Hoorcolleges + samenvatting +
begrippenlijst deeltentamen 1
IMW
Inhoudsopgave
Hoorcollege 1 IMW.........................................................................................3
Introductie...................................................................................................................... 3
Wat zijn de maatschappijwetenschappen en in het bijzonder wat is sociologie?.........3
Ontstaan sociologie en de rol van theorie...................................................................4
Hoorcollege 2 IMW.........................................................................................7
Sociologie en het historisch materialisme (Karl Marx)....................................................7
Voorafgaand aan Marx................................................................................................ 7
Marx en Engels en het historisch materialisme...........................................................8
Ongelijkheid in Nederland......................................................................................... 10
Hoorcollege 3 IMW.......................................................................................12
College 3: Structureel functionalisme (Durkheim)........................................................12
Voorafgaand aan Durkheim.......................................................................................12
Durkheim en het structureel-functionalisme.............................................................12
Het structureel-functionalisme toegepast door Durkheim.........................................14
Hoorcollege 4 IMW.......................................................................................16
College 4: Parsons en Merton (H4. Amerikaanse klassiekers).......................................16
Parsons en zijn socialisatietheorie.............................................................................16
Merton en zijn theorie over anomie...........................................................................17
Hoorcollege 5 IMW.......................................................................................18
Interpretatief individualisme (Max Weber)....................................................................18
Hoorcollege 6 IMW.......................................................................................23
De kritische theorie....................................................................................................... 23
Deel 1: Geschiedenis en ambities van de Kritische Theorie.......................................23
Deel 2: Dialectiek van de Verlichting.........................................................................25
Deel 3: Moderniteit, het onvoltooide project.............................................................26
Samenvatting Introduction to Sociological Theory.........................................29
Introduction.................................................................................................................. 29
SOCIETAL TRANSFORMATION AND THE ORIGINS OF SOCIOLOGY..............................29
THE ESTABLISHMENT OF SOCIOLOGY AS SCIENCE: AUGUSTE COMTE AND HARRIET
MARTINEAU............................................................................................................... 29
SOCIAL INEQUALITY AND CONTEXTUAL STANDPOINTS: DU BOIS, DE TOCQUEVILLE,
AND MARTINEAU....................................................................................................... 29
CHAPTER ONE: KARL MARX (1818–1883)......................................................................30
EXPANSION OF CAPITALISM.......................................................................................30
CAPITALISM AS STRUCTURED INEQUALITY................................................................30
MARX'S THEORY OF HISTORY....................................................................................30
1
, COMMUNISM.............................................................................................................. 30
HUMAN NATURE........................................................................................................ 31
THE DIVISION OF LABOR AND ALIENATION................................................................31
IDEOLOGY AND POWER............................................................................................. 31
CHAPTER TWO: EMILE DURKHEIM (1858-1917).............................................................31
DURKHEIM'S METHODOLOGICAL RULES....................................................................31
THE NATURE OF SOCIETY.......................................................................................... 31
SOCIETAL TRANSFORMATION AND SOCIAL COHESION..............................................32
SOCIAL CONDITIONS OF SUICIDE...............................................................................32
RELIGION AND THE SACRED......................................................................................32
CHAPTER FOUR: AMERICAN CLASSICS: THE CHICAGO SCHOOL, TALCOTT PARSONS,
AND ROBERT MERTON..................................................................................................32
TALCOTT PARSONS.................................................................................................... 32
THE SOCIAL SYSTEM.................................................................................................. 32
SOCIALIZATION AND SOCIETAL INTEGRATION...........................................................33
SOCIAL CHANGE AND THE SECULARIZATION OF PROTESTANTISM............................33
MODERNIZATION THEORY......................................................................................... 33
ROBERT MERTON...................................................................................................... 33
MANIFEST AND LATENT FUNCTIONS..........................................................................33
STRAIN BETWEEN CULTURE AND SOCIAL STRUCTURE..............................................34
CHAPTER THREE: MAX WEBER (1864–1920).................................................................34
METHODOLOGY: VERSTEHEN & IDEAL TYPES............................................................34
SOCIAL ACTION......................................................................................................... 34
RATIONALIZATION (RATIONALISERING).....................................................................35
TYPES OF AUTHORITY................................................................................................ 36
BUREAUCRACY.......................................................................................................... 36
STRATIFICATION........................................................................................................ 36
CHAPTER FIVE: CRITICAL THEORY: TECHNOLOGY, CULTURE, AND POLITICS.................37
THE SOCIETAL CRITIQUE OF HORKHEIMER, ADORNO, AND MARCUSE.......................37
MASS CULTURE AND CONSUMPTION.........................................................................38
POLITICS: UNIFORMITY AND CONTROL......................................................................39
JÜRGEN HABERMAS: THE STATE AND THE PUBLIC SPHERE.......................................39
Begrippenlijst (gebaseerd op de ‘glossary’ van het boek)...............................41
2
,Hoorcollege 1 IMW
Introductie
Wat zijn de maatschappijwetenschappen en in het bijzonder wat
is sociologie?
