OMGEVINGSRECHT
DEEL I. INLEIDING
Te kennen randnummers uit het handboek: 8, 9, 10, 34 en 36
HOOFDSTUK 1. MILIEURECHT EN RUIMTELIJK BESTUURSRECHT
Inleiding en begrippen
Als het deel van het bestuursrecht dat een ruimtelijke component heeft in beeld komt,
gaat het vooral om het milieurecht en het ruimtelijk bestuursrecht. Dit zijn twee
functionele rechtsgebieden waarin de instrumentele functie van het recht centraal
staat.
- De wetgeving wordt er vooral opgevat als een instrument dat de overheid kan
gebruiken om beleid te voeren.
Het milieubeleid
= is beleid gericht op de bescherming van de mens en het fysieke milieu tegen
milieu-verontreiniging1, de duurzame aanwending van niet-levende natuurlijke
rijkdommen2 en het behoud van natuurgebieden en waardevolle langschapen
en de wilde flora en fauna3
De ruimtelijke ordening
= is beleid gericht op de bescherming van de ruimtelijke kwaliteit of de
beheersing van de ruimtelijke ontwikkeling door vooral de bestemming van de
beschikbare (schaarse) ruimte, dit wil zeggen het toekennen van een of meerdere
functies4 aan een bepaald gebied5
Het energiebeleid
= is beleid gericht op de regulering van het menselijk handelen met betrekking
tot de productie of ontginning, het transport en het verbruik van energie
Geschiedenis
Het milieubeleid en het ruimtelijk bestuursrecht zijn van vrij jonge datum. In België zijn
beide rechtsvormen pa goed van de grond gekomen sinds de jaren 1970.
- Men noemt dit daarom ook de sectorale benadering van het milieubeleid
- Vroeger was het overheidsoptreden op milieuvlak vooral een ad-hocbeleid6, met
andere woorden: het overheidsoptreden was zeer beperkt
- Tegelijk werd er uitvoering gegeven aan de Stedenbouwwet → totstandkoming
van gewestplannen waardoor er in België voor het eerst sprake was van een
gebiedsdekkende ruimtelijke ordening
Sinds de jaren 1990 zijn er tendensen naar integratie, vereenvoudiging en codificatie
- Dit had vooral tot doel het milieurecht effectiever te maken
- De versnippering van de taken inzake vergunningverlening en een controle over
verschillende overheidsdiensten en de afwezigheid van een overkoepelend
1
De milieuhygiëne: bestrijding van verontreiniging
2
Zoals water en de bodem = het milieubeheer: beheer van de natuurlijke rijkdommen
3
Het natuurbehoud: behoud natuurgebieden, wilde flora en fauna
4
Zoals wonen, recreatie, industrie en landbouw
5
Bijvoorbeeld een gebied een bestemming als woongebied geven op een ruimtelijk plan
6
Bijvoorbeeld na olierampen, smogsituaties of zware ongelukken in de chemische bedrijven
1
, milieubeleid vormen immens belangrijke hinderpalen voor een doortastend
milieubeleid
Sinds het begin van de 21ste eeuw vormen ook het terugdringen van de
administratieve lasten voor ondernemingen en het verbeteren van e
besluitvaardigheid en de daadkracht van de overheid belangrijke aandachtspunten
- Zo integreert het Vlaamse Gewest het Omgevingsvergunningdecreet van 25
april 2014 onder meer de milieuvergunning en de stedenbouwkundige
vergunning in de omgevingsvergunning
- Op die manier moeten bedrijven in de toekomst nog maar één vergunning
aanvragen om een hinderlijke inrichting te kunnen bouwen en exploiteren
Het besef dat zowel het milieurecht, het ruimteordeningsrecht als het
onroerenderfrecht alle betrekking hebben op dezelfde leefomgeving van de mens,
heeft ertoe geleid dat een nieuwe term ingang heeft gekregen in België: het
omgevingsrecht
- Deze term kan niet in alle taken worden gevonden
Het omgevingsrecht
Het omgevingsrecht is belangrijk, niet alleen omdat het in een ruime mate het
juridische karakter vormt voor de overheid om toe te zien op de kwaliteit van onze
leefomgeving, maar ook omdat het een grote economische impact heeft.
