloedbaan een lagere osmolariteit krijgt dan het hersenweefsel, zal water naar de hersenen
trekken → risico op hersenoedeem.
- Voorbeeld uit de praktijk: Mensen die extasy (MDMA) nemen: door de slechte, “laagkwalitatieve” pillen die
circuleren drinken gebruikers vaak extreem veel water. Hierdoor daalt de osmolariteit van het bloed sterk → water
verplaatst zich naar de hersenen → hersenoedeem → mogelijk coma.
15.3 – 15.5: wordt behandeld in semester 2.
ANATOMIE EN EMBRYONALE ONTWIKKELING VD NIEREN EN DE URINEWEGEN
FUNCTIES VAN DE NIER
IN EEN NOTEDOP
Uitscheiding v afvalstoffen
Ureum
Ureum is het belangrijkste afvalproduct van het eiwitmetabolisme. Tijdens eiwitafbraak
ontstaat er massa’s ammoniak, en dat kan door de bloed-hersenbarrière dringen (zeer toxisch!). De lever produceert een
enzym dat ammoniak omzet in ureum, zodat het veilig via de urine kan worden uitgescheiden.
Bij een hepatisch coma blijft het eiwitmetabolisme doorgaan en wordt ook het spiercompartiment afgebroken → opnieuw
veel ammoniak. Maar de lever werkt niet meer → ammoniak stapelt op, bereikt de hersenen → coma.
Creatinine
, Zie de creatinefosfaatshuttle in de spier: creatinefosfaat zit in de mitochondriën en neemt een fosfaat van ATP af. Daarna
gaat het door de dubbele membraan naar het cytosol. Creatinefosfokinase (CPK) wordt standaard in het bloed gemeten
als marker voor spiergezondheid.
Creatinine, het afbraakproduct, moet echt uit het lichaam weg.
- Het wordt gefilterd ter hoogte van de glomerulus.
- Alles wat niet in één keer wordt weggefilterd, wordt verder actief uitgescheiden, zodat het zeker in de urine
terechtkomt.
- Creatinine is een marker voor de nierfunctie, maar: Het is een heel late marker → pas verhoogd wanneer ±70% van
de nierfunctie al verloren is.
Farmaca
Wanneer je later geneesmiddelen toedient, reken je op de nieren om die producten na gebruik uit te scheiden. → Bij
verminderde nierfunctie moet je de dosis verlagen, anders stapelt het product op en kan het toxisch worden. Sommige
farmaca zijn schadelijk voor de nieren, vooral ontstekingsremmers en pijnstillers. → Maximum 14 dagen toedienen, daarna
dosis laten zakken om schade in de tubuli te vermijden.
Functies van de nier
- Regulatie van de bloed-pH
- Regulatie van waterhuishouding en osmolariteit
- Regulatie van bloedvolume en bloeddruk
- Endocriene functies: o.a. EPO, vitamine D, renine (RAAS-systeem)
EPO : Nieren zijn hypergevoelig voor hypoxie. Op grote hoogte produceren ze meer EPO → stimuleert aanmaak van rode
bloedcellen.
Vitamine D : Vitamine D kan via de voeding of via cholesterol in de huid worden aangemaakt onder invloed van zonlicht
(UV).
- Lever: koppelt eerste OH-groep
- Nier: koppelt tweede OH-groep → actieve vitamine D
Actieve vitamine D zorgt ervoor dat bij voedselopname de maximale hoeveelheid calcium wordt opgenomen. Bij chronisch
nierfalen → minder vitamine D → minder calcium →
- Osteoporose (ontkalking) ( men heeft Calcium nodig uit botten)
- In zeldzame gevallen osteomalacie (botten worden zo zacht dat je ze bijna kan plooien)
Renine en het RAAS-systeem : Renine maakt samen met angiotensine en aldosteron deel uit van het RAAS-systeem.
- Doel: de bloeddruk verhogen wanneer dat nodig is.
Tot op vandaag bestaat er geen medicatie die dit volledige drietal kan uitschakelen. Mensen met te hoge bloeddruk lopen
extra risico: hoge arteriële druk is zeer schadelijk voor de nieren.
ONTWIKKELING VD NIEREN
In de eileider bevindt zich een eicel die wordt omringd door spermacellen. Één spermacel dringt binnen en dan ontstaat
de zygote. De zygote begint meteen met celdelingen en vormt het morulastadium (lijkt op een braambes). Daarna
ontstaat een centrale holte ( gastrulatie): dit is de blastocyst, het stadium waaruit je totipotente stamcellen kan halen. De
blastocyst bevat aan de binnenkant een groep gespecialiseerde cellen = het embryo. De buitenste laag vormt de
vruchtvliezen. De blastocyst nestelt zich in de baarmoederwand, waarna de cellen zich organiseren tot een embryonale
schijf (disc) met drie kiemlagen:
- Ectoderm
- Mesoderm
- Endoderm