Hoe komt het dat er bepaald gedrag is (dat te maken heeft met verzet
tegen het systeem) en waarom gaan mensen soms zo ver dat ze overgaan
op geweld?
In deze cursus is het belangrijk dat je je kunt verplaatsen in anderen
Waarom ziet het er nu zo uit als het is, terwijl ik er zelf anders over denk?
We proberen te begrijpen hoe de samenleving er uit ziet als die er nu uit
ziet en hoe we het gedrag kunnen verklaren
Sociologie
Sociologie is een wetenschap die zich richt op hoe mensen vormgeven aan
het samenleven
De wetenschappelijke studie van de maatschappij en haar interne
verhoudingen, processen en structuren
Met vragen over hoe wij met elkaar samenleven, welke invloed we op
elkaar hebben en hoe de omgeving waarin we leven met de instituties die
we hebben gemaakt, ons mogelijkheden biedt en beperkingen geeft
- De structuur die we gecreëerd hebben om het samenleven met
elkaar geregeld hebben
- Welke invloed we op elkaar hebben, kan 1 op 1 zijn maar vaak als
groepen
- Welke instituties we hebben gemaakt en wat voor beperkingen dat
ons oplegt
- Hoe richten we met elkaar het systeem in en wat zijn de uitkomsten
hiervan?
Contrast tussen arm en rijk is belangrijk
- Wie heeft heel veel van iets en wie heeft heel weinig van iets?
zegt er iets over hoe wij de samenleving inrichten
Religies beïnvloeden mensen ook, vaak ook via een instituut
- Hoe verhouden verschillende groepen zich tot elkaar?
Veranderingsprocessen en welke de samenleving kan laten
ontwikkelen of juist beperken
3
,Sociologie zien in individuele keuzes
Verliefdheidskans is niet heel random, overkomt je, maar er zitten
structuren in van de samenleving; de kans die je tegenkomt wordt heel
erg bepaald door de keuzes die je maakt
Opleidingsniveau binnen het huwelijk wordt vaker gelijker, door
veranderingen in de samenleving
Sociologie volgens Dillon
Dillon: Sociologie richt zich op individuen en hun interacties
(microdynamics) en hoe die beïnvloed worden door de context
waarin zij zich begeven (hoe deze context de keuzes en
mogelijkheden van individuen beïnvloeden en beperken)
En de keuzevrijheid (agency) die individuen daarbinnen gebruiken
Ontstaan sociologie en de rol van theorie
Socius (medemens)
Logos (leer)
De Verlichting als keerpunt
Emancipatie: het ongeschreven blad idee en dat mensen werkelijk nog
kunnen veranderen en dat niet alles vast stond door religie en traditie
Het wetenschappelijk denken (baseren op ratio i.p.v. religie en traditie
zorgde ervoor dat om iets te moeten weten we iets moesten waarnemen
waarnemen werd een belangrijk aspect
Voordat ‘sociologie’ als zodanig bestond
Werd het denken over de samenleving vooral beschreven door
filosofen
Ratio en het waarneembare staan voorop, we moeten iets kunnen toetsen
en zien dat iets daadwerkelijk waar is