- Bovendien heeft vooral het milieurecht een specifiek instrumentarium en
systematiek
HOOFDSTUK 2. RECHTSBESCHERMING
De Formele Motiveringswet bepaalt dat besluiten met een individuele draagwijdte 7
een uitdrukkelijke juridische motivering moeten bevatten
- In de bestuurshandeling zelf moeten de juridische en feitelijke overwegingen
worden weergegeven waarop de beslissing is gesteund
- Deze wet is slechts van toepassing als een lex specialis geen strengere
uitdrukkelijke motiveringsplicht bevat
De federale Openbaarheidswet en het Vlaamse Bestuursdecreet leggen het
vermelden van de eventuele beroepsmogelijkheden en -instanties tegen
bestuursbeslissingen op
- De rechtspraak koppelt aan het ontbreken van de vermelding de sanctie op dat
de beroepstermijn niet begint te lopen of slechts start 4 maanden na de
kennisgeving
- Tevens geven deze wet en dit decreet iedereen het recht, behoudens
uitzonderingen, om een bestuursdocument waarover een bestuursinstantie of -
overheid beschikt, te raadplegen en ter plaatse in te zien (het inzagerecht),
daarover uitleg te krijgen (het informatierecht) en ervan een mededeling in
afschrift te ontvangen (het kopierecht)
Naast de RvS, afdeling bestuursrechtspraak, bestaan er meer en meer
gespecialiseerde administratieve rechtscolleges met lek hun bevoegdheden en
werking
- Raad voor Vergunningsbetwistingen (opgericht op 1 september 2009) : deze
raad spreekt zich als een administratief rechtscollege uit over beroepen die
worden ingesteld tegen beslissingen, genomen in laatste administratieve
aanleg, waarbij een omgevingsvergunning wordt verleend of geweigerd
7
Zoals een vergunning
2
, - Als de Raad vaststelt dat een bestreden vergunningsbeslissing onregelmatig8
is, kan hij deze beslissing vernietigen
- De raad kan ook de bestreden vergunningsbeslissing schorsen
- De termijn om een beroep tot vernietiging in te stellen, bedraagt slechts 45
dagen
8
Een beslissing is onregelmatig wanneer zij in strijd is met de regelgeving,
stedenbouwkundige voorschriften of beginselen van behoorlijk bestuur
3
, DEEL II. MILIEU, RUIMTE, BELEID EN RECHT
Heel erg belangrijk onderdeel van de leerstof!
HOOFDSTUK 1. MILIEU, RUIMTE EN (DE NOOD AAN) BELEID
Toenemende aantasting door de mens
Voor de mens op aarde kwam, bestond alleen de natuur. De mans heeft de natuur
echter veranderd: hij heeft huizen gebouwd, wegen aangelegd enzoverder. De
evolutie in de relatie tussen de mens en de natuur kan als volgt worden getypeerd:
Van aanpassing van de mens aan de natuur (nomadische samenleving), over
onderwerping van de natuur aan de mens (landbouwsamenleving), tot
verstoring van het milieu door de mens (sinds de Industriële Revolutie 9)
Het milieu wordt meer en meer verstoord, ook op mondiaal vlak
Door de hoge bevolkingsdichtheid wordt de beschikbare ruimte kleiner en
geraken natuurgebieden versnipperd en landschappen gedegradeerd.
Nadelig juridisch statuut van het milieu
Hoe komt het dat de mens zo een vernietigende invloed uitoefent op zijn eigen
omgeving? In de Tragedy of the commons wordt het verhaal verteld van een
herdersgemeenschap10 die haar schapen laat grazen op een gemeenschappelijke
weide.