Het positivisme van Comte
Uitgangspunt moet zijn datgene wat waarneembaar is (empirisme)
Regels van de natuurwetenschap toepassen (bepaalde regelmatigheden of
wetten die begrip geven)
Wetenschap is objectief
4
,Wetmatighede W Explanans Wat we
n proberen te
verklaren
proberen we
vanuit
wetmatigheden
te verklaren
(explanans)
Condities C
Explanandum E Explanandum Kunnen we
verklaren uit de
combinatie van
de
wetmatigheden
en de condities,
het explanans
geeft de
verklaring voor
wat we willen
geven: het
explanandum
W: Naarmate er meer in de publieke gezondheidszorg wordt
geïnvesteerd, is de levensverwachting van mensen hoger
C: In Nederland wordt er meer in de publieke gezondheidszorg
geïnvesteerd dan in de VS
E: In Nederland is de levensverwachting hoger dan in de VS
Harriet Martineau (1802-1876)
Vertaler van het werk van Comte
Moraal en Manier, en de kracht van het waarnemen ervan
Mens als studieobject ≠ object van exacte wetenschap
- Had o.a. kritiek op Comte, ze vond dat we niet helemaal de studie
van de mens en het gedrag ervan exact stellen met de
wetenschap
Interpretatieve benadering
Het onderwerp van de sociale wetenschappen betreft de mens en haar
gedrag, wat niet te vangen is in wetten
Een sociaalwetenschapper verhoudt zich anders tot zijn onderzoeksobject
dan een natuurwetenschapper
5
, Twee dominante (elkaar aanvullende) benaderingen
1. Positivistisch: de werkelijkheid kunnen we waarnemen en meten
met indicatoren. Met statistiek kunnen we de relaties tussen
kenmerken vaststellen
- We meten het een en we meten het ander en er zit een bepaalde
relatie tussen
2. Interpretatief: het verklaren van sociale fenomenen door het
begrijpen van de alledaagse gecontextualiseerde werkelijkheid
- Het begrijpen en verklaren van sociale fenomenen door de
alledaagse contextuele werkelijkheid te begrijpen i.p.v. alles aan
elkaar te relateren d.m.v. statistiek
- Hoe kunnen we een beter begrip krijgen van de werkelijkheid?
Theorie – wat is het?
Sociologische theorie is een verzameling van concepten en uitspraken
over relaties daartussen, waarmee de patronen en processen in de
samenleving worden begrepen
- Sociologische theorie stelt dat er een relatie is tussen begrippen, om
te begrijpen hoezo de samenleving eruit ziet zoals hij er nu uit ziet
Theorie om antwoord te geven op wetenschappelijke vragen over
empirische sociale fenomenen
Een theorie is in ontwikkeling, waarmee het een verzameling van kennis is
- Theorie ontwikkelt zich altijd
Gebruik van theorie
Vraag – theoretisch antwoord – onderzoek naar het theoretische antwoord
– nieuwe vraag
Eventueel aanpassing van het theoretisch antwoord
Theorie stimuleert ons om nieuwe vragen te stellen en om een ander
perspectief te nemen dan we gewoon zijn te doen
Wauw, theorie!
Veel theorieën – veel perspectieven!
Sommige theorie beter toepasbaar op sommige onderwerpen
- Sommige meer op ongelijkheid in de samenleving
- Sommige meer op relaties, netwerken en het samen leven
- Sommige meer op veranderingsprocessen in een samenleving
Verschillende posities leiden tot verschillende vragen en daarmee
tot gerichtheid op verschillende observaties en antwoorden
- William Du Bois (1868-1963)
- Alexis De Tocqueville (1805-1859)
- Harriet Martineau (1802-1876)
6
begrippenlijst deeltentamen 1
IMW
Inhoudsopgave
Hoorcollege 1 IMW.........................................................................................3
Introductie...................................................................................................................... 3
Wat zijn de maatschappijwetenschappen en in het bijzonder wat is sociologie?.........3
Ontstaan sociologie en de rol van theorie...................................................................4
Hoorcollege 2 IMW.........................................................................................7
Sociologie en het historisch materialisme (Karl Marx)....................................................7
Voorafgaand aan Marx................................................................................................ 7
Marx en Engels en het historisch materialisme...........................................................8
Ongelijkheid in Nederland......................................................................................... 10
Hoorcollege 3 IMW.......................................................................................12
College 3: Structureel functionalisme (Durkheim)........................................................12
Voorafgaand aan Durkheim.......................................................................................12
Durkheim en het structureel-functionalisme.............................................................12
Het structureel-functionalisme toegepast door Durkheim.........................................14
Hoorcollege 4 IMW.......................................................................................16
College 4: Parsons en Merton (H4. Amerikaanse klassiekers).......................................16
Parsons en zijn socialisatietheorie.............................................................................16
Merton en zijn theorie over anomie...........................................................................17
Hoorcollege 5 IMW.......................................................................................18
Interpretatief individualisme (Max Weber)....................................................................18
Hoorcollege 6 IMW.......................................................................................23
De kritische theorie....................................................................................................... 23
Deel 1: Geschiedenis en ambities van de Kritische Theorie.......................................23
Deel 2: Dialectiek van de Verlichting.........................................................................25
Deel 3: Moderniteit, het onvoltooide project.............................................................26
Samenvatting Introduction to Sociological Theory.........................................29
Introduction.................................................................................................................. 29
SOCIETAL TRANSFORMATION AND THE ORIGINS OF SOCIOLOGY..............................29
THE ESTABLISHMENT OF SOCIOLOGY AS SCIENCE: AUGUSTE COMTE AND HARRIET
MARTINEAU............................................................................................................... 29
SOCIAL INEQUALITY AND CONTEXTUAL STANDPOINTS: DU BOIS, DE TOCQUEVILLE,
AND MARTINEAU....................................................................................................... 29
CHAPTER ONE: KARL MARX (1818–1883)......................................................................30
EXPANSION OF CAPITALISM.......................................................................................30
CAPITALISM AS STRUCTURED INEQUALITY................................................................30
MARX'S THEORY OF HISTORY....................................................................................30
1
, COMMUNISM.............................................................................................................. 30
HUMAN NATURE........................................................................................................ 31
THE DIVISION OF LABOR AND ALIENATION................................................................31
IDEOLOGY AND POWER............................................................................................. 31
CHAPTER TWO: EMILE DURKHEIM (1858-1917).............................................................31
DURKHEIM'S METHODOLOGICAL RULES....................................................................31
THE NATURE OF SOCIETY.......................................................................................... 31
SOCIETAL TRANSFORMATION AND SOCIAL COHESION..............................................32
SOCIAL CONDITIONS OF SUICIDE...............................................................................32
RELIGION AND THE SACRED......................................................................................32
CHAPTER FOUR: AMERICAN CLASSICS: THE CHICAGO SCHOOL, TALCOTT PARSONS,
AND ROBERT MERTON..................................................................................................32
TALCOTT PARSONS.................................................................................................... 32
THE SOCIAL SYSTEM.................................................................................................. 32
SOCIALIZATION AND SOCIETAL INTEGRATION...........................................................33
SOCIAL CHANGE AND THE SECULARIZATION OF PROTESTANTISM............................33
MODERNIZATION THEORY......................................................................................... 33
ROBERT MERTON...................................................................................................... 33
MANIFEST AND LATENT FUNCTIONS..........................................................................33
STRAIN BETWEEN CULTURE AND SOCIAL STRUCTURE..............................................34
CHAPTER THREE: MAX WEBER (1864–1920).................................................................34
METHODOLOGY: VERSTEHEN & IDEAL TYPES............................................................34
SOCIAL ACTION......................................................................................................... 34
RATIONALIZATION (RATIONALISERING).....................................................................35
TYPES OF AUTHORITY................................................................................................ 36
BUREAUCRACY.......................................................................................................... 36
STRATIFICATION........................................................................................................ 36
CHAPTER FIVE: CRITICAL THEORY: TECHNOLOGY, CULTURE, AND POLITICS.................37
THE SOCIETAL CRITIQUE OF HORKHEIMER, ADORNO, AND MARCUSE.......................37
MASS CULTURE AND CONSUMPTION.........................................................................38
POLITICS: UNIFORMITY AND CONTROL......................................................................39
JÜRGEN HABERMAS: THE STATE AND THE PUBLIC SPHERE.......................................39
Begrippenlijst (gebaseerd op de ‘glossary’ van het boek)...............................41
2
,Hoorcollege 1 IMW
Introductie
Wat zijn de maatschappijwetenschappen en in het bijzonder wat
is sociologie?