De auteur van het verhaal wilt hiermee illustreren dat de vrijemarkteconomie
concurrenten niet weerhoudt van de exploitatie van natuurlijke eigendommen
Integendeel, het systeem beloont degenen die als eerste komen en het meeste
inpikken
In de Belgische rechtsordening heeft het milieu op zich geen specifiek
(privaatrechtelijk) juridisch statuut gekregen, wel is het samengesteld uit allerlei
zaken met een verschillend juridisch statuut. De meeste natuurlijke rijkdommen (zoals
het stromend water, de lucht en de wilde dieren) zijn zaken waarvan het gebruik
gemeen is
- Het oude artikel 714 van het oud burgerlijk wetboek bevatte op zich geen
verbod op over-exploitatie, zodat bij afwezigheid van overheidsoptreden de
tragedie onbelemmerd kon spelen.
- Bovendien ontbeerden deze natuurlijke rijkdommen een beheerder die voor het
behoud ervan in rechte kon opkomen
9
De mens tast het milieu aan, veel verontreiniging door machines en pesticiden → pas vanaf
de 2e helft van de 20ste eeuw gaat de overheid initiatieven nemen om beleid te voeren
10
Een herdersgemeenschap houdt schapen op een gemeenschappelijke weide, op een
gegeven moment zegt één van hen: ik ga een schaapje meer houden om te verhandelen, een
andere begint dit ook te doen. Na een tijdje doet iedereen van de gemeenschap dit, tot op het
moment dat de gemene weide overbegraasd is en geen gras meer biedt → schapenteelt gaat
verloren en de gemeenschap raakt in verval en hebben geen economische middelen.
- Dit illustreert dat er een drijfveer moet zijn om een bestaan op te bouwen, geld
verdienen
- Dit bestaan is in concreto iets nadelig voor de gemeenschap/omgeving, maar dit houdt
ons niet tegen
- In het begin wordt het nadeel niet gevoeld van enkele schaapjes meer, maar op het
einde (wanneer er teveel schapen zijn die de weide niet aankan), pas dan wordt het
voelbaar (het is te laat)
- Dit verhaal kunnen we gaan overzetten → bouwen aan de kust…
- Als het de mens wordt toegelaten om private eigendom te hebben en er geen
regulering, beleid is → dan gaan mensen daar iets gaan bouwen.
4
DEEL I. INLEIDING
Te kennen randnummers uit het handboek: 8, 9, 10, 34 en 36
HOOFDSTUK 1. MILIEURECHT EN RUIMTELIJK BESTUURSRECHT
Inleiding en begrippen
Als het deel van het bestuursrecht dat een ruimtelijke component heeft in beeld komt,
gaat het vooral om het milieurecht en het ruimtelijk bestuursrecht. Dit zijn twee
functionele rechtsgebieden waarin de instrumentele functie van het recht centraal
staat.
- De wetgeving wordt er vooral opgevat als een instrument dat de overheid kan
gebruiken om beleid te voeren.
Het milieubeleid
= is beleid gericht op de bescherming van de mens en het fysieke milieu tegen
milieu-verontreiniging1, de duurzame aanwending van niet-levende natuurlijke
rijkdommen2 en het behoud van natuurgebieden en waardevolle langschapen
en de wilde flora en fauna3
De ruimtelijke ordening
= is beleid gericht op de bescherming van de ruimtelijke kwaliteit of de
beheersing van de ruimtelijke ontwikkeling door vooral de bestemming van de
beschikbare (schaarse) ruimte, dit wil zeggen het toekennen van een of meerdere
functies4 aan een bepaald gebied5
Het energiebeleid
= is beleid gericht op de regulering van het menselijk handelen met betrekking
tot de productie of ontginning, het transport en het verbruik van energie
Geschiedenis
Het milieubeleid en het ruimtelijk bestuursrecht zijn van vrij jonge datum. In België zijn
beide rechtsvormen pa goed van de grond gekomen sinds de jaren 1970.