Hoe komt het dat er bepaald gedrag is (dat te maken heeft met verzet
tegen het systeem) en waarom gaan mensen soms zo ver dat ze overgaan
op geweld?
In deze cursus is het belangrijk dat je je kunt verplaatsen in anderen
Waarom ziet het er nu zo uit als het is, terwijl ik er zelf anders over denk?
We proberen te begrijpen hoe de samenleving er uit ziet als die er nu uit
ziet en hoe we het gedrag kunnen verklaren
Sociologie
Sociologie is een wetenschap die zich richt op hoe mensen vormgeven aan
het samenleven
De wetenschappelijke studie van de maatschappij en haar interne
verhoudingen, processen en structuren
Met vragen over hoe wij met elkaar samenleven, welke invloed we op
elkaar hebben en hoe de omgeving waarin we leven met de instituties die
we hebben gemaakt, ons mogelijkheden biedt en beperkingen geeft
- De structuur die we gecreëerd hebben om het samenleven met
elkaar geregeld hebben
- Welke invloed we op elkaar hebben, kan 1 op 1 zijn maar vaak als
groepen
- Welke instituties we hebben gemaakt en wat voor beperkingen dat
ons oplegt
- Hoe richten we met elkaar het systeem in en wat zijn de uitkomsten
hiervan?
Contrast tussen arm en rijk is belangrijk
- Wie heeft heel veel van iets en wie heeft heel weinig van iets?
zegt er iets over hoe wij de samenleving inrichten
Religies beïnvloeden mensen ook, vaak ook via een instituut
- Hoe verhouden verschillende groepen zich tot elkaar?
Veranderingsprocessen en welke de samenleving kan laten
ontwikkelen of juist beperken
3
,Sociologie zien in individuele keuzes
Verliefdheidskans is niet heel random, overkomt je, maar er zitten
structuren in van de samenleving; de kans die je tegenkomt wordt heel
erg bepaald door de keuzes die je maakt
Opleidingsniveau binnen het huwelijk wordt vaker gelijker, door
veranderingen in de samenleving
Sociologie volgens Dillon
Dillon: Sociologie richt zich op individuen en hun interacties
(microdynamics) en hoe die beïnvloed worden door de context
waarin zij zich begeven (hoe deze context de keuzes en
mogelijkheden van individuen beïnvloeden en beperken)
En de keuzevrijheid (agency) die individuen daarbinnen gebruiken
Ontstaan sociologie en de rol van theorie
Socius (medemens)
Logos (leer)
De Verlichting als keerpunt
Emancipatie: het ongeschreven blad idee en dat mensen werkelijk nog
kunnen veranderen en dat niet alles vast stond door religie en traditie
Het wetenschappelijk denken (baseren op ratio i.p.v. religie en traditie
zorgde ervoor dat om iets te moeten weten we iets moesten waarnemen
waarnemen werd een belangrijk aspect
Voordat ‘sociologie’ als zodanig bestond
Werd het denken over de samenleving vooral beschreven door
filosofen
Ratio en het waarneembare staan voorop, we moeten iets kunnen toetsen
en zien dat iets daadwerkelijk waar is
Het positivisme van Comte
Uitgangspunt moet zijn datgene wat waarneembaar is (empirisme)
Regels van de natuurwetenschap toepassen (bepaalde regelmatigheden of
wetten die begrip geven)
Wetenschap is objectief
4
,Wetmatighede W Explanans Wat we
n proberen te
verklaren
proberen we
vanuit
wetmatigheden
te verklaren
(explanans)
Condities C
Explanandum E Explanandum Kunnen we
verklaren uit de
combinatie van
de
wetmatigheden
en de condities,
het explanans
geeft de
verklaring voor
wat we willen
geven: het
explanandum
W: Naarmate er meer in de publieke gezondheidszorg wordt
geïnvesteerd, is de levensverwachting van mensen hoger
C: In Nederland wordt er meer in de publieke gezondheidszorg
geïnvesteerd dan in de VS
E: In Nederland is de levensverwachting hoger dan in de VS
Harriet Martineau (1802-1876)
Vertaler van het werk van Comte
Moraal en Manier, en de kracht van het waarnemen ervan
Mens als studieobject ≠ object van exacte wetenschap
- Had o.a. kritiek op Comte, ze vond dat we niet helemaal de studie
van de mens en het gedrag ervan exact stellen met de
wetenschap
Interpretatieve benadering
Het onderwerp van de sociale wetenschappen betreft de mens en haar
gedrag, wat niet te vangen is in wetten
Een sociaalwetenschapper verhoudt zich anders tot zijn onderzoeksobject
dan een natuurwetenschapper
5
, Twee dominante (elkaar aanvullende) benaderingen
1. Positivistisch: de werkelijkheid kunnen we waarnemen en meten
met indicatoren. Met statistiek kunnen we de relaties tussen
kenmerken vaststellen
- We meten het een en we meten het ander en er zit een bepaalde
relatie tussen
2. Interpretatief: het verklaren van sociale fenomenen door het
begrijpen van de alledaagse gecontextualiseerde werkelijkheid
- Het begrijpen en verklaren van sociale fenomenen door de
alledaagse contextuele werkelijkheid te begrijpen i.p.v. alles aan
elkaar te relateren d.m.v. statistiek
- Hoe kunnen we een beter begrip krijgen van de werkelijkheid?
Theorie – wat is het?
Sociologische theorie is een verzameling van concepten en uitspraken
over relaties daartussen, waarmee de patronen en processen in de
samenleving worden begrepen
- Sociologische theorie stelt dat er een relatie is tussen begrippen, om
te begrijpen hoezo de samenleving eruit ziet zoals hij er nu uit ziet
Theorie om antwoord te geven op wetenschappelijke vragen over
empirische sociale fenomenen
Een theorie is in ontwikkeling, waarmee het een verzameling van kennis is
- Theorie ontwikkelt zich altijd
Gebruik van theorie
Vraag – theoretisch antwoord – onderzoek naar het theoretische antwoord
– nieuwe vraag
Eventueel aanpassing van het theoretisch antwoord
Theorie stimuleert ons om nieuwe vragen te stellen en om een ander
perspectief te nemen dan we gewoon zijn te doen
Wauw, theorie!
Veel theorieën – veel perspectieven!
Sommige theorie beter toepasbaar op sommige onderwerpen
- Sommige meer op ongelijkheid in de samenleving
- Sommige meer op relaties, netwerken en het samen leven
- Sommige meer op veranderingsprocessen in een samenleving
Verschillende posities leiden tot verschillende vragen en daarmee
tot gerichtheid op verschillende observaties en antwoorden
- William Du Bois (1868-1963)
- Alexis De Tocqueville (1805-1859)
- Harriet Martineau (1802-1876)
6