- Men noemt dit daarom ook de sectorale benadering van het milieubeleid
- Vroeger was het overheidsoptreden op milieuvlak vooral een ad-hocbeleid6, met
andere woorden: het overheidsoptreden was zeer beperkt
- Tegelijk werd er uitvoering gegeven aan de Stedenbouwwet → totstandkoming
van gewestplannen waardoor er in België voor het eerst sprake was van een
gebiedsdekkende ruimtelijke ordening
Sinds de jaren 1990 zijn er tendensen naar integratie, vereenvoudiging en codificatie
- Dit had vooral tot doel het milieurecht effectiever te maken
- De versnippering van de taken inzake vergunningverlening en een controle over
verschillende overheidsdiensten en de afwezigheid van een overkoepelend
1
De milieuhygiëne: bestrijding van verontreiniging
2
Zoals water en de bodem = het milieubeheer: beheer van de natuurlijke rijkdommen
3
Het natuurbehoud: behoud natuurgebieden, wilde flora en fauna
4
Zoals wonen, recreatie, industrie en landbouw
5
Bijvoorbeeld een gebied een bestemming als woongebied geven op een ruimtelijk plan
6
Bijvoorbeeld na olierampen, smogsituaties of zware ongelukken in de chemische bedrijven
1
, milieubeleid vormen immens belangrijke hinderpalen voor een doortastend
milieubeleid
Sinds het begin van de 21ste eeuw vormen ook het terugdringen van de
administratieve lasten voor ondernemingen en het verbeteren van e
besluitvaardigheid en de daadkracht van de overheid belangrijke aandachtspunten
- Zo integreert het Vlaamse Gewest het Omgevingsvergunningdecreet van 25
april 2014 onder meer de milieuvergunning en de stedenbouwkundige
vergunning in de omgevingsvergunning
- Op die manier moeten bedrijven in de toekomst nog maar één vergunning
aanvragen om een hinderlijke inrichting te kunnen bouwen en exploiteren
Het besef dat zowel het milieurecht, het ruimteordeningsrecht als het
onroerenderfrecht alle betrekking hebben op dezelfde leefomgeving van de mens,
heeft ertoe geleid dat een nieuwe term ingang heeft gekregen in België: het
omgevingsrecht
- Deze term kan niet in alle taken worden gevonden
Het omgevingsrecht
Het omgevingsrecht is belangrijk, niet alleen omdat het in een ruime mate het
juridische karakter vormt voor de overheid om toe te zien op de kwaliteit van onze
leefomgeving, maar ook omdat het een grote economische impact heeft.
- Bovendien heeft vooral het milieurecht een specifiek instrumentarium en
systematiek
HOOFDSTUK 2. RECHTSBESCHERMING
De Formele Motiveringswet bepaalt dat besluiten met een individuele draagwijdte 7
een uitdrukkelijke juridische motivering moeten bevatten
- In de bestuurshandeling zelf moeten de juridische en feitelijke overwegingen
worden weergegeven waarop de beslissing is gesteund
- Deze wet is slechts van toepassing als een lex specialis geen strengere
uitdrukkelijke motiveringsplicht bevat
De federale Openbaarheidswet en het Vlaamse Bestuursdecreet leggen het
vermelden van de eventuele beroepsmogelijkheden en -instanties tegen
bestuursbeslissingen op
- De rechtspraak koppelt aan het ontbreken van de vermelding de sanctie op dat
de beroepstermijn niet begint te lopen of slechts start 4 maanden na de
kennisgeving
- Tevens geven deze wet en dit decreet iedereen het recht, behoudens
uitzonderingen, om een bestuursdocument waarover een bestuursinstantie of -
overheid beschikt, te raadplegen en ter plaatse in te zien (het inzagerecht),
daarover uitleg te krijgen (het informatierecht) en ervan een mededeling in
afschrift te ontvangen (het kopierecht)
Naast de RvS, afdeling bestuursrechtspraak, bestaan er meer en meer
gespecialiseerde administratieve rechtscolleges met lek hun bevoegdheden en
werking
- Raad voor Vergunningsbetwistingen (opgericht op 1 september 2009) : deze
raad spreekt zich als een administratief rechtscollege uit over beroepen die
worden ingesteld tegen beslissingen, genomen in laatste administratieve
aanleg, waarbij een omgevingsvergunning wordt verleend of geweigerd
7
Zoals een vergunning
2
, - Als de Raad vaststelt dat een bestreden vergunningsbeslissing onregelmatig8
is, kan hij deze beslissing vernietigen
- De raad kan ook de bestreden vergunningsbeslissing schorsen
- De termijn om een beroep tot vernietiging in te stellen, bedraagt slechts 45
dagen
8
Een beslissing is onregelmatig wanneer zij in strijd is met de regelgeving,
stedenbouwkundige voorschriften of beginselen van behoorlijk bestuur
3
, DEEL II. MILIEU, RUIMTE, BELEID EN RECHT
Heel erg belangrijk onderdeel van de leerstof!
HOOFDSTUK 1. MILIEU, RUIMTE EN (DE NOOD AAN) BELEID
Toenemende aantasting door de mens
Voor de mens op aarde kwam, bestond alleen de natuur. De mans heeft de natuur
echter veranderd: hij heeft huizen gebouwd, wegen aangelegd enzoverder. De
evolutie in de relatie tussen de mens en de natuur kan als volgt worden getypeerd:
Van aanpassing van de mens aan de natuur (nomadische samenleving), over
onderwerping van de natuur aan de mens (landbouwsamenleving), tot
verstoring van het milieu door de mens (sinds de Industriële Revolutie 9)
Het milieu wordt meer en meer verstoord, ook op mondiaal vlak
Door de hoge bevolkingsdichtheid wordt de beschikbare ruimte kleiner en
geraken natuurgebieden versnipperd en landschappen gedegradeerd.
Nadelig juridisch statuut van het milieu
Hoe komt het dat de mens zo een vernietigende invloed uitoefent op zijn eigen
omgeving? In de Tragedy of the commons wordt het verhaal verteld van een
herdersgemeenschap10 die haar schapen laat grazen op een gemeenschappelijke
weide.
De auteur van het verhaal wilt hiermee illustreren dat de vrijemarkteconomie
concurrenten niet weerhoudt van de exploitatie van natuurlijke eigendommen
Integendeel, het systeem beloont degenen die als eerste komen en het meeste
inpikken
In de Belgische rechtsordening heeft het milieu op zich geen specifiek
(privaatrechtelijk) juridisch statuut gekregen, wel is het samengesteld uit allerlei
zaken met een verschillend juridisch statuut. De meeste natuurlijke rijkdommen (zoals
het stromend water, de lucht en de wilde dieren) zijn zaken waarvan het gebruik
gemeen is
- Het oude artikel 714 van het oud burgerlijk wetboek bevatte op zich geen
verbod op over-exploitatie, zodat bij afwezigheid van overheidsoptreden de
tragedie onbelemmerd kon spelen.
- Bovendien ontbeerden deze natuurlijke rijkdommen een beheerder die voor het
behoud ervan in rechte kon opkomen
9
De mens tast het milieu aan, veel verontreiniging door machines en pesticiden → pas vanaf
de 2e helft van de 20ste eeuw gaat de overheid initiatieven nemen om beleid te voeren
10
Een herdersgemeenschap houdt schapen op een gemeenschappelijke weide, op een
gegeven moment zegt één van hen: ik ga een schaapje meer houden om te verhandelen, een
andere begint dit ook te doen. Na een tijdje doet iedereen van de gemeenschap dit, tot op het
moment dat de gemene weide overbegraasd is en geen gras meer biedt → schapenteelt gaat
verloren en de gemeenschap raakt in verval en hebben geen economische middelen.
- Dit illustreert dat er een drijfveer moet zijn om een bestaan op te bouwen, geld
verdienen
- Dit bestaan is in concreto iets nadelig voor de gemeenschap/omgeving, maar dit houdt
ons niet tegen
- In het begin wordt het nadeel niet gevoeld van enkele schaapjes meer, maar op het
einde (wanneer er teveel schapen zijn die de weide niet aankan), pas dan wordt het
voelbaar (het is te laat)
- Dit verhaal kunnen we gaan overzetten → bouwen aan de kust…
- Als het de mens wordt toegelaten om private eigendom te hebben en er geen
regulering, beleid is → dan gaan mensen daar iets gaan bouwen.
4
